Bệnh lao hạch có lây không và những điều cần biết

Bệnh lao hạch có lây không là gì?

Bệnh lao hạch là một trong những thể lao ngoài phổi phổ biến nhất hiện nay, xảy ra khi trực khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis xâm nhập và gây viêm mạn tính tại hệ thống hạch bạch huyết. Vị trí hạch bị tổn thương thường gặp nhất là vùng cổ, góc hàm, dưới cằm, hoặc có thể xuất hiện ở vùng nách, bẹn và trung thất.

Ở giai đoạn đầu, các hạch viêm thường có đặc điểm sưng to dần nhưng không đau, mật độ chắc, ranh giới rõ và di động dưới da. Khi tiến triển lâu ngày mà không được can thiệp y tế đúng mức, nhiều hạch có thể dính lại thành từng chuỗi, mềm dần do hoại tử bã đậu rồi rò mủ kéo dài. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là người có hệ miễn dịch suy giảm, trẻ nhỏ và người trẻ tuổi. Quá trình phát hiện và đánh giá bản chất tổn thương hạch đòi hỏi sự thăm khám cẩn trọng của bác sĩ chuyên khoa.

Khả năng lây truyền của bệnh lao hạch trong đời sống

Khả năng lây nhiễm của bệnh lao phụ thuộc chặt chẽ vào cơ quan bị tổn thương và đường phát tán của vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis. Đối với thể lao phổi, người bệnh ho khạc đẩy các hạt khí dung chứa vi khuẩn ra không khí, khiến người hít phải có nguy cơ nhiễm bệnh.

Ngược lại, ở bệnh lao hạch, vi khuẩn khu trú bên trong tổ chức hạch lympho kín đáo, không thông thương với đường dẫn khí. Do đó, người mắc lao hạch không phát tán vi khuẩn qua động tác hô hấp, nói chuyện hay ho hắt hơi thông thường.

Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần thận trọng trong trường hợp khối hạch bị hoại tử bã đậu, nhuyễn hóa tạo thành ổ áp xe rồi vỡ mủ ra bề mặt da. Dịch mủ này có chứa vi khuẩn lao sống, có thể lây nhiễm gián tiếp nếu người khác tiếp xúc trực tiếp bằng vùng da trầy xước hoặc niêm mạc mà không có phương tiện bảo hộ.

Mối liên hệ giữa lao hạch và nguy cơ tổn thương phổi

Dù bản thân hạch viêm không lây qua đường thở, bác sĩ chuyên khoa luôn chỉ định kiểm tra hệ hô hấp toàn diện cho bệnh nhân lao hạch. Nguyên nhân là vì vi khuẩn lao thường xâm nhập cơ thể qua đường thở trước khi di chuyển theo đường máu hoặc bạch huyết đến định vị tại các hạch lympho.

Một tỷ lệ bệnh nhân có thể mắc đồng thời thể lao hạch và tổn thương lao phổi tiến triển mà chưa có biểu hiện rầm rộ. Trong tình huống này, nguồn lây nguy hiểm xuất phát từ phổi chứ không phải từ các khối hạch ở cổ hay nách.

Bác sĩ sẽ tiến hành chụp X-quang phổi, chụp cắt lớp vi tính hoặc xét nghiệm đờm tìm trực khuẩn lao để xác định chính xác tình trạng hô hấp. Nếu loại trừ hoàn toàn tổn thương lao phổi thể hoạt động, người bệnh có thể an tâm sinh hoạt gần gũi với người thân mà không lo nguy cơ lây nhiễm qua không khí.

Phương hướng kiểm soát và chăm sóc y khoa an toàn

Sau khi có chẩn đoán xác định thông qua sinh thiết hạch hoặc chọc hút kim nhỏ, người bệnh sẽ được chỉ định phác đồ điều trị nội khoa bằng thuốc kháng lao đường uống theo chương trình chống lao. Quá trình điều trị thường kéo dài liên tục từ 6 đến 12 tháng tùy mức độ đáp ứng của từng cá thể.

Nguyên tắc quan trọng hàng đầu là dùng thuốc đúng liều, đủ thời gian và đều đặn mỗi ngày dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm hoặc lao phổi. Việc tự ý ngưng thuốc khi thấy hạch nhỏ lại rất dễ dẫn đến tình trạng vi khuẩn kháng thuốc, khiến bệnh tái phát dai dẳng và khó điều trị hơn.

Bên cạnh dùng thuốc, nếu hạch bị rò rỉ dịch hoặc sưng to gây chèn ép, bác sĩ có thể phối hợp trích rạch dẫn lưu mủ hoặc can thiệp ngoại khoa phù hợp. Vết thương hở cần được thay băng vô khuẩn hàng ngày tại cơ sở y tế nhằm tránh bội nhiễm vi khuẩn khác.

Biện pháp bảo vệ và nâng cao thể trạng cho người bệnh

Để bảo vệ sức khỏe cho người bệnh và những người xung quanh, việc chủ động phòng ngừa lây nhiễm chéo và nâng cao miễn dịch là điều hết sức cần thiết. Người sống chung cùng nhà với bệnh nhân lao hạch nên đi tầm soát sức khỏe định kỳ nếu bản thân người bệnh có tổn thương phổi kèm theo.

Trẻ nhỏ trong gia đình cần được tiêm phòng vắc xin BCG phòng bệnh lao theo đúng lịch tiêm chủng mở rộng nhằm hạn chế nguy cơ mắc các thể lao nặng như lao màng não hay lao kê.

Về chế độ sinh hoạt, người bệnh cần giữ gìn vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng sau khi chăm sóc tổn thương hạch rò mủ. Khẩu phần ăn uống hàng ngày nên tăng cường dinh dưỡng, bổ sung thực phẩm giàu protein, rau xanh và hoa quả tươi để hỗ trợ hệ miễn dịch phục hồi tổn thương mô hạch hiệu quả.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc nam, cao dán hoặc dùng kim chích rạch khối hạch tại nhà vì rất dễ gây nhiễm trùng lan tỏa và tạo lỗ rò khó liền. Thông tin bài viết chỉ nhằm mục đích phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc thăm khám lâm sàng và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Khi phát hiện khối hạch bất thường vùng cổ hoặc toàn thân, người bệnh cần đến bệnh viện chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác.

Tóm tắt

Bệnh lao hạch là thể lao ngoài phổi phổ biến, hầu như không lây lan sang người khác nếu tổn thương kín và không kèm theo lao phổi. Hiểu đúng bản chất của bệnh giúp người bệnh giải tỏa tâm lý lo lắng, an tâm điều trị theo đúng phác đồ của bác sĩ chuyên khoa và chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ để bảo vệ bản thân cùng gia đình.