Bệnh SARS: Dấu hiệu và cách phòng ngừa hội chứng suy hô hấp cấp nặng

Bệnh SARS là gì?

Bệnh SARS được ghi nhận lần đầu tiên vào cuối năm 2002 tại châu Á, sau đó nhanh chóng lan rộng ra gần ba mươi quốc gia trước khi được khống chế vào giữa năm 2003 nhờ sự can thiệp quyết liệt của Tổ chức Y tế Thế giới và hệ thống y tế toàn cầu. Tác nhân gây bệnh là virus SARS-CoV, một chủng coronavirus có nguồn gốc từ động vật hoang dã trước khi lây truyền sang người qua vật chủ trung gian.

Điểm nguy hiểm của bệnh SARS là khả năng tấn công trực tiếp vào phế nang phổi, gây viêm phổi cấp tính. Sau thời gian ủ bệnh trung bình từ hai đến bảy ngày, virus có thể dẫn đến tổn thương nhu mô phổi lan tỏa, khiến nồng độ oxy máu suy giảm nghiêm trọng. Hơn hai thập kỷ qua không còn ghi nhận ca bệnh mới trong cộng đồng, nhưng các bài học dịch tễ từ SARS vẫn là nền tảng cốt lõi trong công tác phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm hô hấp hiện nay.

Dấu hiệu nhận diện bệnh SARS qua các giai đoạn

Bệnh SARS tiến triển theo hai giai đoạn lâm sàng rõ rệt sau thời gian ủ bệnh từ hai đến mười ngày. Ở giai đoạn khởi phát, người bệnh thường có các triệu chứng toàn thân tương tự bệnh cúm thông thường, bao gồm sốt cao đột ngột trên 38 độ C, ớn lạnh, đau đầu dữ dội, mệt mỏi và đau nhức cơ bắp. Một số trường hợp có thể gặp phải biểu hiện rối loạn tiêu hóa nhẹ như tiêu chảy hoặc buồn nôn.

Sau khoảng hai đến bảy ngày, bệnh bước vào giai đoạn hô hấp khi virus tấn công mạnh vào phổi. Triệu chứng đặc trưng bao gồm ho khan dai dẳng, hụt hơi và khó thở tăng dần khi vận động. Trong những ca diễn tiến nặng, tình trạng viêm phổi dẫn đến hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển, gây suy giảm oxy máu nghiêm trọng và đòi hỏi can thiệp hồi sức tích cực bằng máy thở tại bệnh viện.

Đường lây truyền chủ yếu của virus SARS-CoV

Virus SARS-CoV lây lan chủ yếu thông qua các giọt bắn đường hô hấp phát tán khi người mang mầm bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần dưới một mét. Những giọt bắn mang virus này có thể tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc mắt, mũi hoặc miệng của người xung quanh, khiến người thân chăm sóc và nhân viên y tế đối mặt với nguy cơ lây nhiễm rất cao nếu không có trang bị bảo hộ đạt chuẩn.

Bên cạnh giọt bắn trực tiếp, virus còn có thể lây lan gián tiếp qua bề mặt môi trường. Khi dịch tiết đường hô hấp của bệnh nhân bám dính vào các bề mặt như tay nắm cửa, mặt bàn hoặc điện thoại, virus có thể tồn tại trong thời gian nhất định. Người khỏe mạnh khi vô tình chạm vào các bề mặt này rồi đưa tay lên vùng mặt sẽ tạo cơ hội cho mầm bệnh xâm nhập cơ thể.

Sự khác biệt giữa bệnh SARS và COVID-19

Dù cùng thuộc họ Coronaviridae và đều tấn công hệ hô hấp, bệnh SARS và COVID-19 là hai bệnh lý riêng biệt với những đặc điểm dịch tễ khác nhau. Bệnh SARS do virus SARS-CoV gây ra vào năm 2002 và được khống chế sau khoảng một năm với hơn 8.000 ca mắc. Trong khi đó, COVID-19 do chủng virus SARS-CoV-2 gây ra từ cuối năm 2019, lây lan nhanh chóng thành đại dịch toàn cầu với hàng trăm triệu ca nhiễm.

Sự khác biệt then chốt nằm ở cơ chế phát tán mầm bệnh. Virus SARS-CoV-2 có thể lây lan mạnh mẽ ngay từ giai đoạn ủ bệnh hoặc từ người mang trùng không triệu chứng. Ngược lại, virus SARS-CoV chỉ phát tán mạnh nhất khi người bệnh đã có biểu hiện hô hấp nặng nề, giúp lực lượng y tế dễ dàng phát hiện, cách ly và dập dịch. Mặc dù SARS có tỷ lệ tử vong trên từng ca bệnh cao hơn (gần 10%), tổng số người tử vong vì COVID-19 lại lớn hơn nhiều do quy mô lây nhiễm khổng lồ.

Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm bệnh SARS và virus đường hô hấp

Biện pháp phòng ngừa bệnh SARS và các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp tập trung vào việc ngăn chặn tiếp xúc với nguồn bệnh và cắt đứt chuỗi lây lan. Về mặt cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong tối thiểu hai mươi giây hoặc dung dịch sát khuẩn chứa cồn là cách hiệu quả nhất để loại bỏ virus. Mọi người cần tránh đưa tay lên mắt, mũi, miệng khi chưa vệ sinh tay sạch sẽ.

Đồng thời, đeo khẩu trang đúng cách khi đến nơi đông người hoặc khi chăm sóc người ốm giúp ngăn ngừa đáng kể sự phát tán giọt bắn. Giữ gìn môi trường sống thông thoáng, thường xuyên mở cửa đón gió tự nhiên và lau khử khuẩn các bề mặt tiếp xúc thường xuyên như bàn ghế, tay nắm cửa cũng giúp giảm nguy cơ mầm bệnh tồn tại. Khi xuất hiện dấu hiệu sốt cao kèm khó thở, người bệnh cần chủ động cách ly và đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra.

Lưu ý an toàn

Thông tin về bệnh SARS trong bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Dù bệnh SARS hiện không còn xuất hiện trong cộng đồng, các tác nhân virus hô hấp khác vẫn có thể gây viêm phổi cấp nguy hiểm. Người dân tuyệt đối không tự ý mua và dùng kháng sinh hoặc thuốc ức chế miễn dịch khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi có biểu hiện sốt cao kéo dài kèm khó thở, cần đến bệnh viện ngay để được can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh SARS từng là mối đe dọa lớn đối với y tế toàn cầu nhưng đã được khống chế thành công nhờ nỗ lực y tế công cộng chặt chẽ. Việc duy trì thói quen vệ sinh cá nhân, giữ gìn môi trường sống sạch sẽ và chủ động theo dõi các triệu chứng đường thở chính là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe trước các nguy cơ nhiễm trùng hô hấp cấp tính.