Sốt xuất huyết có lây qua đường hô hấp không và cách phòng tránh
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sốt xuất huyết Dengue không lây truyền qua đường hô hấp. Vi-rút Dengue không phát tán qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hay tiếp xúc không khí thông thường giữa người với người.
Bệnh lây truyền chủ yếu qua trung gian muỗi vằn, bao gồm hai loài Aedes aegypti và Aedes albopictus, hút máu người bệnh rồi truyền vi-rút sang người khỏe mạnh. Do đó, việc ở chung phòng, nói chuyện hay tiếp xúc gần với người mắc sốt xuất huyết không làm lây bệnh qua đường hô hấp.
Sốt xuất huyết có lây qua đường hô hấp không?
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi-rút Dengue gây ra. Bệnh xuất hiện phổ biến tại các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, thường bùng phát mạnh vào mùa mưa khi muỗi sinh sản phát triển. Vi-rút Dengue có bốn chủng huyết thanh gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Một người có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần trong đời do mỗi lần nhiễm chỉ tạo miễn dịch trọn đời với chủng đó mà không bảo vệ hoàn toàn khỏi các chủng còn lại. Bệnh biểu hiện từ nhẹ như sốt cao đột ngột, đau đầu, đau sau hốc mắt, phát ban, đau cơ khớp đến các dạng nặng gây xuất huyết nội tạng, giảm tiểu cầu và sốc sốt xuất huyết nguy hiểm tính mạng. Nhận thức đúng về cơ chế lây truyền giúp cộng đồng áp dụng các giải pháp phòng bệnh chính xác và chủ động bảo vệ sức khỏe gia đình.
Cơ chế lây truyền thực sự của vi-rút Dengue
Nhiều người lo lắng sốt xuất huyết lây qua đường hô hấp giống các bệnh vi-rút như cúm hay Covid-19. Tuy nhiên, y học xác nhận vi-rút Dengue không lây qua giọt bắn, ho, hắt hơi hay tiếp xúc không khí. Đường lây truyền chính và phổ biến nhất của sốt xuất huyết là qua vết cắn của muỗi vằn, chủ yếu là loài Aedes aegypti và Aedes albopictus. Khi muỗi hút máu người đang nhiễm vi-rút Dengue, vi-rút sẽ nhân lên trong cơ thể muỗi và truyền sang người khác qua các lần cắn tiếp theo. Bên cạnh đó, một số đường lây hiếm gặp khác đã được ghi nhận bao gồm truyền máu, ghép tạng hoặc dùng chung kim tiêm chứa máu nhiễm vi-rút. Ngoài ra, phụ nữ mang thai nhiễm vi-rút Dengue cũng có rủi ro truyền bệnh sang thai nhi hoặc khi sinh. Như vậy, việc giao tiếp, ăn uống chung hay ở cùng không gian với người bệnh hoàn toàn không làm phát tán vi-rút Dengue qua đường hô hấp.
Lý do sốt xuất huyết dễ bùng phát thành dịch trong cộng đồng
Mặc dù không lây qua đường hô hấp, sốt xuất huyết vẫn có khả năng bùng phát thành các đợt dịch lớn tại nhiều khu vực dân cư. Nguyên nhân xuất phát từ sự phát triển nhanh chóng của quần thể muỗi vằn trung gian truyền bệnh trong môi trường sống. Muỗi Aedes thường đẻ trứng ở các dụng cụ chứa nước sạch quanh nhà như bể nước, chum vại, lọ hoa, chậu cây, lốp xe cũ hay rác thải đọng nước mưa. Thời tiết nóng ẩm và mưa nhiều tạo điều kiện lý tưởng cho lăng quăng phát triển thành muỗi trưởng thành. Khi có nguồn bệnh trong khu vực, muỗi vằn sẽ đốt nhiều người trong gia đình hoặc xóm giềng, khiến số ca mắc tăng nhanh trong thời gian ngắn. Thêm vào đó, thói quen đi lại của người dân khiến vi-rút dễ dàng phát tán từ vùng có dịch sang các địa phương khác thông qua người mang vi-rút trong thời kỳ sốt.
Biện pháp diệt muỗi và lăng quăng tại hộ gia đình
Diệt muỗi và lăng quăng là giải pháp gốc rễ trong phòng chống sốt xuất huyết Dengue. Gia đình cần chủ động kiểm tra và loại bỏ tất cả các vật dụng đọng nước không cần thiết xung quanh nhà. Đối với các bể chứa nước sinh hoạt, nên đậy kín nắp để muỗi không thể vào đẻ trứng, hoặc thả cá nhỏ để tiêu diệt lăng quăng. Thay nước lọ hoa, chậu cây thủy sinh ít nhất một lần mỗi tuần và cọ rửa kỹ thành dụng cụ chứa nước để loại bỏ trứng muỗi bám vào. Xung quanh nhà, cần thu gom rác thải, lốp xe hỏng, vỏ dừa hay chai lọ vỡ có khả năng tích nước mưa. Ngoài ra, việc sử dụng hóa chất phun diệt muỗi diện rộng theo hướng dẫn của ngành y tế dự phòng cũng giúp khống chế nhanh mật độ muỗi trưởng thành khi xuất hiện nguy cơ bùng phát dịch tại địa phương.
Chủ động bảo vệ cá nhân khỏi vết cắn của muỗi vằn
Song song với diệt lăng quăng, mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức phòng tránh muỗi đốt trong sinh hoạt hằng ngày. Muỗi vằn Aedes có đặc tính hoạt động mạnh nhất vào ban ngày, đặc biệt là buổi sáng sớm và chiều tối. Do đó, người dân nên duy trì thói quen ngủ mùng kể cả ban ngày, nhất là đối với trẻ nhỏ và người lớn tuổi. Khi làm việc hoặc vui chơi ngoài trời, nên mặc quần áo dài tay, màu sáng để hạn chế thu hút muỗi. Sử dụng kem hoặc xịt chống muỗi có chứa hoạt chất an toàn được cấp phép trên các vùng da hở cũng mang lại hiệu quả bảo vệ tốt. Trong nhà, có thể lắp lưới chống muỗi ở cửa sổ, dùng nhang muỗi, vợt điện hoặc đèn bắt muỗi để giảm lượng muỗi xâm nhập vào không gian sống của gia đình.
Theo dõi sức khỏe và xử trí khi nghi ngờ mắc bệnh
Khi xuất hiện biểu hiện sốt cao đột ngột kèm đau đầu, đau cơ khớp hoặc phát ban, người bệnh không nên tự ý mua thuốc điều trị mà cần đến cơ sở y tế để thăm khám. Việc xét nghiệm máu như công thức máu và xét nghiệm kháng nguyên vi-rút Dengue sẽ giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác tình trạng bệnh. Trong quá trình theo dõi tại nhà, người bệnh cần nghỉ ngơi, uống nhiều nước hoặc dung dịch oresol theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Tuyệt đối không tự ý sử dụng các thuốc hạ sốt giảm đau thuộc nhóm aspirin hay ibuprofen vì có thể gia tăng nguy cơ xuất huyết dạ dày nguy hiểm. Khi phát hiện các dấu hiệu cảnh báo nặng như đau bụng dữ dội, nôn liên tục, chảy máu răng, chảy máu cam hoặc lơ mơ, cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay lập tức để cấp cứu kịp thời.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quát và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa chính thức. Khi có biểu hiện nghi ngờ mắc sốt xuất huyết Dengue, người bệnh cần đến khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa để được xét nghiệm và hướng dẫn theo dõi phù hợp. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kê đơn, không dùng aspirin hoặc ibuprofen khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Mọi quyết định chăm sóc và điều trị phải dựa trên tư vấn trực tiếp từ nhân viên y tế đối với từng trường hợp cụ thể.
Tóm tắt
Sốt xuất huyết Dengue hoàn toàn không lây qua đường hô hấp mà truyền bệnh qua trung gian muỗi vằn. Hiểu đúng về cơ chế lây truyền giúp cộng đồng bình tĩnh và áp dụng đúng giải pháp phòng bệnh. Việc diệt lăng quăng, phòng tránh muỗi đốt kết hợp với theo dõi y tế kịp thời là chìa khóa bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình trước nguy cơ dịch bệnh.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tiếp xúc gần với người bị sốt xuất huyết có bị lây không?
Tiếp xúc gần, trò chuyện hay chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết không làm lây bệnh qua không khí hay đường hô hấp. Bệnh chỉ lây khi muỗi vằn hút máu người bệnh rồi đốt người khỏe mạnh.
Sốt xuất huyết có thể lây qua những đường nào ngoài muỗi đốt?
Ngoài đường muỗi vằn đốt là chủ yếu, sốt xuất huyết rất hiếm khi lây qua truyền máu, ghép tạng, dùng chung kim tiêm hoặc truyền từ mẹ sang con trong thai kỳ và lúc sinh.
Muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết thường đốt vào thời gian nào?
Muỗi vằn Aedes thường hoạt động và đốt người mạnh nhất vào ban ngày, tập trung nhiều nhất vào buổi sáng sớm và chiều tối trước khi mặt trời lặn.
Bị sốt xuất huyết rồi có bị lại nữa không?
Một người hoàn toàn có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần. Vi-rút Dengue có bốn chủng huyết thanh khác nhau, việc mắc một chủng chỉ tạo miễn dịch lâu dài với chủng đó chứ không bảo vệ khỏi các chủng còn lại.
Người mắc sốt xuất huyết có cần cách ly đường hô hấp không?
Người mắc sốt xuất huyết không cần cách ly đường hô hấp hay đeo khẩu trang để tránh lây bệnh. Tuy nhiên, người bệnh cần nằm mùng để tránh muỗi đốt làm phát tán vi-rút sang người xung quanh.
