Cách phân biệt sốt siêu vi và sốt xuất huyết để xử trí
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sốt siêu vi và sốt xuất huyết là hai bệnh truyền nhiễm do virus phổ biến, thường bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa hoặc mùa mưa. Do cùng khởi phát với biểu hiện sốt cao đột ngột và mệt mỏi, rất nhiều người bệnh nhầm lẫn sốt xuất huyết với cảm sốt siêu vi thông thường, dẫn đến tâm lý chủ quan trong theo dõi. Việc nhận biết đúng tính chất bệnh và phân biệt rõ ràng ngay từ những ngày đầu giúp người bệnh chủ động phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm như hạ tiểu cầu, thoát huyết tương hay tụt huyết áp.
Phân biệt sốt siêu vi và sốt xuất huyết
Sốt siêu vi là thuật ngữ chung chỉ tình trạng nhiễm trùng cấp tính do nhiều chủng virus khác nhau gây ra, thường diễn tiến lành tính và tự khỏi sau vài ngày nghỉ ngơi. Trong khi đó, sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus dengue truyền qua muỗi vằn Aedes aegypti, có thể gây ra những biến đổi bệnh lý phức tạp bên trong lòng mạch. Điểm nguy hiểm nằm ở chỗ giai đoạn đầu của cả hai bệnh hầu như không có sự khác biệt rõ rệt về mặt triệu chứng lâm sàng. Người bệnh thường chỉ cảm thấy sốt, đau mỏi mình mẩy và chán ăn, khiến việc tự chẩn đoán bằng cảm quan rất dễ sai lệch. Hiểu rõ cơ chế và các cột mốc diễn tiến sẽ giúp gia đình có hướng xử trí y tế phù hợp.
Khác biệt về diễn tiến cơn sốt và mức độ đáp ứng hạ nhiệt
Cả sốt siêu vi và sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng cơn sốt cao đột ngột từ 39 đến 40 độ C kèm theo mệt mỏi, đau đầu và nhức mỏi cơ thể. Tuy nhiên, sốt siêu vi thông thường thường có xu hướng đáp ứng tốt hơn với các biện pháp hạ nhiệt và cơn sốt sẽ giảm dần sau khoảng ba đến năm ngày khi hệ miễn dịch kiểm soát được tác nhân virus. Ngược lại, sốt xuất huyết dengue thường gây sốt cao liên tục rất khó hạ, thuốc hạ nhiệt chỉ có tác dụng tạm thời trong thời gian ngắn rồi nhiệt độ lại tăng vọt trở lại. Điểm mấu chốt là sốt siêu vi khi giảm sốt thì sức khỏe toàn thân hồi phục rõ rệt, trong khi sốt xuất huyết khi bước vào giai đoạn hạ sốt lại là thời điểm dễ phát sinh biến chứng nặng nề nhất.
Các dấu hiệu hô hấp và tổn thương xuất huyết đặc trưng
Ở người mắc sốt siêu vi thông thường, các biểu hiện đi kèm thường tập trung ở đường hô hấp trên như sổ mũi, hắt hơi, ho khan, rát họng hoặc viêm kết mạc mắt gây đỏ và chảy nước mắt. Trong khi đó, sốt xuất huyết do virus dengue gây tổn thương thành mạch và làm suy giảm số lượng tiểu cầu, dẫn đến các dấu hiệu xuất huyết đặc trưng. Bệnh nhân sốt xuất huyết có thể xuất hiện các chấm xuất huyết nhỏ li ti dưới da không biến mất khi căng da, chảy máu chân răng, chảy máu cam, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Cảm giác đau nhức hốc mắt dữ dội và đau cơ khớp nghiêm trọng cũng là dấu hiệu gợi ý mạnh mẽ hướng tới căn bệnh sốt xuất huyết thay vì cảm cúm siêu vi đơn thuần.
Tầm quan trọng của xét nghiệm công thức máu và huyết thanh học
Trong những ngày đầu tiên, triệu chứng lâm sàng của hai bệnh rất khó phân biệt bằng mắt thường, do đó các xét nghiệm cận lâm sàng có ý nghĩa quyết định. Xét nghiệm công thức máu toàn phần giúp nhân viên y tế theo dõi sát sao chỉ số bạch cầu, dung tích hồng cầu hematocrit và số lượng tiểu cầu. Với sốt siêu vi, số lượng tiểu cầu thường duy trì ở mức ổn định hoặc chỉ giảm nhẹ thoáng qua. Đối với sốt xuất huyết, chỉ số tiểu cầu thường sụt giảm nhanh chóng từ ngày thứ ba của bệnh, đồng thời dung tích hồng cầu tăng cao cảnh báo hiện tượng cô đặc máu và thoát huyết tương. Ngoài ra, xét nghiệm kháng nguyên NS1Ag trong ba ngày đầu và kháng thể IgM, IgG từ ngày thứ năm giúp xác định chính xác sự hiện diện của virus sốt xuất huyết.
Những sai lầm cần tránh trong quá trình tự chăm sóc tại nhà
Một trong những sai lầm nguy hiểm nhất khi bị sốt là tự ý mua các loại thuốc kháng viêm không steroid như aspirin hoặc ibuprofen để giảm đau và hạ nhiệt cấp tốc. Nếu người bệnh đang mắc sốt xuất huyết, các hoạt chất này sẽ ức chế kết tập tiểu cầu và làm tăng nguy cơ xuất huyết dạ dày ồ ạt đe dọa tính mạng. Thêm vào đó, việc tự ý truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ cũng có thể dẫn đến quá tải thể tích tuần hoàn và phù phổi cấp. Người bệnh cũng không nên lạm dụng kháng sinh vì cả hai bệnh lý này đều do virus gây ra, kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt virus mà còn làm tăng áp lực chuyển hóa cho gan và thận.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục y khoa thường thức và không thể thay thế cho chẩn đoán chuyên môn từ nhân viên y tế. Người bệnh khi bị sốt cao không rõ nguyên nhân cần được thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín. Cần đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như đau bụng dữ dội, nôn ói liên tục, chảy máu niêm mạc, li bì, bứt rứt hoặc chân tay lạnh ẩm.
Tóm tắt
Sốt siêu vi và sốt xuất huyết tuy có khởi đầu giống nhau nhưng tiên lượng và nguy cơ biến chứng lại rất khác biệt. Việc theo dõi sát sao thân nhiệt, nhận biết sớm các bất thường và chủ động xét nghiệm máu đóng vai trò quyết định giúp phát hiện kịp thời tình trạng nguy hiểm. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hạ sốt bừa bãi để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.
Nguồn tham khảo
- INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH: TO CHECK EFFICACY OF GUAVA JUICE IN THROMBOCYTOPENIA PATIENTS INDUCED BY DENGUE FEVER OR ANY OTHER VIRAL FEVER
- Virology & Immunology Journal: Recent Trends in Dengue Virus Infection; An Analysis of Virological, Clinical and Laboratory Profiles of Patients with Dengue Virus Infection in the Center for Clinical Management of Dengue Fever and Dengue Hemorrhagic Fever, Sri-Lanka
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Sốt xuất huyết có thể tự khỏi như sốt siêu vi thông thường không?
Sốt xuất huyết có thể tự giới hạn ở thể nhẹ nhưng tiềm ẩn nguy cơ trở nặng vào ngày thứ ba đến ngày thứ bảy. Sốt siêu vi thường tự lui sau vài ngày mà ít gây biến chứng xuất huyết hay sốc nguy hiểm như sốt xuất huyết.
Nên dùng thuốc hạ sốt nào khi chưa xác định rõ nguyên nhân gây sốt?
Paracetamol là hoạt chất hạ sốt tương đối an toàn khi dùng đúng khoảng cách theo hướng dẫn y tế. Tuyệt đối không tự ý dùng aspirin hoặc ibuprofen vì nhóm thuốc này có nguy cơ gây xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng nếu mắc sốt xuất huyết.
Sau bao nhiêu ngày bị sốt thì nên đi xét nghiệm máu?
Nếu sốt cao liên tục từ hai ngày trở lên hoặc có kèm mệt mỏi nhiều, người bệnh nên đến cơ sở y tế làm xét nghiệm công thức máu và kháng nguyên sốt xuất huyết để được chẩn đoán chính xác và theo dõi tiểu cầu.
Khi cơ thể hết sốt thì bệnh sốt xuất huyết đã khỏi hẳn chưa?
Không, giai đoạn hạ sốt từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy mới chính là thời điểm nguy hiểm nhất của bệnh sốt xuất huyết. Người bệnh có thể gặp biến chứng thoát huyết tương, giảm tiểu cầu và tụt huyết áp ngay cả khi thân nhiệt đã về mức bình thường.
Bị sốt xuất huyết có cần kiêng gió và kiêng nước tuyệt đối không?
Người bệnh không cần kiêng cữ quá mức dẫn đến thiếu vệ sinh cơ thể. Có thể lau người hoặc tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, tránh tắm nước lạnh hay ngâm bồn lâu nhằm hạn chế tình trạng co mạch hoặc nhiễm lạnh đột ngột.
