Sử dụng bao nhiêu liều lượng paracetamol thì sẽ bị ngộ độc?

Ngộ độc paracetamol là gì?

Ngộ độc paracetamol là tình trạng cơ thể hấp thu lượng hoạt chất vượt quá khả năng chuyển hóa và giải độc bình thường của các tế bào gan. Hiện tượng này thường xảy ra do vô ý dùng trùng lặp nhiều chế phẩm thuốc có cùng hoạt chất, uống quá liều lượng quy định trong ngày nhằm giảm nhanh cơn đau, hoặc do cố ý uống liều cao.

Quá liều paracetamol được ghi nhận là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra suy gan cấp tính do thuốc tại nhiều quốc gia trên thế giới. Điểm nguy hiểm của tình trạng này là các triệu chứng ban đầu thường rất mơ hồ hoặc không rõ rệt, khiến nhiều người bệnh chủ quan, chỉ đến khi tế bào gan bị tổn thương lan rộng mới tìm kiếm sự trợ giúp y tế. Việc trang bị kiến thức về liều lượng an toàn và cách sử dụng đúng là vô cùng cần thiết.

Cơ chế gây độc cho gan khi sử dụng paracetamol vượt ngưỡng

Paracetamol được chuyển hóa chủ yếu qua gan. Ở liều thông thường, phần lớn hoạt chất được liên hợp thành các chất không độc và đào thải qua thận. Một lượng nhỏ được chuyển hóa tạo thành chất trung gian có độc tính cao là N-acetyl-p-benzoquinone imine. Chất độc này nhanh chóng được chất chống oxy hóa tự nhiên tại gan là glutathione trung hòa.

Khi lượng paracetamol đưa vào cơ thể vượt quá khả năng xử lý, lượng dự trữ glutathione bị cạn kiệt hoàn toàn. Chất độc tích tụ tự do sẽ gắn trực tiếp vào các đại phân tử của tế bào gan, gây hoại tử tế bào gan cấp tính và có thể dẫn đến suy gan tối cấp đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Mức liều lượng paracetamol có nguy cơ gây ngộ độc cấp tính

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, ngưỡng sử dụng thông thường không được vượt quá 4.000 miligam trong vòng 24 giờ, tương đương với 8 viên nén hàm lượng 500 miligam. Liều dùng trong một lần duy nhất vượt quá 7.500 miligam đến 10.000 miligam hoặc dùng liên tục trên ngưỡng tối đa mỗi ngày đều có thể gây ngộ độc gan nặng nề.

Đối với trẻ em, việc dùng thuốc được tính toán nghiêm ngặt dựa theo cân nặng thực tế thay vì độ tuổi. Uống liều duy nhất vượt quá 150 miligam trên mỗi kilogam trọng lượng cơ thể đã được xếp vào ngưỡng gây độc cấp tính nguy hiểm cho gan của trẻ.

Những yếu tố làm gia tăng nguy cơ ngộ độc ở liều thấp hơn

Nguy cơ tổn thương gan do thuốc có thể xảy ra ở mức liều thấp hơn rất nhiều đối với các nhóm đối tượng nhạy cảm. Những người thường xuyên sử dụng rượu bia, người có tiền sử viêm gan mạn tính, xơ gan hoặc suy giảm chức năng gan cần đặc biệt thận trọng và phải tham khảo chỉ định của nhân viên y tế trước khi dùng thuốc.

Ngoài ra, tình trạng suy dinh dưỡng kéo dài, nhịn ăn, cơ thể suy kiệt hoặc đang sử dụng đồng thời một số loại thuốc gây cảm ứng men gan cũng làm giảm đáng kể lượng glutathione dự trữ, khiến gan dễ bị tổn thương ngay cả khi chỉ dùng liều sát ngưỡng thông thường.

Dấu hiệu nhận biết các giai đoạn ngộ độc paracetamol

Trong giai đoạn đầu từ vài giờ đến 24 giờ sau khi uống quá liều, người bệnh thường chỉ có các biểu hiện nhẹ, dễ bị bỏ qua như buồn nôn, nôn mửa, chán ăn, mệt mỏi hoặc vã mồ hôi, thậm chí không có triệu chứng rõ rệt nào.

Sau khoảng 24 đến 72 giờ, các tổn thương gan bắt đầu tiến triển rõ rệt hơn. Người bệnh có thể xuất hiện cảm giác đau tức vùng hạ sườn phải, men gan tăng cao khi xét nghiệm máu. Ở các giai đoạn muộn hơn nếu không can thiệp, bệnh nhân có thể rơi vào tình trạng vàng da, vàng mắt, rối loạn đông máu, hôn mê gan do suy gan cấp và suy giảm chức năng thận.

Biện pháp phòng ngừa quá liều và xử trí y tế an toàn

Nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến ngộ độc paracetamol thường là việc dùng đồng thời nhiều loại thuốc cảm cúm, hạ sốt khác nhau mà không nhận ra chúng đều chứa cùng hoạt chất này. Do đó, người dùng cần kiểm tra kỹ thành phần trên bao bì trước khi sử dụng bất kỳ dược phẩm nào.

Luôn tuân thủ đúng khoảng cách giữa các lần dùng thuốc tối thiểu từ 4 đến 6 giờ và không bao giờ tự ý tăng liều khi chưa thấy giảm đau tức thì. Thuốc cần được cất giữ ở vị trí an toàn, tránh xa tầm với của trẻ nhỏ để hạn chế nguy cơ uống nhầm ngoài ý muốn. Khi nghi ngờ uống quá liều, cần đến ngay bệnh viện để được theo dõi nồng độ thuốc trong máu và dùng chất giải độc đặc hiệu N-acetylcysteine đúng thời điểm vàng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại cương và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Tuyệt đối không tự ý dùng lặp lại nhiều loại thuốc giảm đau, hạ sốt khi chưa đọc rõ hoạt chất. Mọi trường hợp nghi ngờ quá liều paracetamol đều phải được chuyển đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức, kể cả khi người bệnh chưa biểu hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.

Tóm tắt

Ngộ độc paracetamol là một tai biến nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu người dùng nắm rõ giới hạn dùng thuốc an toàn và luôn đọc kỹ nhãn thành phần. Khi phát hiện dùng quá liều hoặc nhận thấy các biểu hiện bất thường về sức khỏe, việc chủ động tìm kiếm sự trợ giúp y tế kịp thời là yếu tố quyết định để bảo vệ tính mạng và chức năng gan.