Phẫu thuật tách dính mi cầu được thực hiện như thế nào?

Phẫu thuật tách dính mi cầu được thực hiện như thế nào?

Dính mi cầu có thể xảy ra sau bỏng mắt do hóa chất hoặc nhiệt, sau các bệnh viêm kết mạc nặng kéo dài như hội chứng Stevens-Johnson, pemphigoid mắt, mắt hột nặng, hoặc sau chấn thương mắt và một số phẫu thuật mắt trước đó. Dải xơ hình thành trong quá trình lành thương bất thường làm kéo mi mắt dính chặt vào bề mặt nhãn cầu.

Mức độ dính được chia theo phạm vi tổn thương: từ dải xơ nhỏ ở góc mắt cho đến tình trạng dính toàn bộ túi kết mạc. Mức độ nặng quyết định độ phức tạp của phẫu thuật và khả năng cần ghép thêm mô tạo hình. Mục tiêu của phẫu thuật không chỉ là cắt bỏ dải xơ mà còn phải phủ bề mặt khuyết thiếu bằng mô thích hợp để giảm nguy cơ tái dính sau mổ.

Khi nào cần phẫu thuật tách dính mi cầu

Không phải mọi trường hợp dính mi cầu đều cần can thiệp ngay. Bác sĩ nhãn khoa thường chỉ định phẫu thuật khi dính gây hạn chế đáng kể cử động nhãn cầu, ảnh hưởng đến thị lực do kéo méo giác mạc hoặc che khuất trục thị giác, gây khó chịu hoặc đau mãn tính mà các biện pháp bảo tồn không kiểm soát được, hoặc khi tình trạng dính cản trở các thủ thuật điều trị khác trên mắt.

Với trường hợp dính nhỏ, không triệu chứng, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi định kỳ thay vì phẫu thuật ngay. Thời điểm phẫu thuật cũng rất quan trọng: cần đợi tình trạng viêm cấp đã được kiểm soát hoàn toàn và bề mặt mắt ổn định, vì mổ khi còn viêm tiến triển làm tăng cao nguy cơ tái dính.

Các bước thực hiện phẫu thuật tách dính mi cầu

Phẫu thuật tách dính mi cầu thường được thực hiện dưới gây tê tại chỗ bằng thuốc tê tiêm dưới kết mạc hoặc tê bề mặt, đôi khi kết hợp thuốc an thần nhẹ. Với trẻ nhỏ hoặc dính phức tạp, gây mê toàn thân có thể được cân nhắc.

Các bước cơ bản bao gồm: dùng kéo vi phẫu nhỏ cắt tỉ mỉ từng dải xơ dọc theo mặt phẳng phân cách giữa kết mạc mi và kết mạc nhãn cầu, giải phóng nhãn cầu về cử động tự do. Sau khi tách xong, vùng bề mặt bị tổn thương cần được phủ lại bằng mô thay thế để ngăn bề mặt lành thương bất thường dẫn đến tái dính. Bác sĩ thường đặt vòng chêm (conformer) hoặc kính áp tròng điều trị ngay sau mổ nhằm duy trì hình dạng túi kết mạc trong giai đoạn lành thương.

Ghép màng ối và các phương pháp tạo hình kết mạc

Việc phủ bề mặt sau khi tách dính quyết định phần lớn kết quả lâu dài của phẫu thuật. Ghép màng ối (amniotic membrane transplantation) hiện là phương pháp được áp dụng rộng rãi nhờ đặc tính kháng viêm, giảm xơ hóa và hỗ trợ tái tạo biểu mô kết mạc. Màng ối có thể được khâu cố định hoặc dán bằng keo sinh học lên vùng khuyết thiếu.

Trong trường hợp thiếu hụt kết mạc rộng, bác sĩ có thể ghép kết mạc tự thân lấy từ vùng kết mạc lành của cùng mắt hoặc mắt còn lại, hoặc ghép niêm mạc miệng làm vật liệu thay thế. Mỗi lựa chọn có ưu điểm và giới hạn riêng, phụ thuộc vào diện tích khuyết thiếu, tình trạng bề mặt nhãn cầu và điều kiện cụ thể của từng người bệnh.

Nguy cơ tái dính và cách phòng ngừa sau mổ

Tái dính là thách thức lớn nhất sau phẫu thuật tách dính mi cầu, đặc biệt ở người bệnh có nguyên nhân viêm tiến triển như pemphigoid mắt hay hội chứng Stevens-Johnson. Nguy cơ này tỉ lệ với mức độ dính ban đầu, tình trạng viêm còn tồn tại và chất lượng phủ bề mặt sau mổ.

Để giảm nguy cơ tái dính, bác sĩ có thể chỉ định thuốc nhỏ mắt corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch tại chỗ theo phác đồ, hướng dẫn người bệnh tự xoa bóp vùng túi kết mạc hàng ngày theo đúng cách, và đặt vòng chêm hoặc kính áp tròng cứng khí thấm trong thời gian lành thương. Tái khám đúng lịch là yêu cầu bắt buộc để bác sĩ phát hiện sớm dấu hiệu tái dính và can thiệp kịp thời.

Chăm sóc mắt sau phẫu thuật tách dính mi cầu

Giai đoạn hậu phẫu đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm túc hướng dẫn của bác sĩ nhãn khoa. Người bệnh thường được kê thuốc nhỏ mắt kháng sinh và kháng viêm theo lịch cụ thể, cần nhỏ đúng giờ và không tự ngừng sớm. Mắt được băng hoặc đeo kính bảo vệ trong những ngày đầu sau mổ.

Nên tránh dụi mắt, tránh tiếp xúc nước chưa vô khuẩn, và hạn chế các hoạt động gắng sức trong thời gian bác sĩ khuyến cáo. Nếu mắt đột ngột đau tăng, đỏ nhiều hơn, tiết tố bất thường hoặc thị lực giảm sau mổ, cần liên hệ ngay với bác sĩ thay vì chờ đến lịch tái khám tiếp theo. Quá trình lành thương hoàn toàn và ổn định kết quả thường kéo dài vài tuần đến vài tháng.

Lưu ý an toàn

Phẫu thuật tách dính mi cầu phải được thực hiện bởi bác sĩ nhãn khoa được đào tạo chuyên sâu về phẫu thuật bề mặt nhãn cầu. Người bệnh không nên tự xử lý dải xơ dính tại nhà. Nếu nguyên nhân gây dính chưa được kiểm soát, phẫu thuật có thể không đạt kết quả bền vững. Mọi quyết định về thời điểm mổ, phương pháp tạo hình và phác đồ sau mổ đều cần được cá thể hóa theo tình trạng của từng người bệnh.

Tóm tắt

Phẫu thuật tách dính mi cầu là giải pháp quan trọng giúp người bệnh lấy lại cử động mắt và cải thiện chất lượng cuộc sống khi tình trạng dính gây ảnh hưởng chức năng. Hiệu quả lâu dài phụ thuộc nhiều vào lựa chọn phương pháp phù hợp, kiểm soát nguyên nhân gốc rễ và chăm sóc sau mổ đúng cách dưới sự theo dõi của bác sĩ nhãn khoa.