Sốt xuất huyết nguy hiểm như thế nào và các biến chứng cần lưu ý
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sốt xuất huyết Dengue là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến tại các vùng nhiệt đới, bùng phát mạnh vào mùa mưa khi muỗi vằn sinh sản phát triển. Bệnh khởi phát đột ngột với triệu chứng sốt cao liên tục, kèm theo đau đầu, đau hốc mắt, mệt mỏi và đau mỏi cơ khớp. Nhiều người thường nhầm lẫn sốt xuất huyết với cảm sốt thông thường trong những ngày đầu, dẫn đến tâm lý chủ quan.
Tính chất nguy hiểm của sốt xuất huyết nằm ở chỗ bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh, đặc biệt là vào thời điểm sốt bắt đầu giảm từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7. Trong giai đoạn này, các biến chứng nguy hiểm như thoát dịch huyết tương, tụt huyết áp, sốc sốt xuất huyết hoặc xuất huyết nội tạng có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được bác sĩ chẩn đoán và theo dõi y khoa kịp thời.
Sốt xuất huyết nguy hiểm như thế nào?
Sốt xuất huyết Dengue do vi rút Dengue gây ra với 4 chủng huyết thanh khác nhau là DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4. Người đã mắc một chủng vi rút chỉ có khả năng miễn dịch trọn đời với chủng đó, nhưng vẫn có nguy cơ nhiễm các chủng còn lại. Đáng chú ý, lần nhiễm trùng thứ hai với một chủng vi rút Dengue khác thường có rủi ro diễn tiến nặng cao hơn hẳn so với lần đầu. Bệnh lây truyền qua vết cắn của muỗi vằn Aedes aegypti hoặc Aedes albopictus mang vi rút. Khi vi rút xâm nhập vào cơ thể, chúng tấn công hệ thống mạch máu và tế bào máu, làm tăng độ thấm thành mạch và giảm số lượng tiểu cầu. Điều này giải thích tại sao người bệnh có hiện tượng cô đặc máu, thất thoát huyết tương ra ngoài lòng mạch và gặp các rối loạn đông máu nghiêm trọng. Việc nắm rõ bản chất căn bệnh giúp cộng đồng nâng cao ý thức cảnh giác.
Nguy cơ sốc và tụt huyết áp do thất thoát huyết tương
Một trong những biến chứng nguy hiểm nhất của sốt xuất huyết Dengue là hội chứng sốc sốt xuất huyết. Hiện tượng này xảy ra khi tính thấm của thành mạch máu tăng cao bất thường, làm cho một lượng lớn huyết tương thoát ra khỏi lòng mạch đi vào các khoảng kẽ trong cơ thể. Sự thất thoát huyết tương kéo dài dẫn đến tình trạng cô đặc máu nghiêm trọng, giảm thể tích tuần hoàn hiệu dụng và hạ huyết áp đột ngột. Người bệnh khi rơi vào trạng thái sốc thường có các biểu hiện như tay chân lạnh ngắt, da ẩm bắt mồ hôi, mạch nhanh nhỏ khó bắt, vật vã hoặc lơ mơ. Nếu không được đưa đến cơ sở y tế để bù dịch và hồi sức cấp cứu kịp thời, rủi ro suy tuần hoàn hoàn toàn và tử vong là rất cao. Đáng chú ý, biến chứng sốc thường xuất hiện vào giai đoạn nguy hiểm, khi người bệnh đã bắt đầu hạ sốt, khiến nhiều gia đình lầm tưởng rằng bệnh đang tiến triển tốt dần lên mà lơ là công tác theo dõi y tế.
Biến chứng xuất huyết nghiêm trọng và giảm tiểu cầu
Sốt xuất huyết gây suy giảm số lượng tiểu cầu trong máu và làm rối loạn cơ chế đông máu tự nhiên của cơ thể. Ở mức độ nhẹ, hiện tượng xuất huyết biểu hiện qua các chấm xuất huyết dưới da, chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng. Tuy nhiên, trong các trường hợp nghiêm trọng, người bệnh có thể bị xuất huyết nội tạng nguy hiểm như chảy máu đường tiêu hóa, xuất huyết dạ dày với biểu hiện nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Ngoài ra, biến chứng xuất huyết não hay xuất huyết trong cơ bụng cũng có thể xảy ra, gây tổn thương cấu trúc mô nguy cấp. Đối với phụ nữ trong độ tuổi sinh sản hoặc đang có kinh nguyệt, sốt xuất huyết có thể làm kéo dài chu kỳ nguyệt đán hoặc gây rong huyết nghiêm trọng, làm mất máu lượng lớn. Việc xét nghiệm công thức máu định kỳ để kiểm tra chỉ số tiểu cầu và độ cô đặc máu hematocrit là bước cận lâm sàng vô cùng cần thiết để bác sĩ đánh giá mức độ nguy hiểm.
Suy đa cơ quan và các tổn thương tạng nguy hiểm
Ngoài tình trạng sốc và xuất huyết, vi rút sốt xuất huyết Dengue còn có thể tấn công trực tiếp hoặc gián tiếp gây tổn thương nặng nề đến các cơ quan quan trọng trong cơ thể. Suy gan cấp là một biến chứng nặng thường gặp khi tế bào gan bị tổn thương diện rộng, dẫn đến tăng men gan đột ngột, vàng da và rối loạn đông máu nặng. Bên cạnh đó, vi rút có thể gây viêm cơ tim, suy tim cấp hoặc rối loạn nhịp tim đe dọa tính mạng. Một số trường hợp ghi nhận biến chứng tại hệ thần kinh trung ương như viêm não, meningoencephalitis hoặc bệnh lý não do sốt xuất huyết, khiến người bệnh rối loạn ý thức, co giật hoặc hôn mê. Tình trạng tổn thương đa cơ quan này đòi hỏi phải được điều trị hồi sức tích cực tại bệnh viện chuyên khoa với sự can thiệp của đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm để giảm thiểu nguy cơ tử vong.
Những đối tượng có rủi ro chuyển nặng cao khi mắc bệnh
Mặc dù mọi lứa tuổi đều có thể mắc sốt xuất huyết, một số nhóm đối tượng đặc biệt có nguy cơ gặp biến chứng nguy hiểm cao hơn hẳn. Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới năm tuổi và trẻ bị béo phì, thường diễn tiến sốc nhanh và khó theo dõi chỉ số sinh hiệu hơn người lớn. Phụ nữ mang thai mắc sốt xuất huyết cần hết sức thận trọng vì bệnh có thể gây nguy cơ sinh non, thai chết lưu, dị tật hoặc xuất huyết nặng trong quá trình chuyển dạ. Ngoài ra, người cao tuổi có các bệnh lý nền mạn tính như bệnh tim mạch, đái tháo đường, cao huyết áp, bệnh gan hoặc suy thận mạn cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao. Cơ thể của nhóm bệnh nhân này vốn đã suy giảm khả năng bù trừ, do đó khi bị thất thoát huyết tương hay rối loạn đông máu, bệnh tình dễ trở nên phức tạp và nguy kịch hơn nhiều.
Lưu ý an toàn
Người bệnh sốt xuất huyết tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc hạ sốt, giảm đau thuộc nhóm kháng viêm non-steroid như aspirin hay ibuprofen, vì các chất này làm gia tăng nguy cơ xuất huyết dạ dày và rối loạn đông máu. Chỉ nên sử dụng paracetamol theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế khi sốt cao. Không tự ý truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Mọi thông tin y tế chỉ mang tính chất tham khảo, việc chẩn đoán và lập phác đồ theo dõi phải do bác sĩ chuyên khoa trực tiếp thực hiện dựa trên tình trạng cụ thể của từng người bệnh.
Tóm tắt
Sốt xuất huyết Dengue là căn bệnh truyền nhiễm có diễn tiến phức tạp và tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm đến tính mạng như sốc, xuất huyết và suy đa cơ quan. Việc chủ động diệt muỗi, lăng quăng và giữ vệ sinh không gian sống là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất. Khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, người dân cần đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ khám, xét nghiệm và hướng dẫn theo dõi an toàn.
Nguồn tham khảo
- Lontara Journal of Health Science and Technology: Occurrences of Dengue Fever, Dengue Hemorrhagic Fever, Dengue Shock Syndrome, Severe Dengue, Dengue Warning Signs in Bandung City: An Spatial Study Based on Moran Index
- Cureus: The Efficacy of Montelukast in Reducing the Risk of Warning Signs and Subsequent Dengue Shock Syndrome in Adult Dengue Fever Patients
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Sốt giảm dần có phải là dấu hiệu sốt xuất huyết đã khỏi hẳn không?
Không hoàn toàn đúng. Thời điểm sốt bắt đầu giảm từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 lại chính là giai đoạn nguy hiểm nhất của bệnh. Đây là lúc dễ xuất hiện các biến chứng như thoát dịch huyết tương, tụt huyết áp và xuất huyết nghiêm trọng, do đó người bệnh vẫn cần được theo dõi y tế sát sao.
Người đã từng mắc sốt xuất huyết có thể bị nhiễm lại không?
Có. Vi rút Dengue có 4 chủng huyết thanh khác nhau. Mắc bệnh do một chủng chỉ tạo miễn dịch bền vững với riêng chủng đó. Người bệnh vẫn có thể nhiễm 3 chủng còn lại trong những lần sau, và các lần nhiễm thứ hai thường có nguy cơ diễn tiến nặng hơn lần đầu.
Khi nào người bệnh sốt xuất huyết cần nhập viện cấp cứu ngay?
Người bệnh cần đến viện ngay khi có các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng dữ dội, nôn ói liên tục, chảy máu cam hoặc chân răng, đi ngoài phân đen, tay chân lạnh ngắt, mệt lả hoặc lơ mơ. Đây là các biểu hiện cảnh báo biến chứng nguy hiểm cần bác sĩ can thiệp.
Bệnh sốt xuất huyết có lây trực tiếp từ người sang người không?
Sốt xuất huyết không lây truyền trực tiếp qua tiếp xúc thông thường giữa người với người như ho hay bắt tay. Bệnh chỉ lây truyền qua trung gian là muỗi vằn cắn người mang vi rút rồi truyền sang cho người lành. Do đó diệt muỗi là khâu quan trọng nhất.
Có nên tự truyền dịch tại nhà khi bị sốt xuất huyết không?
Tuyệt đối không tự truyền dịch tại nhà. Việc truyền dịch không đúng chỉ định, đúng tốc độ hoặc đúng loại dung dịch có thể dẫn đến nguy cơ quá tải tuần hoàn, phù phổi cấp hoặc phản vệ nguy hại tính mạng. Việc chỉ định truyền dịch phải do bác sĩ chuyên khoa quyết định.
