Cách chăm sóc và điều trị bệnh tay chân miệng tại nhà

Điều trị bệnh tay chân miệng tại nhà

Bệnh tay chân miệng là một bệnh lý truyền nhiễm rất phổ biến ở trẻ em, thường bùng phát thành các đợt dịch vào thời điểm giao mùa trong năm. Bệnh do các chủng virus thuộc nhóm Enterovirus gây ra, trong đó thường gặp nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71. Đặc trưng của bệnh là tình trạng sốt nhẹ kèm theo các vết loét đau rát trong niêm mạc miệng, cùng với phát ban dạng bóng nước xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông hoặc vùng gối. Đa số trẻ mắc bệnh ở thể nhẹ có thể tự hồi phục trong vòng bảy đến mười ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, bệnh chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu, nên mục tiêu điều trị tại nhà là giảm sốt, làm dịu cảm giác đau buốt ở các vết loét miệng, bổ sung đầy đủ nước và dưỡng chất nhằm nâng cao thể trạng. Việc nhận biết sớm và thực hiện đúng hướng dẫn chăm sóc sẽ giúp hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm trùng thứ phát và phát hiện kịp thời các biến chứng nguy hiểm.

Kiểm soát thân nhiệt và hạ sốt an toàn cho trẻ

• Khi trẻ sốt, phụ huynh cần thường xuyên theo dõi nhiệt độ cơ thể bằng nhiệt kế để xử trí kịp thời. Nếu trẻ sốt nhẹ dưới 38,5 độ C, nên cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, làm từ chất liệu cotton thấm hút mồ hôi tốt và nghỉ ngơi trong phòng thoáng gió. Có thể dùng khăn mềm nhúng nước ấm lau chườm ở các vị trí có mạch máu lớn đi qua như trán, nách và bẹn để hỗ trợ hạ nhiệt tự nhiên.
• Trong trường hợp trẻ sốt từ 38,5 độ C trở lên hoặc có biểu hiện quấy khóc, bứt rứt do sốt, phụ huynh có thể cho trẻ dùng thuốc hạ sốt paracetamol theo đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn. Khoảng cách giữa các lần dùng thuốc cần đảm bảo an toàn, tuyệt đối không tự ý tăng liều hoặc phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt khác nhau khi chưa có chỉ định. Đặc biệt, không dùng aspirin cho trẻ nhỏ vì có nguy cơ dẫn đến hội chứng Reye nguy hiểm đến tính mạng.

Chăm sóc giảm đau vết loét miệng và tổn thương da

• Các vết loét ở vòm họng và niêm mạc miệng khiến trẻ vô cùng đau rát, dẫn đến tình trạng biếng ăn, quấy khóc và chảy nhiều nước bọt. Để giảm cảm giác khó chịu này, phụ huynh có thể dùng nước muối sinh lý nồng độ 0,9% để rơ miệng nhẹ nhàng cho trẻ hoặc hướng dẫn trẻ lớn súc miệng sau mỗi bữa ăn. Tránh cọ xát mạnh làm vỡ các vết bóng nước trong khoang miệng vì dễ gây nhiễm khuẩn thứ phát. Nếu trẻ quá đau, có thể tham khảo ý kiến bác sĩ để sử dụng các loại gel bôi miệng chuyên dụng có tác dụng bảo vệ niêm mạc và làm dịu vết thương trước bữa ăn.
• Đối với các nốt ban và bóng nước trên bề mặt da như lòng bàn tay, bàn chân hay mông, cần giữ cho da luôn khô ráo và sạch sẽ. Phụ huynh nên tắm rửa cho trẻ hàng ngày bằng nước ấm trong phòng kín gió, không chà xát mạnh làm trợt da. Tuyệt đối không chọc vỡ các bọng nước và không tự ý bôi các loại lá cây, thuốc dân gian không rõ nguồn gốc lên da của trẻ.

Chế độ dinh dưỡng và bổ sung dịch đúng cách

• Do tổn thương trong khoang miệng, trẻ thường rất sợ nuốt và dễ bị mất nước nhanh chóng. Do đó, nguyên tắc quan trọng hàng đầu trong chăm sóc tại nhà là chia nhỏ các bữa ăn thành nhiều lần trong ngày, ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ nuốt và giàu dinh dưỡng như cháo xay nhuyễn, súp thịt, sữa ấm hoặc sữa chua mát. Thức ăn nên để nguội hoặc ấm vừa phải, tránh cho trẻ dùng đồ ăn quá nóng, quá mặn, cay hoặc các loại trái cây chua có tính axit cao vì sẽ kích thích vết loét gây đau buốt dữ dội.
• Bên cạnh chế độ ăn, việc bổ sung đầy đủ nước là yếu tố sống còn để ngăn ngừa biến chứng mất nước. Phụ huynh nên khuyến khích trẻ uống từng ngụm nhỏ dung dịch bù nước và điện giải oresol pha đúng tỷ lệ hướng dẫn, nước lọc hoặc nước ép trái cây ngọt mát. Với trẻ còn bú mẹ, cần tăng cường cữ bú và thời gian mỗi lần bú để cung cấp kháng thể tự nhiên và đảm bảo đủ lượng dịch cho cơ thể trẻ.

Thực hiện cách ly và giữ gìn vệ sinh phòng lây nhiễm

• Virus gây bệnh tay chân miệng lây lan rất nhanh qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ bóng nước, nước bọt hay phân của người bệnh. Vì vậy, ngay khi phát hiện trẻ có triệu chứng, gia đình cần cho trẻ nghỉ học tại nhà ít nhất mười ngày tính từ lúc khởi phát để tránh lây chéo cho các bạn cùng lớp. Trong gia đình có nhiều trẻ nhỏ, cần cách ly trẻ bị bệnh trong không gian riêng biệt và hạn chế tối đa việc tiếp xúc gần gũi.
• Người chăm sóc phải rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trước khi chuẩn bị thức ăn, sau khi thay tã, vệ sinh hoặc tiếp xúc với dịch tiết của trẻ. Các vật dụng cá nhân như chén thìa, khăn mặt, bình sữa, cùng với đồ chơi và bề mặt sàn nhà, tay nắm cửa cần được khử khuẩn định kỳ bằng dung dịch sát khuẩn chứa clo hoặc xà phòng. Quần áo và khăn của trẻ bệnh nên được giặt riêng và phơi dưới ánh nắng mặt trời trực tiếp để tiêu diệt mầm bệnh.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh cần cảnh giác cao độ và đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo trở nặng như sốt cao liên tục không hạ trên hai ngày, giật mình chới với khi thiu thiu ngủ, run tay chân, đi đứng loạng choạng, thở mệt hoặc nôn ói nhiều lần. Quá trình chăm sóc tại nhà chỉ áp dụng cho thể bệnh nhẹ; tuyệt đối không tự ý dùng thuốc kháng sinh, corticoid hay truyền dịch tại nhà mà không có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhi.

Tóm tắt

Bệnh tay chân miệng ở trẻ hoàn toàn có thể được kiểm soát an toàn tại nhà nếu phụ huynh thực hiện đúng các biện pháp hạ sốt, chăm sóc vết loét miệng và đảm bảo đủ nước cùng dinh dưỡng. Việc theo dõi sát sao tiến triển bệnh và nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường đóng vai trò quyết định giúp bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm cho trẻ.