Bệnh tay chân miệng ngày thứ 3: Triệu chứng điển hình và cách chăm sóc trẻ

Tay chân miệng ngày thứ 3 là gì?

Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus thuộc nhóm Enterovirus gây ra, phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71. Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ nước bọt, bóng nước hoặc phân của người mang mầm bệnh. Trẻ dưới 5 tuổi là đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và thói quen sinh hoạt tập thể tại nhà trẻ, trường mẫu giáo.

Tiến trình tự nhiên của bệnh thường trải qua giai đoạn ủ bệnh, giai đoạn khởi phát kéo dài 1 đến 2 ngày và giai đoạn toàn phát. Khi bước sang ngày thứ 3, cơ thể trẻ tập trung phản ứng miễn dịch mạnh mẽ trước sự nhân lên của virus. Các tổn thương điển hình tại khoang miệng, lòng bàn tay, lòng bàn chân và vùng mông bắt đầu đạt đỉnh điểm. Đây cũng là khoảng thời gian bản lề quyết định trẻ sẽ dần hồi phục ổn định hay có nguy cơ tiến triển thành các thể nặng.

Những triệu chứng điển hình ở ngày thứ 3 của bệnh

Vào ngày thứ 3, triệu chứng dễ nhận thấy nhất là sự bùng phát của các vết loét trong khoang miệng. Những vết trợt loét nhỏ có kích thước từ 2 đến 3 milimét xuất hiện ở niêm mạc má, nướu răng, lưỡi hoặc vòm khẩu cái, gây cảm giác đau xót dữ dội khiến trẻ chảy nhiều nước bọt, quấy khóc liên tục và từ chối ăn uống. Cùng với đó, các tổn thương dạng sẩn hồng ban hoặc bóng nước nhỏ hình bầu dục nổi rõ trên lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối và vùng mông.

Tình trạng sốt ở ngày thứ 3 có thể diễn biến theo hai hướng khác nhau. Với thể nhẹ, trẻ có thể hạ sốt dần hoặc chỉ còn sốt nhẹ ngắt quãng. Tuy nhiên, nếu trẻ vẫn tiếp tục sốt cao trên 38,5 độ C hoặc sốt dai dẳng khó hạ bằng thuốc thông thường, đây là dấu hiệu cho thấy phản ứng viêm trong cơ thể đang diễn biến phức tạp. Trẻ cũng thường biểu hiện mệt mỏi, ngủ li bì hoặc trằn trọc khó chịu do cơn đau từ các nốt ban và vết loét miệng.

Biến chứng nguy hiểm có thể khởi phát từ ngày thứ 3

Khoảng thời gian từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 5 của bệnh là thời điểm dễ xuất hiện các biến chứng nặng nề, đặc biệt nếu trẻ nhiễm chủng virus Enterovirus 71. Nguy hiểm hàng đầu là biến chứng thần kinh như viêm não, viêm màng não hoặc viêm thân não. Biểu hiện sớm nhất và rất đặc trưng của biến chứng này là hiện tượng giật mình chới với khi trẻ thiu thiu ngủ hoặc ngay cả khi đang thức, kèm theo run chi, đi đứng loạng choạng hoặc mắt nhìn ngược.

Ngoài hệ thần kinh, virus còn có thể gây tổn thương hệ tuần hoàn và hô hấp dẫn đến viêm cơ tim, phù phổi cấp hoặc suy tuần hoàn. Trẻ có biểu hiện thở nhanh bất thường, thở rút lõm lồng ngực, mạch đập rất nhanh, vã mồ hôi toàn thân và các đầu ngón tay ngón chân lạnh buốt. Những diễn tiến nguy kịch này thường diễn ra rất nhanh chóng chỉ trong vài giờ, đòi hỏi gia đình phải theo dõi liên tục để can thiệp hồi sức y khoa kịp thời.

Cách chăm sóc và giảm đau cho trẻ tại nhà

Chăm sóc trẻ trong giai đoạn này đòi hỏi sự kiên nhẫn và nhẹ nhàng nhằm giảm bớt cảm giác khó chịu. Để hỗ trợ vết loét miệng, cha mẹ nên chế biến thức ăn dưới dạng lỏng, mềm, nguội mát như súp, cháo xay nhuyễn hoặc sữa công thức để trẻ dễ nuốt. Tuyệt đối tránh cho trẻ dùng đồ ăn cay nóng, mặn hoặc các loại nước quả có vị chua chứa nhiều acid citric vì dễ làm vết loét thêm xót rát. Có thể tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ để sử dụng dung dịch rơ miệng chuyên dụng nhằm sát khuẩn và làm dịu niêm mạc.

Về vấn đề vệ sinh thân thể, cha mẹ không nên kiêng tắm rửa theo quan niệm dân gian vì dễ gây bội nhiễm vi khuẩn trên các bóng nước. Hãy tắm nhanh cho trẻ bằng nước ấm sạch trong phòng kín gió, thao tác xoa rửa nhẹ nhàng tránh làm vỡ bọng nước. Lựa chọn quần áo rộng rãi, chất liệu vải cotton mềm mại, thấm hút mồ hôi tốt để giảm thiểu ma sát lên làn da đang tổn thương.

Nguyên tắc theo dõi nhiệt độ và sử dụng thuốc hạ sốt an toàn

Theo dõi thân nhiệt định kỳ là nhiệm vụ trọng tâm của phụ huynh trong suốt ngày thứ 3. Khi trẻ sốt từ 38,5 độ C trở lên, cần cho trẻ uống thuốc hạ sốt chứa hoạt chất paracetamol theo đúng hướng dẫn về liều lượng tính theo cân nặng của nhân viên y tế, bảo đảm khoảng cách an toàn giữa các lần uống. Không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt hoặc tăng liều dùng khi chưa có chỉ định chuyên môn.

Bên cạnh dùng thuốc, phụ huynh nên kết hợp lau mát cho trẻ bằng khăn ấm đặt ở các vị trí có mạch máu lớn như nách, bẹn và cho trẻ uống thêm nước ấm hoặc dung dịch bù điện giải pha đúng tỷ lệ. Việc ghi chép lại nhật ký nhiệt độ, số lần giật mình và tần suất đi tiểu của trẻ sẽ cung cấp dữ liệu lâm sàng rất giá trị cho bác sĩ khi trẻ cần thăm khám.

Dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức

Phụ huynh tuyệt đối không được chủ quan giữ trẻ tại nhà nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo chuyển độ nào sau đây. Trước hết là tình trạng sốt cao trên 39 độ C không đáp ứng với thuốc hạ sốt hoặc sốt kéo dài liên tục trên 48 giờ. Dấu hiệu thứ hai là trẻ giật mình từ 2 lần trở lên trong vòng 30 phút hoặc giật mình ngay khi đang chơi đùa tỉnh táo.

Ngoài ra, những biểu hiện như nôn ói nhiều lần, nuốt khó, quấy khóc liên tục không thể dỗ dành, thở khò khè, thở không đều hoặc da nổi vân tím đều là những dấu hiệu chỉ điểm tình trạng chuyển nặng. Khi phát hiện một trong các triệu chứng này, gia đình cần đưa trẻ đến ngay khoa cấp cứu hoặc chuyên khoa nhi của bệnh viện gần nhất để được theo dõi và xử trí chuyên sâu.

Lưu ý an toàn

Thông tin hướng dẫn chăm sóc chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm chứa corticoid hay áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như chích nặn bọng nước, đắp lá cây lên vết thương vì có thể gây nhiễm trùng máu nguy hiểm. Khi nhận thấy bất kỳ thay đổi bất thường nào trong hành vi hoặc thể trạng của trẻ, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Ngày thứ 3 của bệnh tay chân miệng là thời điểm có ý nghĩa quyết định đối với tiến trình phục hồi của trẻ. Bằng việc nhận biết đúng triệu chứng, kiên trì chăm sóc dinh dưỡng, giữ gìn vệ sinh và theo dõi sát sao từng biểu hiện thần kinh, cha mẹ sẽ giúp trẻ vượt qua giai đoạn khó chịu nhất một cách an toàn và phòng ngừa tối đa các rủi ro biến chứng.