Những điều quan trọng về tăng nhãn áp và sức khỏe thị lực bạn nên biết

Tăng nhãn áp là gì?

Tăng nhãn áp, hay còn gọi là tăng áp lực nội nhãn, là trạng thái khi áp suất của chất lỏng bên trong mắt vượt quá giới hạn sinh lý bình thường. Trong cấu trúc giải phẫu của mắt, một loại chất lỏng trong suốt gọi là thủy dịch liên tục được thể mi sản xuất ra để nuôi dưỡng giác mạc và thể thủy tinh, sau đó thoát ra ngoài qua mạng bè ở góc tiền phòng.

Ở trạng thái cân bằng sinh lý, lượng thủy dịch sinh ra tương đương với lượng thủy dịch thoát đi, giúp duy trì hình dạng ổn định của nhãn cầu và giữ nhãn áp trong khoảng an toàn. Khi đường thoát lưu này bị cản trở hoặc hoạt động kém hiệu quả trong khi thủy dịch vẫn tiếp tục được sản xuất, chất lỏng sẽ ứ đọng lại và làm gia tăng áp lực bên trong nhãn cầu. Nếu áp lực này duy trì ở mức cao trong thời gian dài mà không được kiểm soát, nó có thể chèn ép các mạch máu nuôi dưỡng và gây tổn hại dần dần cho các sợi thần kinh thị giác.

Phân biệt tình trạng tăng nhãn áp và bệnh glôcôm

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa tình trạng tăng nhãn áp và bệnh glôcôm. Về mặt y học, tăng nhãn áp đơn thuần xảy ra khi áp lực nội nhãn đo được cao hơn hai mươi mốt milimet thủy ngân nhưng khi kiểm tra đĩa thị giác và thị trường thì chưa ghi nhận bất kỳ tổn thương nào ở dây thần kinh thị giác.

Ngược lại, bệnh glôcôm là một bệnh lý thần kinh thị giác tiến triển, đặc trưng bởi sự tổn hại các sợi thần kinh dẫn truyền hình ảnh về não và thường đi kèm với khuyết hẹp thị trường. Mặc dù tăng áp lực nội nhãn là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất thúc đẩy bệnh glôcôm xuất hiện, nhưng không phải ai có áp lực mắt cao cũng phát triển thành glôcôm, và ngược lại vẫn có những trường hợp tổn thương thần kinh thị giác ở mức nhãn áp bình thường. Việc phân biệt rõ hai khái niệm này giúp người bệnh giảm bớt lo lắng quá mức nhưng vẫn duy trì thái độ thận trọng cần thiết.

Những đối tượng có nguy cơ cao bị tăng áp lực nội nhãn

Áp lực nội nhãn có thể gia tăng ở bất kỳ ai, tuy nhiên một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn đáng kể và cần được theo dõi sát sao. Yếu tố tuổi tác đóng vai trò quan trọng, đặc biệt là những người từ bốn mươi tuổi trở lên do hệ thống thoát lưu thủy dịch ở mắt dần suy giảm hiệu quả theo thời gian.

Tiền sử gia đình cũng là một chỉ dấu then chốt, bởi những người có bố mẹ hoặc anh chị em từng mắc bệnh lý tăng áp lực mắt hay glôcôm thường có nguy cơ cao gấp nhiều lần so với người bình thường. Ngoài ra, những người mắc tật khúc xạ như cận thị nặng hoặc viễn thị nặng, người mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, hoặc người có tiền sử chấn thương mắt cũng nằm trong nhóm nguy cơ. Việc sử dụng các loại thuốc nhóm corticosteroid kéo dài dưới dạng thuốc nhỏ mắt, thuốc uống hoặc thuốc xịt cũng là nguyên nhân phổ biến làm tăng áp lực nội nhãn.

Phương pháp kiểm tra và theo dõi chỉ số nhãn áp định kỳ

Do tình trạng tăng nhãn áp hầu như không gây ra cảm giác cộm xốn, đau nhức hay thay đổi tầm nhìn ở giai đoạn đầu, việc kiểm tra nhãn khoa định kỳ là cách duy nhất để phát hiện sớm. Bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ sử dụng các dụng cụ đo nhãn áp chuyên dụng như nhãn áp kế đo độ lõm giác mạc Goldmann hoặc nhãn áp kế không tiếp xúc để xác định chỉ số áp lực nội nhãn một cách chính xác.

Bên cạnh việc đo nhãn áp, quy trình thăm khám mắt toàn diện còn bao gồm soi góc tiền phòng bằng kính chuyên dụng để đánh giá đường thoát lưu của thủy dịch. Bác sĩ cũng sẽ tiến hành soi đáy mắt hoặc chụp cắt lớp quang học đĩa thị để kiểm tra chi tiết cấu trúc đầu dây thần kinh thị giác, đồng thời thực hiện đo thị trường tự động nhằm phát hiện sớm những điểm mù nhỏ nhất mà người bệnh chưa thể tự nhận biết trong sinh hoạt hàng ngày.

Biện pháp sinh hoạt hỗ trợ kiểm soát sức khỏe thị lực

Mặc dù lối sống không thể thay thế cho các can thiệp y khoa chuyên sâu khi có chỉ định, việc duy trì các thói quen sinh hoạt khoa học mang lại lợi ích rất lớn trong việc bảo vệ thị lực. Người có nguy cơ hoặc đang theo dõi áp lực nội nhãn nên duy trì chế độ vận động thể lực vừa phải như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội nhằm hỗ trợ tuần hoàn máu đến nuôi dưỡng đầu dây thần kinh thị giác.

Về chế độ dinh dưỡng, nên bổ sung các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa như rau lá xanh thẫm, các loại quả mọng và thực phẩm giàu axit béo omega ba để tăng cường sức bền cho các tế bào võng mạc. Cần tránh hút thuốc lá, hạn chế uống quá nhiều caffeine trong thời gian ngắn và chia nhỏ lượng nước uống trong ngày thay vì uống một lượng lớn nước cùng một lúc, vì việc nạp dồn dập lượng dịch lớn có thể gây biến thiên áp lực nội nhãn đột ngột.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt giảm nhãn áp khi chưa có đơn thuốc, cũng như không tự ý ngưng thuốc khi chưa tham khảo ý kiến chuyên môn. Nếu xuất hiện các dấu hiệu cấp tính như đau nhức mắt dữ dội, nhìn mờ đột ngột, thấy quầng sáng nhiều màu sắc quanh nguồn sáng kèm đau đầu hoặc buồn nôn, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Tăng nhãn áp là một chỉ số cảnh báo sức khỏe thị lực quan trọng cần được theo dõi định kỳ cùng bác sĩ chuyên khoa mắt. Việc chủ động tầm soát, tuân thủ đúng phác đồ theo dõi và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp bảo vệ tối đa dây thần kinh thị giác cũng như duy trì tầm nhìn sáng khỏe lâu dài.