Cách xử lý an toàn khi hạch lao bị vỡ sau tiêm phòng lao ở trẻ nhỏ

Hạch lao bị vỡ sau tiêm phòng lao là gì?

Phản ứng tạo hạch sau tiêm vắc xin BCG là một hiện tượng đáp ứng miễn dịch tự nhiên của cơ thể đối với kháng nguyên vi khuẩn lao giảm độc lực. Đa số hạch xuất hiện ở cùng bên tay tiêm phòng, phổ biến nhất là hạch nách, hạch dưới đòn hoặc hạch vùng cổ dưới.

Khi các hạch này phát triển kích thước lớn, hóa lỏng tạo thành bọc mủ vô khuẩn và tự vỡ qua da, quá trình này được gọi là viêm hạch mủ sau tiêm vắc xin BCG. Dịch mủ tiết ra từ ổ hạch vỡ chủ yếu gồm các tế bào bạch cầu thoái hóa và mảnh vụn tế bào. Đây là diễn tiến lành tính không nguy hiểm đến tính mạng của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Khi được chăm sóc và giữ gìn vệ sinh cẩn thận, ổ mủ sẽ thoát hết dịch dần dần, tổ chức hạt phát triển và tự đóng vảy tạo sẹo lành lặn trong vài tuần đến vài tháng.

Bản chất của tình trạng nổi hạch và vỡ hạch sau tiêm vắc xin BCG

Vắc xin BCG là vắc xin sống giảm độc lực được tiêm trong da nhằm phòng ngừa các thể lao nguy hiểm ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Khi được đưa vào cơ thể, vi khuẩn kích thích hệ miễn dịch tại chỗ và các hạch bạch huyết lân cận, phổ biến nhất là hạch nách hoặc hạch trên đòn cùng bên tiêm.

Trong một số trường hợp, hạch phản ứng phát triển lớn dần và hóa mủ, sau đó tự vỡ ra ngoài bề mặt da. Đây là dạng viêm hạch mủ sau tiêm chủng với tính chất lành tính. Tình trạng này phản ánh phản ứng miễn dịch của cơ thể đối với chủng vi khuẩn BCG chứ không đồng nghĩa với việc trẻ mắc bệnh lao toàn thân. Hiện tượng này thường xuất hiện sau tiêm từ vài tuần đến vài tháng và đa số sẽ tự thoái lui dần khi dịch mủ thoát hết.

Các bước xử lý và vệ sinh an toàn khi hạch lao bị vỡ mủ

Khi phát hiện ổ hạch của trẻ bị vỡ và rỉ dịch mủ, người chăm sóc cần bình tĩnh thực hiện các bước vệ sinh cơ bản để phòng tránh nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn từ môi trường bên ngoài.

Đầu tiên, người chăm sóc cần rửa tay thật sạch bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trước khi chạm vào vùng tổn thương của trẻ. Tiếp theo, sử dụng gạc y tế vô trùng hoặc bông sạch thấm nước muối sinh lý 0.9% để lau nhẹ nhàng phần dịch mủ chảy ra xung quanh miệng vết thương. Thao tác cần thực hiện dứt khoát nhưng nhẹ tay, không chà xát mạnh gây trầy xước mô hạt.

Sau khi lau sạch mủ, phụ huynh để vết thương hở thoáng tự nhiên hoặc che phủ lỏng bằng một miếng gạc mỏng vô khuẩn để tránh cọ xát với quần áo. Thay gạc hàng ngày hoặc ngay khi thấy dịch thấm ướt bề mặt gạc. Quần áo của trẻ nên chọn chất liệu cotton mềm mại, rộng rãi và thấm hút mồ hôi tốt.

Những hành động tuyệt đối cần tránh khi chăm sóc nốt hạch vỡ

Nhiều sai lầm trong việc xử lý vết thương tại nhà có thể khiến nốt hạch bị tổn thương nặng nề hơn hoặc dẫn đến biến chứng viêm mô tế bào lân cận.

Điều kiêng kỵ hàng đầu là tuyệt đối không cố gắng bóp, nặn hoặc chích rạch ổ hạch khi mủ chưa tự thoát hết. Động tác nặn bóp thô bạo dễ phá vỡ hàng rào bảo vệ tự nhiên, đẩy vi khuẩn vào sâu bên trong tổ chức phần mềm hoặc hệ tuần hoàn.

Bên cạnh đó, phụ huynh không được tự ý rắc bột kháng sinh, đắp các loại lá cây, cao dán dân gian hoặc bôi thuốc mỡ không rõ nguồn gốc lên miệng vết thương. Những chất này có thể gây bỏng rát, hoại tử da bề mặt và đưa thêm các chủng vi khuẩn lạ gây nhiễm trùng trầm trọng hơn. Mọi việc dùng thuốc điều trị toàn thân hay tại chỗ đều phải có sự chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc truyền nhiễm.

Dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đến cơ sở y tế thăm khám

Dù phần lớn các trường hợp hạch vỡ đều tự lành sẹo sau khi dịch mủ thoát ra ngoài, phụ huynh vẫn cần theo dõi sát sao tiến triển tại chỗ và toàn trạng của trẻ để kịp thời đi khám.

Gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế khi nhận thấy vết loét quanh hạch sưng nề đỏ tấy lan rộng, vùng da nóng rát và trẻ đau đớn khi chạm vào. Dịch mủ chảy ra có mùi hôi tanh khó chịu, chuyển sang màu vàng xanh đặc quánh cũng là tín hiệu cảnh báo có sự xâm nhập của vi khuẩn cơ hội.

Ngoài ra, nếu trẻ xuất hiện các triệu chứng toàn thân như sốt kéo dài, mệt mỏi, bỏ bú, sụt cân hoặc xuất hiện thêm nhiều ổ hạch mới sưng to ở các vị trí khác, việc thăm khám y khoa là bắt buộc để bác sĩ đánh giá toàn diện và đưa ra phác đồ can thiệp thích hợp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất hướng dẫn thường thức y tế và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh uống, bôi hoặc tự rạch dẫn lưu mủ tại nhà. Khi vết hạch có biểu hiện sưng tấy bất thường hoặc trẻ kèm theo các triệu chứng sốt cao, bỏ bú, cần đưa trẻ đến bệnh viện chuyên khoa để được bác sĩ đánh giá trực tiếp.

Tóm tắt

Nổi hạch và vỡ hạch sau tiêm phòng lao thường là phản ứng tại chỗ lành tính trong tiến trình sinh miễn dịch của cơ thể trẻ nhỏ. Cha mẹ chỉ cần giữ vệ sinh sạch sẽ, để ổ mủ thoát tự nhiên và đưa trẻ đi khám chuyên khoa khi có biểu hiện nhiễm trùng lan rộng hoặc kéo dài.