Cách sơ cứu và các điều nên làm, nên tránh khi gặp người đột quỵ

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Đột quỵ hay tai biến mạch máu脑 là một tình huống y tế khẩn cấp xảy ra khi nguồn cung cấp máu cho một phần của não bị gián đoạn hoặc suy giảm nghiêm trọng. Tình trạng này khiến các tế bào não thiếu oxygen và dưỡng chất, dẫn đến tổn thương thần kinh nhanh chóng. Việc phát hiện sớm và xử trí đúng cách trong những phút đầu có vai trò quan trọng đối với sự sống còn của bệnh nhân.

Trong cấp cứu đột quỵ, thời gian được tính bằng tính mạng và chức năng thần kinh. Mỗi phút chậm trễ có thể làm mất đi hàng triệu tế bào thần kinh không thể phục hồi. Việc nắm rõ những bước sơ cứu nên làm và các hành vi sai lầm cần tránh giúp người xung quanh hành động tự tin, an toàn trước khi đội ngũ y tế chuyên khoa tiếp cận.

Sơ cứu người đột quỵ là gì?

Đột quỵ brain xảy ra do mạch máu bị tắc nghẽn hoặc bị vỡ, làm gián đoạn dòng máu nuôi dưỡng các tế bào thần kinh. Biểu hiện thường gặp bao gồm méo mặt, yếu liệt một bên cơ thể và rối loạn ngôn ngữ. Khi chứng kiến một người nghi bị đột quỵ, mục tiêu sơ cứu hàng đầu là duy trì an toàn đường thở, giữ người bệnh ổn định và gọi ngay dịch vụ y tế khẩn cấp. Mọi hành động can thiệp tại chỗ cần tuân thủ các nguyên tắc y khoa cơ bản, tránh nghe theo các mẹo truyền miệng chưa được kiểm chứng có thể gây ra những hậu quả đáng tiếc.

Gọi ngay dịch vụ cấp cứu 115 và xác định chính xác thời điểm phát bệnh

Khi phát hiện người có biểu hiện đột quỵ, việc làm ưu tiên hàng đầu là liên hệ ngay với tổng đài cấp cứu 115 hoặc cơ sở y tế gần nhất có năng lực điều trị đột quỵ. Việc vận chuyển bằng xe cấp cứu chuyên dụng giúp người bệnh được theo dõi sinh hiệu và hỗ trợ y tế ngay trên đường di chuyển. Bên cạnh đó, người hỗ trợ cần ghi nhớ hoặc hỏi người xung quanh để xác định chính xác mốc thời gian xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Thông tin này có giá trị quyết định giúp bác sĩ chỉ định các phương pháp điều trị tái thông mạch máu trong khung thời gian vàng.

Đặt bệnh nhân ở tư thế an toàn và giữ đường thở thông thoáng

Trong lúc chờ lực lượng y tế, hãy đặt người bệnh nằm ở khu vực thoáng mát, bằng phẳng và nới lỏng quần áo quanh cổ hay thắt lưng. Nếu bệnh nhân còn tỉnh táo, nên hỗ trợ nằm ngửa với đầu nâng cao khoảng 30 độ. Trường hợp người bệnh có dấu hiệu lơ mơ, hôn mê hoặc nôn mửa, cần đưa bệnh nhân sang tư thế nằm nghiêng an toàn. Tư thế này giúp ngăn ngừa đường thở bị cản trở bởi lưỡi tụt về phía sau hoặc do chất nôn trào ngược, giảm nguy cơ sặc phổi và suy hô hấp.

Theo dõi liên tục các chỉ số sinh tồn và chuẩn bị hồ sơ y tế

Người hỗ trợ không nên rời bỏ bệnh nhân mà cần quan sát liên tục nhịp thở, mức độ nhận thức và biểu hiện sắc mặt. Nếu bệnh nhân ngưng thở hoặc ngưng tim, người có kỹ năng sơ cứu cần tiến hành ngay thao tác hồi sinh tim phổi. Đồng thời, hãy chuẩn bị sẵn các giấy tờ tùy thân, hồ sơ bệnh lý trước đó và danh sách các loại thuốc người bệnh đang sử dụng, đặc biệt là thuốc hạ huyết áp hay thuốc chống đông máu. Việc cung cấp đầy đủ thông tin giúp bác sĩ rút ngắn thời gian chẩn đoán ban đầu.

Không cho bệnh nhân ăn uống hoặc tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc nào

Một sai lầm rất phổ biến là cho người bị đột quỵ uống nước, ăn cháo hoặc dùng các loại thuốc hạ huyết áp hay thuốc cấp cứu truyền miệng. Bệnh nhân đột quỵ thường bị suy giảm phản xạ nuốt, việc đưa thức ăn hay chất lỏng vào miệng rất dễ gây sặc vào đường hô hấp dẫn đến ngạt thở hoặc viêm phổi cấp. Ngoài ra, việc tự ý hạ huyết áp đột ngột có thể làm giảm áp lực tưới máu脑, khiến vùng não đang thiếu máu tổn thương nghiêm trọng hơn.

Không cạo gió trích máu hoặc kéo dài thời gian tự điều trị tại nhà

Các phương pháp dân gian như cạo gió, cắt giọt máu ở ngón tay, châm cứu hay bấm huyệt không có tác dụng làm tan cục máu đông hay cầm máu brain. Ngược lại, các thao tác này gây đau đớn, kích thích hệ thần kinh làm tăng huyết áp và lãng phí khoảng thời gian vàng quý giá để cứu sống tế bào não. Tuyệt đối không chờ đợi người bệnh tự bình phục hay tự chở bệnh nhân bằng xe máy vì nguy cơ té ngã rất cao.

Lưu ý an toàn

Nội dung hướng dẫn sơ cứu chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa chuyên sâu. Khi nghi ngờ có trường hợp đột quỵ, hãy gọi cấp cứu 115 ngay lập tức. Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh dùng thuốc hoặc áp dụng các mẹo can thiệp chưa được y học chứng minh.

Tóm tắt

Đột quỵ là tình trạng cấp cứu thần kinh đòi hỏi sự phản ứng nhanh chóng và chính xác. Nắm vững những việc nên làm và những điều cần tránh giúp bảo vệ tính mạng người bệnh trong lúc chờ xe cấp cứu. Hãy luôn chủ động liên hệ y tế chuyên khoa để mang lại cơ hội hồi phục tốt nhất cho bệnh nhân.