Quặm mi mắt là gì và nguyên nhân do đâu?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Quặm mi là tình trạng bờ mi mắt bị cuộn vào phía trong, khiến lông mi và da mi thay vì hướng ra ngoài lại tiếp xúc trực tiếp với bề mặt nhãn cầu. Mỗi khi chớp mắt, lông mi cọ vào giác mạc và kết mạc, gây cảm giác cộm, đau rát, chảy nước mắt, và theo thời gian có thể để lại sẹo trên bề mặt mắt.
Nhiều người nhầm lẫn quặm mi với tình trạng lông mi mọc ngược đơn lẻ, vốn ít nguy hiểm hơn. Sự khác biệt nằm ở chỗ quặm mi là toàn bộ bờ mi bị xoay lệch về phía trong, còn lông mi mọc ngược chỉ là một hoặc vài sợi lông mọc sai hướng trong khi vị trí mi vẫn bình thường. Đây là hai tình trạng được nhãn khoa phân biệt rõ và có hướng xử lý khác nhau.
Quặm mi mắt là gì?
Quặm mi có thể xảy ra ở mi dưới hoặc mi trên, trong đó mi dưới là vị trí thường gặp hơn ở người trưởng thành. Tình trạng này không tự khỏi và có xu hướng nặng dần theo thời gian nếu không được can thiệp. Giác mạc là lớp trong suốt phía trước mắt, đóng vai trò then chốt cho thị lực, và cũng là bộ phận nhạy cảm nhất khi tiếp xúc với lông mi cọ sát liên tục. Khi giác mạc bị tổn thương, người bệnh có thể gặp trầy xước, loét, nhiễm khuẩn và ở mức độ nặng là sẹo giác mạc ảnh hưởng vĩnh viễn đến thị lực. Nhận biết sớm nguyên nhân và mức độ của quặm mi giúp bác sĩ nhãn khoa lựa chọn phương án phù hợp, từ can thiệp tạm thời đến phẫu thuật sửa mi lâu dài.
Nguyên nhân quặm mi do lão hóa và sự suy yếu của mô mi
Ở người lớn tuổi, nguyên nhân phổ biến nhất của quặm mi là quá trình lão hóa tự nhiên. Theo thời gian, các cơ và dây chằng giữ mi mắt ở đúng vị trí bị giãn và mất đàn hồi. Da mi cũng chùng xuống, tạo điều kiện cho bờ mi xoay vào trong. Đây là dạng quặm mi được gọi là quặm mi lão hóa hay quặm mi thoái hóa. Quá trình này diễn ra âm thầm và thường không đau ở giai đoạn đầu, khiến nhiều người chủ quan hoặc cho rằng đây chỉ là biểu hiện bình thường của tuổi già. Trên thực tế, khi bờ mi đã bắt đầu cuộn vào, tình trạng sẽ tiến triển nặng hơn nếu không được điều chỉnh.
Quặm mi do sẹo và tình trạng viêm mạn tính
Sẹo hình thành ở mặt trong mi mắt là một nguyên nhân quan trọng khiến bờ mi bị kéo và xoay vào trong. Sẹo co rút có thể là hậu quả của nhiều tình trạng khác nhau. Bệnh mắt hột, do vi khuẩn Chlamydia trachomatis gây ra, là nguyên nhân hàng đầu của quặm mi do sẹo ở các vùng có dịch tễ bệnh này. Ngoài ra, viêm kết mạc dị ứng nặng kéo dài, hội chứng Stevens-Johnson, bỏng hóa chất hoặc bỏng nhiệt tại vùng mắt, và một số bệnh da liễu như pemphigoid màng nhầy đều có thể để lại sẹo ở kết mạc mi và dẫn đến quặm mi. Loại quặm mi này thường gặp ở mọi lứa tuổi và thường ảnh hưởng cả mi trên lẫn mi dưới tùy theo vị trí tổn thương.
Quặm mi bẩm sinh ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
Quặm mi bẩm sinh xuất hiện ngay từ khi trẻ ra đời hoặc trong những tháng đầu đời. Nguyên nhân thường gặp là sự phát triển chưa hoàn thiện của các cơ và dây chằng mi mắt, hoặc do cấu trúc nếp da mi chưa đúng vị trí. Ở trẻ sơ sinh châu Á, quặm mi mi dưới bẩm sinh tương đối phổ biến hơn và đôi khi có thể tự cải thiện trong những năm đầu khi khuôn mặt trẻ phát triển và lớp mỡ dưới da phân bố lại. Tuy nhiên, cần theo dõi chặt vì lông mi cọ vào giác mạc ở trẻ nhỏ cũng có thể gây tổn thương, đặc biệt nếu trẻ hay dụi mắt hoặc quặm mi không tự giảm. Bác sĩ nhãn khoa nhi sẽ quyết định thời điểm và phương thức can thiệp phù hợp.
Các yếu tố khác có thể làm tăng nguy cơ quặm mi
Ngoài lão hóa, sẹo và bẩm sinh, một số yếu tố khác có thể thúc đẩy hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng quặm mi. Co thắt cơ vòng mi, có thể xảy ra sau phẫu thuật vùng mắt hoặc khi mắt bị kích thích kéo dài, tạo lực kéo bờ mi vào trong. Tiền sử phẫu thuật mí mắt hoặc chấn thương vùng hốc mắt cũng có thể thay đổi cấu trúc giải phẫu mi, tạo điều kiện cho quặm mi xuất hiện. Tình trạng mắt khô nặng không được kiểm soát tốt gây kích thích mạn tính cũng được ghi nhận là yếu tố liên quan ở một số trường hợp.
Biểu hiện thường gặp và khi nào cần đến gặp bác sĩ nhãn khoa
Người bị quặm mi thường có cảm giác cộm như có dị vật trong mắt, chảy nước mắt nhiều hơn bình thường, đỏ mắt, nhạy cảm với ánh sáng và đôi khi giảm thị lực thoáng qua. Các triệu chứng thường nặng hơn vào buổi sáng hoặc khi mắt mỏi. Nếu thấy mắt đỏ dai dẳng, đau rõ hoặc thị lực thay đổi, cần đến gặp bác sĩ nhãn khoa sớm thay vì tự tra các loại thuốc nhỏ mắt mà không có chẩn đoán. Bác sĩ sẽ thăm khám bờ mi bằng đèn khe, đánh giá tình trạng giác mạc và quyết định liệu có cần can thiệp bổ sung hay không. Phát hiện sớm giúp bảo vệ giác mạc trước khi xảy ra tổn thương không hồi phục.
Lưu ý an toàn
Không nên tự dán băng dính hoặc dùng vật dụng gia đình để cố định mi mắt mà không có hướng dẫn của nhân viên y tế, vì có thể gây tổn thương thêm cho da mi và bề mặt mắt. Không tự nhổ lông mi cọ vào mắt lặp đi lặp lại mà không rõ nguyên nhân gốc rễ, vì lông mi mọc lại có thể cứng hơn và gây tổn thương nặng hơn. Nếu đã được chẩn đoán quặm mi, hãy tuân theo lịch tái khám và các hướng dẫn chăm sóc do bác sĩ nhãn khoa đưa ra.
Tóm tắt
Quặm mi là tình trạng cần được nhận biết và theo dõi bởi bác sĩ nhãn khoa, đặc biệt khi có triệu chứng kéo dài như cộm mắt, đỏ mắt hay chảy nước mắt thường xuyên. Nguyên nhân rất đa dạng, từ lão hóa đến sẹo kết mạc và bẩm sinh, và hướng xử lý sẽ khác nhau tùy từng trường hợp cụ thể.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Quặm mi có tự khỏi không?
Quặm mi ở người lớn hầu như không tự khỏi và có xu hướng tiến triển nặng hơn theo thời gian. Quặm mi bẩm sinh ở trẻ nhỏ đôi khi cải thiện khi trẻ lớn, nhưng cần được bác sĩ nhãn khoa theo dõi để quyết định có cần can thiệp hay không.
Quặm mi và lông mi mọc ngược khác nhau như thế nào?
Lông mi mọc ngược là một hoặc vài sợi lông mọc sai hướng trong khi vị trí bờ mi vẫn bình thường. Quặm mi là toàn bộ bờ mi bị xoay vào trong. Đây là hai tình trạng khác nhau, được chẩn đoán và xử lý theo cách riêng biệt.
Quặm mi có nguy hiểm không?
Nếu không điều trị, lông mi cọ liên tục vào giác mạc có thể gây trầy xước, loét, nhiễm khuẩn và sẹo giác mạc, ảnh hưởng lâu dài đến thị lực. Phát hiện và can thiệp sớm giúp ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng này.
Quặm mi được điều trị bằng cách nào?
Bác sĩ nhãn khoa sẽ quyết định phương án phù hợp với từng người, từ các biện pháp tạm thời như băng dính mi hay tiêm botulinum toxin đến phẫu thuật sửa mi để đặt lại bờ mi đúng vị trí lâu dài. Không có phương pháp điều trị chung cho tất cả mọi người.
Bệnh mắt hột có phải nguyên nhân chính của quặm mi không?
Bệnh mắt hột là nguyên nhân quan trọng của quặm mi do sẹo kết mạc, đặc biệt ở các vùng có dịch tễ. Tuy nhiên ở người lớn tuổi, lão hóa mô mi mới là nguyên nhân phổ biến hơn. Nguyên nhân cụ thể cần được bác sĩ xác định qua thăm khám.
