Những điều cần biết về vắc xin viêm não Nhật Bản

Vắc xin viêm não Nhật Bản là gì?

Vắc xin viêm não Nhật Bản là sinh phẩm y tế được sản xuất nhằm kích thích cơ thể sản sinh kháng thể đặc hiệu chống lại virus viêm não Nhật Bản. Loại virus này thường lưu hành ở khu vực nông thôn và bán nông thôn, nơi có nhiều đồng ruộng lúa nước và chuồng trại chăn nuôi gia súc. Muỗi Culex sau khi hút máu động vật mang mầm bệnh sẽ truyền virus sang người thông qua các vết đốt.

Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất ở trẻ nhỏ dưới mười lăm tuổi. Do hiện nay chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu để điều trị khỏi hoàn toàn bệnh viêm não Nhật Bản, việc tiêm phòng vắc xin đầy đủ đóng vai trò quyết định trong việc giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và hạn chế các biến chứng thần kinh nặng nề. Khả năng bảo vệ của vắc xin đạt mức rất cao khi được thực hiện đúng lịch và đủ số mũi theo khuyến cáo y khoa.

Các loại vắc xin viêm não Nhật Bản phổ biến hiện nay

Hiện nay tại Việt Nam có hai nhóm vắc xin viêm não Nhật Bản chính được cấp phép lưu hành và sử dụng rộng rãi là vắc xin bất hoạt và vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp.

Vắc xin bất hoạt truyền thống, tiêu biểu là Jevax, được sản xuất từ não chuột nuôi cấy virus bất hoạt. Loại vắc xin này đã được ứng dụng trong chương trình tiêm chủng mở rộng từ nhiều năm qua, có độ an toàn đã được chứng minh qua thời gian dài nhưng đòi hỏi tiêm nhiều mũi cơ bản và cần tiêm nhắc lại định kỳ mỗi ba năm để duy trì kháng thể bảo vệ.

Nhóm thứ hai là vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp, phổ biến là Imojev, được nuôi cấy trên tế bào vero. Ưu điểm nổi bật của loại vắc xin này là tạo đáp ứng miễn dịch nhanh, duy trì kháng thể lâu dài và phác đồ tiêm đơn giản hơn với ít mũi tiêm hơn so với vắc xin bất hoạt. Tùy thuộc vào độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và thể trạng của từng người, bác sĩ khám sàng lọc sẽ tư vấn lựa chọn loại vắc xin phù hợp.

Lịch tiêm phòng vắc xin viêm não Nhật Bản cho từng đối tượng

Phác đồ tiêm phòng viêm não Nhật Bản có sự khác biệt tùy thuộc vào loại vắc xin được lựa chọn và độ tuổi của người tiêm chủng.

Đối với vắc xin bất hoạt Jevax, trẻ em bắt đầu được tiêm khi đủ mười hai tháng tuổi. Phác đồ cơ bản gồm ba mũi: mũi một tiêm lúc mười hai tháng tuổi, mũi hai tiêm sau mũi một từ một đến hai tuần, và mũi ba tiêm sau mũi hai đúng một năm. Sau ba mũi cơ bản, trẻ cần được tiêm nhắc lại mỗi ba đến bốn năm một lần cho đến khi đủ mười lăm tuổi để duy trì nồng độ kháng thể cần thiết.

Đối với vắc xin sống giảm độc lực Imojev, trẻ từ chín tháng tuổi trở lên đã có thể bắt đầu tiêm. Với trẻ em dưới mười tám tuổi, phác đồ gồm mũi một lúc đủ chín tháng tuổi và mũi hai tiêm nhắc lại sau mũi một khoảng một năm. Người từ mười tám tuổi trở lên chỉ cần tiêm một mũi duy nhất. Những trường hợp đã tiêm vắc xin Jevax trước đó cũng có thể chuyển đổi sang tiêm Imojev theo hướng dẫn của cán bộ y tế.

Các phản ứng phụ thường gặp sau khi tiêm vắc xin

Sau khi tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản, hầu hết các trường hợp đều an toàn và chỉ xuất hiện các phản ứng nhẹ, thoáng qua, tự khỏi sau một đến hai ngày mà không cần can thiệp y tế chuyên sâu.

Tại vị trí tiêm, người tiêm có thể cảm thấy đau nhẹ, sưng đỏ hoặc có nốt cứng nhỏ. Đây là phản ứng miễn dịch bình thường khi cơ thể tiếp nhận kháng nguyên. Các phản ứng toàn thân có thể gặp bao gồm sốt nhẹ dưới ba mươi tám độ năm, mệt mỏi, quấy khóc ở trẻ nhỏ, đau cơ, nhức đầu nhẹ hoặc chán ăn tạm thời.

Những biểu hiện này thường xuất hiện trong vòng hai mươi bốn giờ đầu sau tiêm. Người chăm sóc cần theo dõi sát sao thân nhiệt, cho trẻ mặc đồ thoáng mát, uống đủ nước và áp dụng các biện pháp chăm sóc cơ bản theo hướng dẫn của nhân viên y tế tại điểm tiêm.

Những trường hợp cần tạm hoãn hoặc thận trọng khi tiêm chủng

Khám sàng lọc trước tiêm là bước bắt buộc nhằm phát hiện các yếu tố nguy cơ và đảm bảo an toàn tối đa cho người tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản.

Các trường hợp cần tạm hoãn tiêm chủng bao gồm người đang bị sốt cao, mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính hoặc đang trong đợt tiến triển của các bệnh mãn tính. Khi sức khỏe hồi phục ổn định, người tiêm có thể quay lại cơ sở tiêm chủng để tiếp tục phác đồ.

Chống chỉ định tiêm chủng tuyệt đối với những người có tiền sử sốc phản vệ hoặc dị ứng nặng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin. Đối với vắc xin sống giảm độc lực, không được tiêm cho phụ nữ đang mang thai hoặc người bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh hay mắc phải. Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ khi tiêm loại vắc xin này cần áp dụng biện pháp tránh thai ít nhất một tháng sau tiêm.

Lưu ý an toàn

Người được tiêm vắc xin cần ở lại cơ sở tiêm chủng ít nhất ba mươi phút để được nhân viên y tế theo dõi các phản ứng tức thì và tiếp tục tự theo dõi tại nhà trong ít nhất hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ tiếp theo. Tuyệt đối không tự ý đắp lá cây, chườm lạnh hoặc bôi dầu cao lên vết tiêm. Không tự ý dùng thuốc hạ sốt, kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục không hạ, co giật, khó thở, ban đỏ toàn thân hoặc li bì, cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản đúng lịch và đủ liều là biện pháp quan trọng hàng đầu để phòng ngừa căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm này. Chủ động tiêm phòng từ sớm và theo dõi phản ứng sau tiêm đúng cách sẽ giúp xây dựng miễn dịch bền vững, bảo vệ sức khỏe lâu dài cho bản thân và gia đình.