Nhồi máu não: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị phục hồi

Tổng quan về nhồi máu não

Nhồi máu não là tình trạng bệnh lý xảy ra khi một hoặc nhiều nhánh mạch máu nuôi dưỡng não bộ bị bít tắc, khiến dòng máu giàu oxy và chất dinh dưỡng không thể lưu thông đến vùng mô não tương ứng. Trong hệ thống phân loại tai biến mạch máu não, đột quỵ được chia thành hai nhóm chính là nhồi máu não chiếm phần lớn các trường hợp và xuất huyết não xảy ra do vỡ mạch máu não. Khi nguồn máu cung cấp bị cắt đứt, các tế bào thần kinh mất đi nguồn năng lượng duy trì hoạt động màng tế bào, dẫn đến suy giảm chức năng sinh lý ngay tức thì và tiến triển nhanh chóng thành tổn thương hoại tử không thể đảo ngược.

Về phương diện bệnh căn học và lâm sàng, nhồi máu não thường được phân thành ba thể bệnh chính:

Thứ nhất là nhồi máu não do xơ vữa động mạch lớn, hình thành khi các mảng lipid và canxi tích tụ làm hẹp dần hoặc nứt vỡ trong lòng động mạch cảnh, động mạch đốt sống hoặc động mạch nội sọ, kích hoạt ngưng tập tiểu cầu tạo huyết khối gây tắc mạch tại chỗ.

Thứ hai là nhồi máu não động mạch nhỏ hay còn gọi là nhồi máu não ổ khuyết. Tình trạng này liên quan chặt chẽ đến sự thoái hóa thành mạch do bệnh tăng huyết áp và đái tháo đường mạn tính, gây tắc các mạch máu xuyên có kích thước nhỏ nằm sâu trong chất trắng hoặc các nhân xám trung ương của bán cầu đại não.

Thứ ba là nhồi máu não do cục tắc bắt nguồn từ tim. Các bệnh lý tim mạch như rung nhĩ, hở van tim, hẹp van hai lá hoặc suy tim tạo điều kiện hình thành cục máu đông trong buồng tim. Những cục tắc này theo tuần hoàn đại tuần hoàn trôi lên não và gây tắc nghẽn đột ngột một nhánh động mạch não bất kỳ.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân trực tiếp gây ra nhồi máu não là sự hình thành vật cản làm tắc nghẽn lưu thông tuần hoàn máu trong động mạch não. Dựa trên cơ chế bệnh sinh, các nhóm nguyên nhân chủ yếu bao gồm:

Xơ vữa động mạch lớn ngoài sọ và trong sọ: Quá trình viêm mạn tính và lắng đọng cholesterol tạo nên các mảng xơ vữa trên thành mạch. Khi mảng xơ vữa dày lên gây hẹp lòng mạch hoặc nứt vỡ, bề mặt gồ ghề sẽ kích hoạt dòng thác đông máu và thu hút tiểu cầu bám dính tạo thành cục máu đông bít kín động mạch cảnh hoặc động mạch não giữa.

Cục thuyên tắc bắt nguồn từ tim: Các rối loạn nhịp tim, đặc biệt là rung nhĩ, làm giảm co bóp hiệu quả của tâm nhĩ, khiến máu ứ trệ và dễ kết tụ thành huyết khối. Ngoài ra, bệnh lý van tim như hẹp hở van hai lá, viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn hoặc tình trạng sau nhồi máu cơ tim cũng là nguồn gốc sinh ra các mảnh huyết khối trôi theo dòng máu lên hệ mạch não.

Bệnh lý vi mạch não và tổn thương mạch máu nhỏ: Tình trạng tăng huyết áp kéo dài làm xơ cứng và thoái hóa hyalin ở các tiểu động mạch xuyên nuôi dưỡng các vùng não sâu, gây bít tắc dần và dẫn đến tổn thương nhồi máu ổ khuyết.

Các nguyên nhân ít phổ biến khác: Bao gồm tình trạng bóc tách thành động mạch cảnh hoặc động mạch đốt sống thường gặp ở người trẻ tuổi sau chấn thương, viêm mạch máu hệ thống, hoặc các bệnh lý huyết học gây tăng đông máu như hội chứng kháng phospholipid, bệnh đa hồng cầu và thiếu hụt protein C hoặc protein S bẩm sinh.

Bên cạnh các nguyên nhân cơ học và bệnh sinh, các yếu tố nguy cơ của nhồi máu não được phân định rõ ràng nhằm phục vụ công tác tầm soát và kiểm soát:

Nhóm yếu tố nguy cơ không thể thay đổi: Bao gồm tuổi tác càng cao thì nguy cơ xơ vữa và đột quỵ càng tăng, giới tính nam giới có tỷ lệ mắc cao hơn ở độ tuổi trung niên, và yếu tố di truyền từ gia đình có tiền sử mắc tai biến mạch máu não sớm.

Nhóm yếu tố nguy cơ có thể can thiệp và thay đổi: Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ đơn độc lớn nhất làm tổn hại cấu trúc thành mạch; kế đến là bệnh đái tháo đường, rối loạn lipid máu với tình trạng tăng nồng độ cholesterol xấu gây lắng đọng xơ vữa, hội chứng ngưng thở khi ngủ và béo phì.

Lối sống không lành mạnh: Thói quen hút thuốc lá làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu và kích thích đông máu; lạm dụng rượu bia gây dao động huyết áp và rối loạn nhịp tim; chế độ ăn dư thừa muối, mỡ động vật cùng lối sống lười vận động thể chất đều thúc đẩy quá trình xơ vữa mạch máu diễn ra nhanh chóng.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Triệu chứng của nhồi máu não có đặc tính nổi bật nhất là xuất hiện một cách đột ngột, thường xảy ra vào sáng sớm sau khi thức dậy hoặc trong lúc người bệnh đang nghỉ ngơi tĩnh tại. Diễn tiến lâm sàng có thể đạt mức tối đa ngay trong vài phút hoặc tiến triển tăng dần qua từng giờ tùy thuộc vào tốc độ bít tắc lòng mạch máu.

Dấu hiệu nhận biết kinh điển và phổ biến nhất được tiêu chuẩn hóa theo quy tắc FAST:

Khuôn mặt biến đổi (Face): Một bên mặt bị xệ xuống, rãnh mũi má mờ đi, góc miệng bị kéo lệch sang bên đối diện khi cười hoặc nói, có thể kèm theo chảy nước dãi không kiểm soát.

Yếu liệt chi (Arms): Cảm giác tê bì, nặng nề hoặc mất hoàn toàn khả năng vận động ở một bên tay, chân. Người bệnh không thể giơ đều hai tay ra phía trước hoặc tay bị rơi xuống nhanh chóng, đánh rơi đồ vật đang cầm nắm hoặc đi lại xiêu vẹo, khuỵu ngã.

Rối loạn ngôn ngữ (Speech): Người bệnh đột nhiên khó phát âm, giọng nói bị ngọng nghịu, ú ớ, diễn đạt từ ngữ rời rạc khó hiểu hoặc không thể hiểu và đáp lại câu hỏi đơn giản của người xung quanh.

Các triệu chứng thần kinh khu trú chuyên biệt khác tùy theo vùng não bị tổn thương:

Tổn thương vùng đại não: Bệnh nhân thường biểu hiện liệt nửa người đối bên, giảm hoặc mất cảm giác xúc giác, mất thị trường thị giác một bên mắt hoặc bán manh, khó khăn trong việc định hướng không gian và nhận diện đồ vật quen thuộc.

Tổn thương vùng thân não và tiểu não: Xuất hiện cảm giác chóng mặt quay cuồng dữ dội, mất thăng bằng nghiêm trọng khiến người bệnh không thể đứng vững, nhìn đôi hoặc rung giật nhãn cầu, nghẹn đặc sặc lỏng khi nuốt, khó phát âm do liệt các cơ hầu họng, trường hợp nặng có thể dẫn đến liệt tứ chi hoặc hội chứng khóa trong khi người bệnh vẫn nhận thức được nhưng bất động hoàn toàn.

Triệu chứng toàn thể và mức độ tri giác: Bệnh nhân có thể bị đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân, buồn nôn, nôn mửa vọt, tinh thần chậm chạp, lú lẫn hoặc suy giảm ý thức nhanh chóng rơi vào trạng thái hôn mê.

Phân biệt dấu hiệu nhồi máu não với các bệnh lý dễ nhầm lẫn trên lâm sàng:

Liệt dây thần kinh VII ngoại biên: Cũng gây méo miệng lệch mặt nhưng thường kèm theo mất nếp nhăn trán và mắt nhắm không kín cùng bên liệt, trong khi nhồi máu não gây liệt mặt trung ương thường vẫn giữ được khả năng nhăn trán và nhắm kín mắt, đồng thời nhồi máu não thường đi kèm yếu liệt tay chân.

Hạ đường huyết cấp tính: Có thể gây run rẩy, yếu mệt nửa người hoặc lơ mơ tương tự đột quỵ não, nhưng thường đi kèm vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh và các dấu hiệu này sẽ cải thiện rõ rệt sau khi được xét nghiệm và bù glucose kịp thời.

Cơn thiếu máu não thoáng qua: Các biểu hiện thiếu sót thần kinh giống hệt nhồi máu não nhưng tự hồi phục hoàn toàn trong vòng hai mươi tư giờ. Tuy nhiên, đây là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ nhồi máu não thực sự sẽ xảy ra trong tương lai gần và cần được theo dõi y tế chặt chẽ.

Chẩn đoán

Chẩn đoán nhồi máu não là một quy trình khẩn cấp được các bác sĩ chuyên khoa thần kinh thực hiện nhằm xác định bản chất tổn thương, phân biệt với xuất huyết não và đánh giá khả năng can thiệp tái tưới máu trong khung thời gian vàng. Mỗi bệnh nhân có một bức tranh lâm sàng và thời điểm khởi phát riêng biệt, đòi hỏi chiến lược thăm dò được cá thể hóa chặt chẽ.

Khám lâm sàng và đánh giá mức độ khiếm khuyết thần kinh: Bác sĩ bắt đầu bằng việc khai thác mốc thời gian người bệnh được nhìn thấy ở trạng thái bình thường lần cuối cùng, đây là thông số mang tính quyết định để lựa chọn phương án điều trị. Tiếp theo, thang điểm đột quỵ của Viện Sức khỏe Quốc gia Hoa Kỳ (NIHSS) được áp dụng nhanh chóng để lượng hóa mức độ suy giảm chức năng thần kinh thông qua việc kiểm tra vận động, cảm giác, thị giác, phát âm và ý thức.

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh sọ não:

Chụp cắt lớp vi tính sọ não (CT scanner): Chụp cắt lớp vi tính không tiêm thuốc cản quang được tiến hành ngay tại phòng cấp cứu nhằm loại trừ nhanh chóng tình trạng xuất huyết não, bởi vì nhồi máu não và xuất huyết não có biểu hiện lâm sàng ban đầu rất giống nhau nhưng chiến lược xử trí hoàn toàn trái ngược. Chụp cắt lớp vi tính mạch máu não (CTA) có thể được chỉ định bổ sung để xác định chính xác vị trí động mạch lớn bị bít tắc.

Chụp cộng hưởng từ sọ não (MRI): Với các chuỗi xung khuếch tán chuyên sâu, chụp cộng hưởng từ sọ não có độ nhạy rất cao giúp phát hiện các ổ nhồi máu kích thước nhỏ hoặc vùng mô não thiếu máu cục bộ ngay từ những phút đầu tiên sau khi khởi phát, đồng thời đánh giá được thể tích vùng tranh tối tranh sáng còn khả năng cứu sống.

Thăm dò cận lâm sàng tìm kiếm căn nguyên gây bệnh: Bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện siêu âm Doppler động mạch cảnh và đốt sống để đánh giá mức độ hẹp và tình trạng mảng xơ vữa. Điện tâm đồ thông thường phối hợp cùng Holter điện tâm đồ theo dõi liên tục nhiều giờ nhằm phát hiện các rối loạn nhịp tim tiềm ẩn, đặc biệt là rung nhĩ cơn. Siêu âm tim qua thành ngực hoặc qua thực quản giúp tầm soát các khối huyết khối nằm trong buồng tim hoặc tổn thương van tim.

Các xét nghiệm máu toàn diện: Bao gồm kiểm tra nhanh đường huyết mao mạch để loại trừ hạ đường huyết, xét nghiệm công thức máu, chức năng đông máu toàn phần để bảo đảm an toàn trước khi dùng các liệu pháp tái tưới máu, cùng với đánh giá men gan, chức năng thận, bilan mỡ máu và men tim.

Các biến chứng và di chứng nặng nề do nhồi máu não

Liệt vận động nửa người hoặc tứ chi: Đây là biến chứng phổ biến nhất của nhồi máu não do tổn thương bó tháp dẫn truyền vận động tại bán cầu đại não hoặc thân não. Tình trạng mất khả năng vận động khiến người bệnh phải nằm bất động kéo dài, dễ dẫn đến các biến chứng thứ phát nguy hiểm như loét ép tì đè ở vùng cùng cụt, gót chân, cứng khớp và teo cơ.

Rối loạn ngôn ngữ và khả năng giao tiếp: Tổn thương tại các trung tâm ngôn ngữ Broca hoặc Wernicke ở bán cầu não ưu thế làm cho bệnh nhân mất khả năng diễn đạt lời nói, nói ngọng hoặc không hiểu được ngôn ngữ viết và nói, gây khó khăn lớn cho quá trình tương tác xã hội và hòa nhập cuộc sống.

Suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ mạch máu: Tình trạng thiếu máu cục bộ lan rộng hoặc tái phát nhiều lần làm tổn thương mạng lưới nơ-ron liên kết, dẫn đến suy giảm trí nhớ trầm trọng, giảm khả năng tập trung, mất định hướng không gian và thời gian, làm thay đổi nhân cách và cảm xúc.

Rối loạn thị giác và các giác quan: Nhồi máu não ảnh hưởng đến vùng chẩm hoặc đường dẫn truyền thị giác có thể gây mất thị lực một phần, bán manh hoặc nhìn đôi vĩnh viễn nếu vùng mô não này bị hoại tử hoàn toàn.

Rối loạn chức năng bài tiết và nhiễm trùng: Bệnh nhân thường gặp phải tình trạng tiểu tiện không tự chủ hoặc bí tiểu do rối loạn điều hòa thần kinh bàng quang. Điều này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn, phối hợp cùng nguy cơ viêm phổi hít do rối loạn chức năng nuốt.

Cơ chế tổn thương tế bào thần kinh và khái niệm vùng tranh tối tranh sáng

Khi một động mạch não bị tắc nghẽn hoàn toàn, lưu lượng máu nuôi dưỡng vùng trung tâm của ổ nhồi máu giảm xuống dưới năm phần trăm so với mức bình thường. Trong điều kiện thiếu oxy và glucose cấp tính, các nơ-ron thần kinh tại vùng lõi này sẽ cạn kiệt nguồn năng lượng dự trữ ATP chỉ sau vài phút, gây sụp đổ bơm ion màng tế bào, dẫn đến tích tụ canxi nội bào, toan hóa chuyển hóa do tăng lactate và kích hoạt chuỗi phản ứng hoại tử tế bào không thể phục hồi.

Bao quanh vùng lõi hoại tử là khu vực nhu mô não bị thiếu máu mức độ trung bình, được y học gọi là vùng tranh tối tranh sáng hay vùng bán ảnh hưởng. Tại khu vực này, các tế bào thần kinh tạm thời bị ngưng trệ chức năng dẫn truyền nhưng cấu trúc tế bào vẫn chưa bị phá hủy hoàn toàn nhờ nhận được một phần máu tưới phụ trợ từ các nhánh tuần hoàn bàng hệ.

Tuy nhiên, vùng tranh tối tranh sáng có tính chất không bền vững và chỉ có thể tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định từ ba đến sáu giờ trước khi bị chuyển thành mô hoại tử vĩnh viễn do hiện tượng phù nề tế bào, sự giải phóng ồ ạt chất kích thích thần kinh glutamate, độc tố gốc tự do và phản ứng viêm mạch máu qua các cytokin như IL-1B và TNF-alpha.

Nếu dòng máu lưu thông được tái lập nhanh chóng trong khung thời gian vàng này, các nơ-ron thần kinh tại vùng tranh tối tranh sáng sẽ có cơ hội hồi phục hoàn toàn cấu trúc và chức năng. Ngược lại, nếu tình trạng thiếu máu kéo dài hoặc kèm theo các yếu tố làm gia tăng chuyển hóa như sốt cao và tăng đường huyết, toàn bộ vùng tranh tối tranh sáng sẽ nhanh chóng hoại tử, làm tăng thể tích ổ nhồi máu và gây tăng áp lực nội sọ đe dọa tính mạng.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Xử trí nhồi máu não tuân thủ nguyên lý thời gian là não bộ, với mục tiêu cao nhất là khôi phục dòng máu nuôi dưỡng tế bào thần kinh càng sớm càng tốt, ngăn chặn sự lan rộng của vùng hoại tử, hạn chế tối đa nguy cơ tử vong và di chứng tàn tật. Toàn bộ quá trình can thiệp cấp tính và điều trị duy trì bắt buộc phải được tiến hành tại các cơ sở y tế có đơn vị đột quỵ chuyên sâu dưới sự giám sát chặt chẽ của đội ngũ bác sĩ chuyên khoa.

Các phương pháp điều trị tái tưới máu cấp tính:

Sử dụng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch: Biện pháp này nhằm mục đích hòa tan cục huyết khối đang làm tắc nghẽn động mạch não. Thuốc chỉ mang lại hiệu quả cao và an toàn khi được dùng trong khung thời gian vàng tiêu chuẩn tính từ thời điểm khởi phát triệu chứng và người bệnh đáp ứng đầy đủ các tiêu chí an toàn nghiêm ngặt để tránh biến chứng xuất huyết.

Can thiệp lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học: Đối với các trường hợp tắc nghẽn tại các thân động mạch lớn trong não, bác sĩ can thiệp mạch não sẽ luồn một ống thông nhỏ từ động mạch đùi lên đến vị trí mạch máu não bị tắc để kéo hoặc hút cục máu đông ra ngoài. Thủ thuật nội mạch này có thể được áp dụng độc lập hoặc phối hợp sau tiêu sợi huyết trong khung giờ mở rộng tùy thuộc vào hình ảnh học tưới máu não.

Hồi sức nội khoa và kiểm soát các chỉ số sinh tồn tại đơn vị đột quỵ:

Duy trì chức năng hô hấp và tuần hoàn: Bác sĩ bảo đảm đường thở thông thoáng và cung cấp oxy hỗ trợ khi người bệnh có biểu hiện suy giảm nồng độ bão hòa oxy máu.

Kiểm soát huyết áp một cách thận trọng: Huyết áp trong giai đoạn cấp không được hạ quá mức hoặc quá nhanh vì cơ thể đang cần áp lực tưới máu thích hợp để duy trì lượng máu nuôi vùng mô não tổn thương bao quanh ổ nhồi máu. Mọi điều chỉnh về huyết áp đều phải theo phác đồ chỉ định của bác sĩ.

Kiểm soát đường huyết và thân nhiệt: Nồng độ đường máu và nhiệt độ cơ thể cần được theo dõi liên tục; tình trạng tăng thân nhiệt hay sốt cần được hạ sốt tích cực vì nhiệt độ cao làm gia tăng tốc độ chuyển hóa và thúc đẩy tế bào thần kinh tổn thương nhanh hơn.

Chống phù não và kiểm soát tăng áp lực nội sọ: Áp dụng cho các trường hợp nhồi máu diện rộng có nguy cơ chèn ép não thất.

Điều trị dự phòng tái phát và phục hồi chức năng: Tùy thuộc vào nguyên nhân gây tắc mạch là do xơ vữa hay do rung nhĩ từ tim, bác sĩ sẽ chỉ định nhóm thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc nhóm thuốc chống đông máu phù hợp, kết hợp cùng nhóm thuốc hạ mỡ máu để ổn định mảng xơ vữa thành mạch. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc. Các can thiệp vật lý trị liệu vận động, tập phục hồi chức năng nuốt và ngôn ngữ trị liệu cần được bắt đầu sớm ngay khi tình trạng huyết động của người bệnh đã ổn định, kết hợp chế độ chăm sóc chống loét ép tì đè và phòng ngừa viêm phổi hít.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Phòng ngừa nhồi máu não bao gồm phòng ngừa tiên phát cho những người chưa từng mắc bệnh nhưng mang các yếu tố nguy cơ cao và phòng ngừa thứ phát nhằm ngăn chặn nguy cơ tái phát ở bệnh nhân đã có tiền sử thiếu máu não. Việc duy trì một lối sống khoa học kết hợp quản lý y tế chặt chẽ các bệnh lý nền mạn tính là chìa khóa then chốt để bảo vệ sức khỏe hệ mạch máu não.

Kiểm soát chặt chẽ các bệnh lý chuyển hóa và tim mạch nền tảng:

Kiểm soát huyết áp thường xuyên: Huyết áp cao là nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương vi mạch và vỡ mảng xơ vữa. Người bệnh cần theo dõi chỉ số huyết áp tại nhà và tuân thủ việc dùng thuốc điều trị huyết áp theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ.

Quản lý tốt bệnh đái tháo đường: Duy trì chỉ số đường huyết ổn định thông qua chế độ ăn kiêng hợp lý và phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa nội tiết để bảo vệ tính toàn vẹn của thành mạch máu.

Điều trị rối loạn lipid máu: Kiểm soát nồng độ cholesterol xấu và triglyceride trong máu để ngăn chặn sự hình thành và tiến triển của các mảng xơ vữa động mạch lớn.

Tầm soát và điều trị rung nhĩ: Người có các dấu hiệu hồi hộp, đánh trống ngực hoặc tiền sử bệnh tim cần được thăm khám tim mạch định kỳ để phát hiện sớm các cơn rối loạn nhịp tim và sử dụng thuốc dự phòng huyết khối khi có chỉ định y khoa.

Xây dựng và duy trì chế độ sinh hoạt bảo vệ thành mạch:

Chế độ ăn uống cân đối: Ưu tiên chế độ ăn giàu thực vật bao gồm các loại rau củ quả tươi, ngũ cốc nguyên cám, các loại hạt và cá béo cung cấp chất béo có lợi; giảm thiểu lượng muối tiêu thụ hàng ngày, hạn chế các món chiên xào nhiều dầu mỡ động vật, thịt đỏ và thực phẩm đóng hộp chứa nhiều chất bảo quản.

Từ bỏ hoàn toàn thuốc lá: Khói thuốc lá chứa hàng ngàn hóa chất độc hại gây tổn thương lớp lót lòng mạch và gia tăng kết dính tiểu cầu; tránh xa môi trường có khói thuốc thụ động.

Hạn chế tối đa việc lạm dụng rượu bia và các loại đồ uống có cồn.

Tập luyện thể dục thể thao điều độ: Dành ít nhất ba mươi phút mỗi ngày và duy trì từ năm buổi mỗi tuần với các bài tập vận động vừa sức như đi bộ nhanh, bơi lội, dưỡng sinh hoặc đạp xe giúp cải thiện tuần hoàn và hỗ trợ kiểm soát cân nặng.

Tránh căng thẳng tâm lý kéo dài, ngủ đủ giấc và chú ý giữ ấm cơ thể khi thời tiết chuyển lạnh đột ngột để hạn chế co thắt mạch máu não.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Nhồi máu não là một tình huống cấp cứu y tế khẩn cấp, đòi hỏi người xung quanh phải kích hoạt hệ thống y tế ngay lập tức mà không được chậm trễ dù chỉ một phút.

Cần gọi cấp cứu 115 hoặc chuyển người bệnh đến bệnh viện có đơn vị điều trị đột quỵ gần nhất ngay khi quan sát thấy bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào sau đây:

Khuôn mặt bị méo lệch sang một bên, nhân trung lệch hoặc nụ cười không cân đối.

Một bên tay hoặc chân đột ngột tê bì, yếu liệt, không thể cử động hay nâng lên được.

Đột ngột nói ngọng, nói lắp, ú ớ hoặc không hiểu người khác đang nói gì.

Đột ngột mất thăng bằng, chóng mặt dữ dội, nhìn mờ hoặc nhìn một thành hai hình.

Đau đầu dữ dội kèm theo buồn nôn, nôn mửa hoặc lú lẫn, tri giác suy giảm.

Đặc biệt lưu ý, ngay cả khi các biểu hiện trên chỉ kéo dài vài phút rồi tự biến mất hoàn toàn, người bệnh vẫn cần được đưa đến bệnh viện kiểm tra khẩn cấp vì đó có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua báo trước một cơn đột quỵ nghiêm trọng sắp xảy ra.

Trong thời gian chờ nhân viên y tế đến hỗ trợ, tuyệt đối không áp dụng các phương pháp truyền miệng dân gian như chích máu đầu ngón tay, cạo gió, bấm huyệt hoặc vắt chanh vào miệng. Không tự ý cho người bệnh uống bất kỳ loại thuốc nào, bao gồm thuốc hạ huyết áp hay các bài thuốc chưa được kiểm chứng, vì việc này có thể gây sặc làm tắc nghẽn đường thở hoặc khiến tình trạng thiếu máu não trở nên trầm trọng hơn. Hãy đặt người bệnh nằm ở nơi thoáng mát, kê cao đầu nhẹ nếu còn tỉnh táo hoặc cho nằm nghiêng an toàn một bên nếu có nôn mửa, đồng thời ghi nhận chính xác mốc thời gian phát bệnh để thông báo cho bác sĩ.

Lưu ý an toàn

Toàn bộ thông tin được cung cấp trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thể thay thế cho chẩn đoán y khoa, phác đồ điều trị hay sự tư vấn trực tiếp từ các bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Nhồi máu não là bệnh lý cấp tính phức tạp, diễn biến trên mỗi người bệnh phụ thuộc vào vị trí mạch tắc, thể tích nhu mô não bị tổn thương và các bệnh lý nền đi kèm.

Người bệnh và thân nhân tuyệt đối không được tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc chống đông máu, thuốc chống kết tập tiểu cầu hay các sản phẩm truyền miệng không rõ nguồn gốc. Việc sử dụng các thuốc tác động lên hệ đông máu mà không có sự thăm khám và xét nghiệm chuyên sâu của bác sĩ có thể dẫn đến nguy cơ biến chứng xuất huyết nội tạng hoặc xuất huyết não thứ phát cực kỳ nguy hiểm.

Không được trì hoãn việc đưa người bệnh đi cấp cứu bằng cách tự theo dõi tại nhà hoặc chờ đợi người bệnh tự bình phục khi nhận thấy các dấu hiệu khiếm khuyết thần kinh đột ngột. Sự chậm trễ sẽ trực tiếp tước bỏ cơ hội điều trị trong khung giờ vàng của các phương pháp tái tưới máu não hiện đại. Mọi quyết định thay đổi liều dùng thuốc điều trị huyết áp, đái tháo đường hay thuốc tim mạch mạn tính đều phải tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ điều trị.

Kết luận

Nhồi máu não là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và để lại di chứng vận động cũng như nhận thức nặng nề, tạo ra gánh nặng lớn cho bản thân người bệnh, gia đình và toàn xã hội. Tuy nhiên, mức độ tổn thương của hệ thần kinh hoàn toàn có thể được giảm thiểu đáng kể nếu cộng đồng nhận thức rõ ràng các dấu hiệu cảnh báo sớm theo quy tắc FAST và đưa người bệnh đến trung tâm đột quỵ kịp thời trong khung giờ vàng cấp cứu.

Bên cạnh sự tiến bộ của y học trong can thiệp tái tưới máu cấp tính, việc chủ động phòng ngừa thông qua lối sống khoa học, dinh dưỡng lành mạnh, vận động thể lực thường xuyên và tuân thủ chặt chẽ việc điều trị các bệnh lý mạn tính nền tảng như tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn lipid máu dưới sự giám sát y tế định kỳ là biện pháp bền vững nhất để bảo vệ an toàn cho não bộ và nâng cao chất lượng cuộc sống.