Quy trình sơ cứu bỏng đường hô hấp an toàn giúp hạn chế tổn thương

Sơ cứu bỏng đường hô hấp là gì?

Bỏng đường hô hấp là thuật ngữ y khoa chỉ các tổn thương niêm mạc đường dẫn khí và mô phổi do tiếp xúc trực tiếp với nhiệt độ cao hoặc các chất khí, khói độc sinh ra từ đám cháy. Khi nhiệt lượng xâm nhập qua mũi và miệng, các cấu trúc nhạy cảm như thanh quản, dây thanh âm và biểu mô khí quản sẽ phản ứng bằng tình trạng viêm cấp, sung huyết và phù nề nhanh chóng.

Bên cạnh tổn thương nhiệt học đơn thuần, khói cháy thường mang theo các sản phẩm phân hủy độc hại như carbon monoxide, hydro cyanide và các hạt bồ hóng bám dính. Các chất này khi xâm nhập sâu vào các phế nang sẽ gây tổn thương màng phế nang mao mạch, hủy hoại chất diện hoạt surfactant, dẫn đến xẹp phổi, tích tụ dịch nhầy và suy giảm nghiêm trọng khả năng trao đổi oxy của hệ tuần hoàn.

Nhận diện sớm các dấu hiệu nghi ngờ bỏng đường hô hấp

Bỏng đường hô hấp xảy ra khi một người hít phải không khí cực nóng, hơi nước sôi, khói chứa hạt bồ hóng hoặc khí độc sinh ra từ các đám cháy và vụ nổ hóa chất. Để đánh giá nhanh nguy cơ, người sơ cứu cần quan sát hiện trường và các biểu hiện bề ngoài của nạn nhân.

Những dấu hiệu điển hình bao gồm vùng mặt hoặc cổ bị bỏng nhiệt, lông mũi hoặc lông mày bị cháy xém, đờm khạc ra có màu đen như than bồ hóng. Ngoài ra, nạn nhân thường có biểu hiện rát họng dữ dội, khàn tiếng đột ngột, ho liên tục, thở khò khè hoặc xuất hiện tiếng rít thanh quản khi hít vào. Trong các trường hợp nặng, sự co thắt đường thở kết hợp với tác động của khí độc như carbon monoxide có thể khiến người bệnh chóng mặt, lú lẫn, thở nông và nhanh chóng rơi vào hôn mê.

Các bước sơ cứu ban đầu bảo đảm thông thoáng đường thở

Khi phát hiện người bị nạn, ưu tiên hàng đầu là đưa nạn nhân ra khỏi vùng nguy hiểm, nơi có khói đặc hoặc khí nóng để chuyển đến khu vực thoáng khí, an toàn. Người cứu nạn cần đảm bảo an toàn cho bản thân trước bằng khăn ướt che mũi miệng hoặc thiết bị bảo hộ nếu có.

Ngay sau khi tiếp cận vùng an toàn, hãy đặt nạn nhân ở tư thế ngồi thẳng hoặc nửa nằm nửa ngồi nhằm hỗ trợ cơ hoành hoạt động tối ưu. Nới lỏng cổ áo, thắt lưng và cởi bỏ các trang phục chật chội quanh ngực, cổ. Nếu nạn nhân còn tỉnh, khuyến khích thở sâu và đều đặn bằng không khí sạch. Trường hợp nạn nhân bất tỉnh nhưng còn thở, cần đặt nằm nghiêng an toàn để tránh tụt lưỡi hoặc hít sặc chất nôn. Nếu nạn nhân ngừng thở hoặc mất mạch, người sơ cứu phải lập tức tiến hành hồi sinh tim phổi ép tim ngoài lồng ngực.

Những điều cần tránh trong quá trình can thiệp tại chỗ

Tổn thương bỏng đường thở có đặc tính diễn tiến rất nhanh và không thể tự đảo ngược bằng các biện pháp thông thường tại hiện trường. Một sai lầm phổ biến là cho người bệnh uống nước lọc, sữa hoặc ngậm đá lạnh với hy vọng làm dịu niêm mạc họng. Hành động này có thể gây sặc, nôn ói và thúc đẩy co thắt đường dẫn khí.

Bên cạnh đó, tuyệt đối không xông hơi, không nhỏ bất kỳ dung dịch dân gian hoặc tự ý dùng thuốc xịt giãn phế quản khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Người hỗ trợ cũng không được kéo dài thời gian theo dõi tại chỗ để chờ đợi các triệu chứng tự thuyên giảm, bởi đường thở có thể tắc nghẽn hoàn toàn chỉ sau một thời gian ngắn do phù nề thanh môn. Mọi can thiệp sai cách đều làm gia tăng nguy cơ tắc nghẽn cơ học và suy hô hấp cấp tính.

Tầm quan trọng của việc chuyển viện và chăm sóc y tế chuyên sâu

Mọi trường hợp nghi ngờ bỏng đường hô hấp, kể cả khi nạn nhân chưa có triệu chứng khó thở rõ rệt, đều bắt buộc phải được chuyển đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế có khoa hồi sức cấp cứu gần nhất càng sớm càng tốt. Khói độc và nhiệt lượng cao gây viêm mô cấp tính, tạo ra hiện tượng thoát dịch và phù nề lan rộng trong niêm mạc khí phế quản.

Tại cơ sở y tế, các bác sĩ chuyên khoa hồi sức cấp cứu hoặc hô hấp sẽ tiến hành đánh giá mức độ tổn thương thông qua soi thanh quản, nội soi phế quản và chụp X-quang ngực. Việc đặt ống nội khí quản sớm để bảo vệ đường thở chủ động trước khi thanh môn bị phù nề bít kín là biện pháp sống còn. Đồng thời, nạn nhân sẽ được thở oxy liều cao, điều trị ngộ độc khí nếu có và theo dõi sát sao nguy cơ nhiễm trùng phế quản phổi thứ phát.

Lưu ý an toàn

Thông tin sơ cứu chỉ mang tính hỗ trợ ban đầu tại hiện trường, không thể thay thế cho các can thiệp y khoa chuyên sâu. Người sơ cứu tuyệt đối không tự ý luồn vật lạ vào họng nạn nhân hoặc cố gắng hút đờm dãi khi không có dụng cụ chuyên dụng. Luôn gọi cấp cứu y tế 115 ngay khi phát hiện người gặp nạn và ưu tiên giữ bình tĩnh, giữ ấm cơ thể trong suốt quá trình chờ đợi nhân viên y tế tiếp cận.

Tóm tắt

Bỏng đường hô hấp là tình trạng cấp cứu nguy hiểm với nguy cơ diễn tiến suy hô hấp khó lường. Việc nắm vững quy trình xử trí ban đầu, bảo vệ thông thoáng đường thở và khẩn trương chuyển nạn nhân đến bệnh viện là yếu tố quyết định để hạn chế tối đa di chứng và bảo toàn tính mạng.