Bệnh sốt xuất huyết có lây qua đường hô hấp không?

Sốt xuất huyết lây qua đường hô hấp không?

Bệnh sốt xuất huyết Dengue xuất hiện phổ biến ở các vùng nhiệt đới và bán nhiệt đới. Tác nhân gây bệnh là vi-rút Dengue gồm bốn chủng huyết thanh khác nhau. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng sốt cao đột ngột, đau đầu, đau sau hốc mắt, đau cơ khớp và xuất huyết dưới da hoặc niêm mạc.

Khác với các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp như cúm hay COVID-19, vi-rút Dengue không nhân lên trong tế bào đường hô hấp và không xuất hiện trong dịch tiết mũi họng với số lượng có thể gây lây nhiễm qua giọt bắn. Bệnh cần có vật chủ trung gian truyền bệnh là muỗi vằn để lây lan từ người sang người. Việc hiểu rõ bản chất con đường lây truyền giúp cộng đồng áp dụng đúng biện pháp phòng ngừa, tránh sự lo lắng không cần thiết khi chăm sóc người bệnh.

Cơ chế lây truyền chính của vi-rút sốt xuất huyết

Con đường lây truyền chủ yếu và quan trọng nhất của sốt xuất huyết Dengue là qua vết đốt của muỗi vằn, phổ biến nhất là loài Aedes aegypti và Aedes albopictus. Chu trình lây nhiễm bắt đầu khi muỗi vằn đốt người đang nhiễm vi-rút Dengue trong giai đoạn có vi-rút trong máu, thường từ một ngày trước khi khởi phát sốt đến năm ngày sau khi sốt.

Sau khi hút máu mang vi-rút, vi-rút Dengue nhân lên trong cơ thể muỗi khoảng tám đến mười hai ngày rồi di chuyển đến tuyến nước bọt của muỗi. Từ thời điểm này, muỗi trở thành vật mang vi-rút suốt đời và có thể truyền vi-rút sang những người lành khác khi tiếp tục đốt hút máu. Do vi-rút chỉ truyền qua máu và nước bọt của muỗi, tiếp xúc qua không khí hay hơi thở hoàn toàn không thể làm lây nhiễm vi-rút Dengue giữa người với người.

Các đường lây nhiễm sốt xuất huyết ít gặp khác

Bên cạnh con đường trung gian truyền bệnh qua muỗi vằn, vi-rút sốt xuất huyết Dengue còn có thể lây truyền qua một số đường khác nhưng với tần suất rất hiếm gặp. Bệnh có thể lây qua đường máu khi nhận máu hoặc các chế phẩm máu từ người hiến máu đang trong giai đoạn mang vi-rút nhưng chưa xuất hiện triệu chứng. Việc dùng chung bơm kim tiêm hoặc sự cố kim tiêm đâm phải rải rác trong môi trường y tế cũng là nguy cơ tiềm ẩn.

Ngoài ra, trường hợp lây truyền từ mẹ sang con trong thai kỳ hoặc khi sinh nở cũng đã được ghi nhận. Vi-rút Dengue có thể truyền qua nhau thai hoặc tiếp xúc máu trong quá trình chuyển dạ. Mặc dù các con đường này tồn tại, đường hô hấp vẫn hoàn toàn không phải là phương thức lây truyền của vi-rút Dengue.

Nguyên nhân gây nhầm lẫn về khả năng lây truyền qua đường hô hấp

Sự lầm tưởng rằng sốt xuất huyết lây qua đường hô hấp thường xuất phát từ việc bệnh có một số biểu hiện lâm sàng ban đầu khá tương đồng với các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính. Ở giai đoạn đầu, người bệnh sốt xuất huyết thường bị sốt cao, mệt mỏi, đau đầu, đau mỏi toàn thân và đôi khi có triệu chứng đau họng hoặc ho nhẹ.

Hơn thế nữa, trong các đợt dịch sốt xuất huyết, nhiều thành viên trong cùng một gia đình hoặc những người sống chung một khu vực có thể cùng mắc bệnh trong khoảng thời gian ngắn. Hiện tượng này không phải do lây lan trực tiếp từ hơi thở hay giọt bắn của nhau, mà do các thành viên cùng sống trong môi trường có sự xuất hiện của muỗi vằn mang vi-rút Dengue và cùng bị muỗi đốt.

Biện pháp phòng ngừa sốt xuất huyết hiệu quả dựa trên cơ chế lây truyền

Do sốt xuất huyết không lây qua đường hô hấp mà truyền qua muỗi vằn, các biện pháp phòng bệnh tập trung chủ yếu vào việc tiêu diệt muỗi, lăng quăng và ngăn ngừa muỗi đốt. Người dân nên thường xuyên đậy kín các dụng cụ chứa nước, thay nước bình hoa, thả cá diệt lăng quăng và loại bỏ các vật dụng phế thải đọng nước xung quanh nhà.

Để tránh muỗi đốt, nên ngủ màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài tay, sử dụng kem hoặc xịt chống muỗi và dùng rèm che cửa chống muỗi. Mặc dù đeo khẩu trang không có tác dụng ngăn ngừa vi-rút Dengue, việc giữ vệ sinh cá nhân và nhà cửa thông thoáng vẫn góp phần bảo vệ sức khỏe chung và giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng khác.

Lưu ý an toàn

Sốt xuất huyết Dengue có thể diễn biến phức tạp và gây ra các biến chứng nguy hiểm như sốc, tràn dịch màng phổi, xuất huyết nội tạng hoặc suy đa cơ quan. Khi người bệnh có các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng dữ dội, nôn ói liên tục, chảy máu cam, chảy máu chân răng, đi ngoài phân đen hoặc mệt thẫn thờ, cần đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị, đặc biệt là các thuốc hạ sốt giảm đau nhóm NSAID như aspirin hoặc ibuprofen vì có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết.

Tóm tắt

Tóm lại, bệnh sốt xuất huyết không lây qua đường hô hấp mà truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn. Việc hiểu rõ con đường lây truyền giúp cộng đồng chủ động áp dụng các biện pháp diệt muỗi, lăng quăng và phòng tránh muỗi đốt hiệu quả, đồng thời loại bỏ những lo lắng không cần thiết về nguy cơ lây nhiễm qua tiếp xúc không khí thông thường.