Đứt dây chằng cổ chân có đi lại được không và cách xử trí đúng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Người bị đứt dây chằng cổ chân thường băn khoăn liệu bản thân có thể tiếp tục đi lại được hay không sau khi gặp chấn thương. Câu trả lời là ở mức độ đứt một phần, một số người vẫn có thể gượng bước dù cảm thấy rất đau đớn và lỏng khớp, trong khi trường hợp đứt hoàn toàn thì khớp cổ chân gần như mất khả năng chịu lực khiến việc tự bước đi là bất khả thi.
Dù ở mức độ nào, các bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình đều khuyến cáo không nên cố gắng đi lại ngay sau tai nạn. Việc dồn trọng lượng cơ thể lên một khớp cổ chân đang tổn thương nặng nề không chỉ làm gia tăng cảm giác đau và sưng nề mà còn có nguy cơ biến tổn thương rách sợi thành đứt rời hoàn toàn, dẫn đến tình trạng mất vững khớp mạn tính về lâu dài.
Đứt dây chằng cổ chân có đi được không là gì?
Khớp cổ chân được giữ vững nhờ hệ thống các dải mô sợi chắc chắn gọi là dây chằng, phổ biến nhất là nhóm dây chằng bên ngoài bao gồm dây chằng sên mác trước và dây chằng gót mác. Khi khớp cổ chân bị lật trong hoặc vặn xoắn quá mức do tai nạn sinh hoạt hoặc chấn thương thể thao, các dải mô này có thể bị kéo giãn vượt ngưỡng chịu đựng, dẫn đến rách một phần hoặc đứt rời hoàn toàn.
Đứt dây chằng là tình trạng tổn thương thực thể nặng nề, trực tiếp làm suy giảm độ vững chắc của toàn bộ vùng cổ chân. Khác với những va chạm phần mềm nhẹ, sự gián đoạn cấu trúc dây chằng khiến khớp không còn đủ khả năng nâng đỡ trọng lượng cơ thể một cách ổn định. Người bệnh cần nhận diện đúng tình trạng tổn thương để tránh việc vận động sai cách làm tổn thương thêm nghiêm trọng.
Khả năng vận động tùy theo mức độ đứt dây chằng cổ chân
Mức độ tổn thương của dây chằng là yếu tố quyết định trực tiếp đến việc người bệnh có thể dồn lực bước đi hay không. Trong trường hợp đứt một phần hay còn gọi là rách một phần các sợi dây chằng, khớp cổ chân vẫn còn một số bó sợi nguyên vẹn giữ lại sự liên kết tương đối. Người bệnh có thể gượng gạo đặt chân xuống sàn và nhấc từng bước ngắn, tuy nhiên mỗi bước đi đều đi kèm cảm giác đau nhói, cổ chân chao đảo và không có điểm tựa vững chãi.
Ngược lại, khi dây chằng bị đứt hoàn toàn, toàn bộ cấu trúc giữ vững bên ngoài hoặc bên trong của khớp đã bị phá hủy. Lúc này, người bệnh hoàn toàn không thể đứng vững trên chân tổn thương hay tự bước đi. Khớp cổ chân có cảm giác lỏng lẻo rõ rệt, sưng nề to và bầm tím lan rộng chỉ sau thời gian ngắn. Bất kỳ nỗ lực bước đi nào trong tình trạng này cũng có thể khiến cổ chân gập lại và gây ngã khuỵu ngay lập tức.
Hậu quả của việc cố tình đi lại khi dây chằng cổ chân bị đứt
Nhiều người có tâm lý chủ quan hoặc cố chịu đau để di chuyển, dẫn đến những hệ lụy khó phục hồi cho khớp cổ chân. Việc dồn trọng tải cơ thể lên một khớp đang mất vững sẽ tạo ra áp lực cơ học khổng lồ lên các cấu trúc lân cận. Những sợi dây chằng còn sót lại có thể bị kéo rách hoàn toàn, đồng thời làm tăng nguy cơ tổn thương sụn khớp, rách bao khớp hoặc thậm chí gây nứt mẻ xương vùng mắt cá chân do chuyển động trượt lệch bất thường.
Bên cạnh tổn thương cấp tính, việc tiếp tục đi lại còn kích thích phản ứng viêm diễn ra dữ dội hơn, gây tụ máu và sưng nề kéo dài, cản trở quá trình liền sợi tự nhiên. Về lâu dài, các đầu dây chằng bị kéo giãn xa nhau sẽ khó có thể liền lại đúng vị trí giải phẫu ban đầu, hình thành nên hội chứng mất vững cổ chân mạn tính. Tình trạng này khiến khớp rất dễ bị trẹo tái diễn nhiều lần và tiến triển sớm thành thoái hóa khớp cổ chân.
Cách xử trí ban đầu đúng cách trước khi đến cơ sở y tế
Ngay sau khi nghi ngờ đứt dây chằng cổ chân, người bệnh cần dừng ngay mọi hoạt động vận động và tuyệt đối không cố gắng bước đi. Việc sơ cứu kịp thời trong những giờ đầu đóng vai trò rất lớn trong việc giảm sưng đau và bảo vệ khớp. Người bệnh nên cho cổ chân nghỉ ngơi hoàn toàn, có thể dùng nạng hoặc nhờ người hỗ trợ khi cần di chuyển để tránh việc chân đau phải tiếp xúc với mặt đất.
Biện pháp chườm lạnh bằng túi đá bọc trong khăn mềm quanh vùng mắt cá giúp co mạch, hạn chế xuất huyết nội mô và giảm sưng tấy hiệu quả. Bên cạnh đó, việc băng ép nhẹ nhàng bằng băng thun co giãn kết hợp kê cao cổ chân hơn mức tim khi nằm nghỉ sẽ hỗ trợ dẫn lưu dịch ứ đọng. Người bệnh cần lưu ý tuyệt đối không xoa bóp dầu nóng, cao dán nhiệt hay nắn bẻ khớp, bởi nhiệt lượng và lực tác động cơ học sẽ làm tăng nguy cơ giãn mạch, chảy máu và khiến tổn thương dây chằng thêm trầm trọng.
Quá trình phục hồi vận động và tập đi sau chấn thương dây chằng
Khả năng quay trở lại bước đi bình thường đòi hỏi một lộ trình điều trị và phục hồi chức năng khoa học dưới sự theo dõi của bác sĩ. Sau giai đoạn bất động ban đầu bằng nẹp cố định hoặc bột để tạo điều kiện cho các sợi dây chằng liền sẹo, người bệnh sẽ được hướng dẫn bắt đầu tập chịu lực dần dần. Quá trình này thường bắt đầu từ việc chống nạng không tỳ chân, sau đó chuyển sang tỳ một phần trọng lượng và tiến tới đi lại độc lập khi khớp đã hồi phục độ vững.
Các bài tập vật lý trị liệu đóng vai trò quyết định trong việc khôi phục sức mạnh cho nhóm cơ quanh khớp cổ chân và tái lập cảm thụ bản thể. Người bệnh sẽ được tập luyện các động tác xoay khớp nhẹ nhàng, kéo giãn gân gót và các bài tập thăng bằng trên một chân. Việc tuân thủ đúng tiến độ tập luyện giúp các sợi dây chằng mới hình thành trở nên dẻo dai và định hướng tốt, giảm thiểu nguy cơ teo cơ hoặc cứng khớp sau thời gian dài bất động.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị từ bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình. Khi gặp chấn thương vùng cổ chân kèm đau nhức dữ dội, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc giảm đau chống viêm liều cao mà không có chỉ định, không tự ý nắn chỉnh khớp và không đắp các loại lá thuốc không rõ nguồn gốc. Người bệnh cần nhanh chóng đến bệnh viện để được chụp phim X-quang hoặc cộng hưởng từ nhằm đánh giá chính xác mức độ tổn thương dây chằng.
Tóm tắt
Đứt dây chằng cổ chân là chấn thương nghiêm trọng cần được nghỉ ngơi bất động và chăm sóc y khoa bài bản thay vì cố gắng bước đi. Việc chủ quan di chuyển sớm có thể dẫn đến mất vững khớp mạn tính và thoái hóa khớp sớm. Thăm khám sớm tại các cơ sở y tế chuyên khoa giúp xác định chính xác tổn thương và xây dựng kế hoạch phục hồi chức năng an toàn, hiệu quả.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Làm thế nào để phân biệt giữa bong gân nhẹ và đứt dây chằng cổ chân?
Bong gân nhẹ thường chỉ gây đau ê ẩm, sưng vừa phải và vẫn có thể chống chân nhẹ nhàng. Đứt dây chằng thường đi kèm tiếng kêu tách lúc chấn thương, đau nhói dữ dội, bầm tím lan nhanh và khớp lỏng lẻo mất khả năng chịu lực. Người bệnh cần chụp cộng hưởng từ để chẩn đoán chính xác.
Người bị đứt dây chằng cổ chân có bắt buộc phải bó bột không?
Không phải trường hợp nào cũng cần bó bột. Với tổn thương đứt một phần, bác sĩ có thể chỉ định dùng nẹp cổ chân chuyên dụng hoặc băng cố định chức năng. Bó bột thường áp dụng cho trường hợp đứt hoàn toàn hoặc kèm theo tổn thương xương để giữ khớp bất động tối ưu trong giai đoạn đầu.
Đứt dây chằng cổ chân mất bao lâu mới có thể tự đi lại bình thường?
Thời gian phục hồi thay đổi theo mức độ tổn thương và cơ địa mỗi người. Tổn thương rách một phần có thể đi lại nhẹ nhàng sau bốn đến sáu tuần chăm sóc đúng cách. Đứt hoàn toàn cần từ hai đến ba tháng hoặc lâu hơn kết hợp vật lý trị liệu kiên trì để lấy lại bước đi vững vàng.
Có nên chườm nóng hoặc xoa dầu gió khi cổ chân sưng to không?
Tuyệt đối không nên chườm nóng hay xoa dầu gió trong giai đoạn cấp tính. Nhiệt độ cao làm giãn nở các mạch máu đang tổn thương, khiến tình trạng xuất huyết nội và sưng phù quanh mắt cá diễn ra nghiêm trọng hơn. Người bệnh chỉ nên chườm lạnh ngắt quãng bằng túi đá bọc khăn trong hai đến ba ngày đầu.
Đứt dây chằng cổ chân có cần phải phẫu thuật không?
Đa số các trường hợp đứt dây chằng cổ chân đáp ứng tốt với các phương pháp điều trị bảo tồn như bất động và tập phục hồi chức năng. Phẫu thuật thường chỉ được bác sĩ cân nhắc khi đứt hoàn toàn kèm mất vững khớp nghiêm trọng, thất bại với điều trị bảo tồn hoặc ở vận động viên thể thao chuyên nghiệp.
