Sốt xuất huyết có bị lại không và những điều cần biết để chủ động phòng tránh

Sốt xuất huyết có bị lại không là gì?

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền sang người chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn mang mầm bệnh, đặc biệt là muỗi Aedes aegypti. Virus Dengue tồn tại dưới bốn tuýp huyết thanh riêng biệt được ký hiệu từ DEN-1 đến DEN-4. Khi một người nhiễm một tuýp virus nhất định, hệ thống miễn dịch sẽ sản sinh kháng thể đặc hiệu bền vững suốt đời đối với chính tuýp đó. Tuy nhiên, lượng kháng thể này chỉ có khả năng bảo vệ chéo tạm thời đối với ba tuýp virus còn lại trong khoảng vài tháng đầu sau khi khỏi bệnh. Khi giai đoạn miễn dịch chéo suy giảm, cơ thể người bệnh vẫn hoàn toàn có thể bị lây nhiễm bởi một trong ba tuýp virus còn lại. Về mặt lý thuyết, mỗi cá nhân có thể mắc sốt xuất huyết tối đa bốn lần tương ứng với bốn tuýp huyết thanh khác nhau của virus.

Vì sao người bệnh vẫn có thể tái nhiễm sốt xuất huyết nhiều lần

Cơ chế gây tái nhiễm sốt xuất huyết bắt nguồn từ sự đa dạng kháng nguyên của virus Dengue với bốn tuýp huyết thanh riêng biệt. Sau khi vượt qua đợt nhiễm đầu tiên, cơ thể người bệnh ghi nhớ và duy trì kháng thể trung hòa bền vững đối với đúng tuýp virus đã gây bệnh, giúp miễn dịch trọn đời với tuýp đó.

Tuy nhiên, đối với ba tuýp virus còn lại, hệ miễn dịch chỉ hình thành kháng thể chéo có hiệu lực bảo vệ tạm thời trong vài tháng đầu. Khi lượng kháng thể chéo này suy giảm dần theo thời gian, hàng rào bảo vệ cơ thể trước các tuýp còn lại sẽ biến mất hoàn toàn. Nếu người bệnh tiếp tục bị muỗi vằn mang một trong ba tuýp virus khác đốt, cơ thể sẽ khởi phát đợt nhiễm trùng mới. Do đó, mắc sốt xuất huyết không tạo ra sự miễn dịch toàn diện cho mọi biến thể virus.

Mắc sốt xuất huyết lần sau có nguy hiểm hơn lần đầu không

Nhiều dữ liệu dịch tễ học và y khoa lâm sàng chỉ ra rằng các đợt sốt xuất huyết thứ phát, tức là mắc từ lần thứ hai trở đi, thường tiềm ẩn nguy cơ trở nặng cao hơn so với đợt nhiễm đầu tiên. Hiện tượng này xuất phát từ cơ chế tăng cường miễn dịch phụ thuộc kháng thể trong cơ thể người bệnh.

Khi tái nhiễm một tuýp virus Dengue khác biệt, những kháng thể cũ còn sót lại không đủ hiệu lực để tiêu diệt chủng virus mới. Thay vào đó, chúng liên kết với virus và tạo điều kiện thuận lợi cho virus xâm nhập sâu hơn vào các tế bào miễn dịch, khiến tải lượng virus tăng nhanh chóng. Quá trình này kích hoạt phản ứng viêm dữ dội, làm tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến hiện tượng thoát huyết tương ồ ạt, cô đặc máu, tụt tiểu cầu nghiêm trọng và xuất huyết. Nếu không được phát hiện và can thiệp y tế kịp thời, người bệnh có nguy cơ rơi vào tình trạng sốc sốt xuất huyết rất nguy hiểm.

Các dấu hiệu cảnh báo bệnh chuyển nặng cần đặc biệt lưu ý

Giai đoạn nguy hiểm của sốt xuất huyết thường bắt đầu từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy của chu kỳ bệnh, thời điểm mà người bệnh có thể đã giảm sốt hoặc hết sốt hoàn toàn. Điều này rất dễ tạo ra tâm lý chủ quan rằng bệnh đang thuyên giảm, trong khi các biến chứng nguy hiểm thực chất mới bắt đầu phát tác.

Người bệnh và người chăm sóc cần theo dõi sát sao để phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo chuyển nặng. Những biểu hiện điển hình bao gồm đau bụng nhiều và liên tục ở vùng gan, nôn ói liên tục, cơ thể mệt lả, li bì hoặc bứt rứt khó chịu. Ngoài ra, các dấu hiệu xuất huyết như chảy máu chân răng, chảy máu mũi khó cầm, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc phân có máu tươi cũng là tín hiệu báo động. Đối với phụ nữ, hiện tượng rong kinh hoặc xuất huyết âm đạo bất thường cũng cần được lưu ý đặc biệt để đưa người bệnh đến bệnh viện cấp cứu kịp thời.

Biện pháp phòng tránh nguy cơ tái nhiễm sốt xuất huyết hiệu quả

Do cơ thể không thể tự tạo miễn dịch vĩnh viễn với tất cả các chủng virus Dengue, việc chủ động phòng ngừa muỗi đốt là biện pháp căn bản và bền vững nhất để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng. Muỗi vằn mang mầm bệnh thường sinh sản mạnh mẽ ở các khu vực có nước đọng quanh nơi sinh sống.

Mỗi gia đình nên định kỳ thu dọn các vật dụng chứa nước phế thải, đậy kín dụng cụ trữ nước sinh hoạt, thả cá diệt bọ gậy và thay nước bình cắm hoa thường xuyên để loại bỏ môi trường sinh sản của muỗi. Trong sinh hoạt hằng ngày, thói quen ngủ màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài tay và sử dụng kem chống muỗi giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ bị đốt. Bên cạnh đó, việc tìm hiểu và tham khảo ý kiến bác sĩ về tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết cũng là giải pháp tăng cường bảo vệ cho những người sống tại vùng dịch hoặc đã từng có tiền sử mắc bệnh.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết nhằm mục đích cung cấp thông tin y khoa thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị của nhân viên y tế. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc hạ sốt giảm đau như aspirin hay ibuprofen khi nghi ngờ mắc sốt xuất huyết vì có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết dạ dày nguy hiểm. Mọi trường hợp sốt cao đột ngột cần được bác sĩ thăm khám và chỉ định xét nghiệm máu để có hướng theo dõi an toàn.

Tóm tắt

Sốt xuất huyết hoàn toàn có thể tái nhiễm nhiều lần với nguy cơ biến chứng phức tạp hơn ở những lần mắc sau. Việc hiểu rõ cơ chế của bốn tuýp virus Dengue cùng với duy trì ý thức vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng và phòng tránh muỗi đốt là giải pháp bảo vệ sức khỏe hữu hiệu nhất. Khi nghi ngờ mắc bệnh, người dân cần chủ động đến cơ sở y tế để được theo dõi sát sao, tránh tự điều trị tại nhà dẫn đến hậu quả đáng tiếc.