Những sai lầm cần tránh khi sơ cứu người nghi ngờ bị đột quỵ

Sai lầm khi sơ cứu đột quỵ là gì?

Đột quỵ hay tai biến mạch máu brain là hội chứng thần kinh cấp tính do tắc nghẽn mạch máu hoặc vỡ mạch máu trong não. Tình trạng này khiến các tế bào não bị thiếu oxy và dinh dưỡng, dẫn đến tổn thương hoặc tử vong trong vòng vài phút nếu không được can thiệp y tế kịp thời.

Sai lầm phổ biến của nhiều gia đình là tự ý áp dụng các biện pháp truyền miệng tại nhà với hy vọng giúp người bệnh tỉnh lại ngay lập tức. Tuy nhiên, các thao tác chưa được kiểm chứng khoa học có thể gây hạ huyết áp đột ngột, chảy máu não nặng hơn hoặc làm tắc nghẽn đường thở. Việc nhận thức đúng về giới hạn sơ cứu và nhanh chóng liên hệ với cơ sở y tế chuyên khoa thần kinh là yếu tố quyết định sự an toàn của người bệnh.

Không tự ý chích máu ngón tay hoặc cạo gió cho người bệnh

Thói quen cạo gió, đánh gió hoặc dùng kim chích vào mười đầu ngón tay, dái tai là phương pháp dân gian thường gặp khi thấy ai đó bất tỉnh hoặc có dấu hiệu đột quỵ. Nhiều người tin rằng việc này giúp giải độc hoặc hạ huyết áp nhanh chóng. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định thao tác chích máu không hề có hiệu quả trong việc giải phóng cục máu đông hay cầm máu trong brain.

Ngược lại, hành động cạo gió hay chích máu gây ra cảm giác đau đớn mạnh, làm tăng kích thích thần kinh giao cảm và khiến huyết áp tăng cao đột ngột. Sự gia tăng áp lực máu này làm tăng rủi ro vỡ mạch máu brain ở những bệnh nhân đang bị đột quỵ xuất huyết. Bên cạnh đó, việc loay hoay chích máu còn làm lãng phí khoảng thời gian quý giá để đưa người bệnh đến bệnh viện.

Không cho người bệnh ăn uống hoặc dùng thuốc tùy tiện

Khi phát hiện người thân ngất xỉu hoặc yếu nửa người, người nhà thường có tâm lý cho uống nước đường, nước chanh hoặc dùng các loại thuốc cấp cứu truyền miệng như an cung hay thuốc hạ huyết áp. Đây là sai lầm đặc biệt nguy hiểm đối với bệnh nhân tai biến mạch máu brain.

Bệnh nhân đột quỵ thường bị rối loạn chức năng nuốt do liệt cơ vùng hầu họng. Việc đút thức ăn, nước uống hoặc viên thuốc vào miệng có thể khiến người bệnh bị sặc, dẫn đến dị vật rơi vào đường thở gây ngạt thở cấp tính hoặc viêm phổi do hít sặc. Ngoài ra, việc tự ý dùng thuốc hạ huyết áp khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa thần kinh có thể làm tụt huyết áp quá mức, làm giảm lưu lượng máu nuôi vùng brain đang bị tổn thương.

Không di chuyển hoặc bế xốc người bệnh sai tư thế

Khi thấy người bệnh gục xuống, sự hoảng loạn có thể khiến người xung quanh vội vã bế xốc, cõng hoặc rung lắc mạnh với hy vọng giúp người bệnh tỉnh lại. Những cử động đột ngột và mạnh bạo này có thể làm nặng thêm tình trạng tổn thương cột sống cổ hoặc gây tắc nghẽn đường hô hấp nếu đầu người bệnh bị gập sâu.

Tư thế vận chuyển không đúng cách cũng có thể kích thích nôn mửa, dẫn đến nguy cơ chất nôn đi vào đường hô hấp. Nếu cần di chuyển người bệnh khỏi vị trí nguy hiểm, người sơ cứu nên nhẹ nhàng xoay người bệnh nằm nghiêng an toàn, giữ cho trục đầu, cổ và lưng thẳng hàng. Trong mọi trường hợp không bắt buộc, người nhà nên giữ nguyên vị trí an toàn cho người bệnh và chờ lực lượng cấp cứu chuyên nghiệp.

Không trì hoãn thời gian gọi cấp cứu hoặc chờ người bệnh tự hồi phục

Một số người bệnh đột quỵ nhẹ có thể xuất hiện các triệu chứng thoáng qua như tê nhẹ mặt, nói ngọng rồi tự hết sau vài phút. Gia đình thường chủ quan cho rằng đó chỉ là trúng gió thông thường và chọn cách nằm nghỉ tại nhà để theo dõi thêm.

Trì hoãn việc gọi xe cấp cứu hoặc tự đưa người bệnh đi khám muộn sau nhiều giờ khiến cửa sổ thời gian vàng điều trị bị bỏ lỡ. Các liệu pháp điều trị tái thông mạch máu như thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy cục máu đông chỉ pháthuy hiệu quả tối đa trong những giờ đầu sau khi khởi phát. Việc chờ đợi đến khi các triệu chứng tiến triển nặng mới đi viện sẽ làm mất đi cơ hội hồi phục hoàn toàn của người bệnh.

Các bước xử trí ban đầu an toàn trong khi chờ y tế

Trong lúc chờ xe cấp cứu đến, người xung quanh cần giữ bình tĩnh và thực hiện các bước hỗ trợ cơ bản để đảm bảo an toàn cho người bệnh. Đầu tiên, hãy gọi ngay đường dây nóng cấp cứu y tế và thông báo rõ các dấu hiệu đột quỵ cùng thời điểm khởi phát triệu chứng.

Hãy đặt người bệnh nằm trên bề mặt phẳng, thoáng mát và nới lỏng quần áo, cà vạt hay thắt lưng quanh vùng cổ và ngực để người bệnh dễ thở. Nếu người bệnh có dấu hiệu nôn mửa hoặc lơ mơ, hãy nhẹ nhàng quay toàn bộ thân mình người bệnh sang tư thế nằm nghiêng an toàn để tránh chất nôn tràn vào đường thở. Liên tục theo dõi nhịp thở và trạng thái ý thức cho đến khi nhân viên y tế có mặt.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quan và không thay thế cho việc chẩn đoán hay xử trí y tế chuyên khoa. Đột quỵ là tình trạng cấp cứu khẩn cấp đòi hỏi sự can thiệp trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa thần kinh và thiết bị chẩn đoán hình ảnh hiện đại như chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ. Người sơ cứu tuyệt đối không tự ý áp dụng các bài thuốc truyền miệng, không châm cứu hay tự điều chỉnh liều thuốc huyết áp của người bệnh.

Tóm tắt

Xử trí đúng cách khi nghi ngờ người thân bị đột quỵ bắt đầu từ việc tránh những thao tác sai lầm như cạo gió, chích máu hay cho uống nước. Việc giữ bình tĩnh, nới lỏng quần áo và gọi ngay cấp cứu y tế là hành động quan trọng nhất để bảo vệ mạng sống cũng như khả năng phục hồi của người bệnh.