Nguyên nhân hình thành viêm kết mạc nhầy mủ và các yếu tố nguy cơ thường gặp

Viêm kết mạc nhầy mủ là gì?

Viêm kết mạc nhầy mủ là một dạng tổn thương viêm cấp tính hoặc bán cấp của lớp màng mỏng bao bọc lòng trắng và lót phía trong mi mắt, trong đó biểu hiện nổi bật nhất là sự xuất hiện của chất dịch tiết có tính chất nhầy lẫn mủ. Dịch tiết này hình thành do phản ứng miễn dịch tự nhiên của cơ thể khi các tế bào bạch cầu tập trung về vùng tổn thương để tiêu diệt vi sinh vật gây bệnh, hòa lẫn với xác vi khuẩn, dịch viêm và tế bào biểu mô bong tróc.

Khác với viêm kết mạc do dị ứng thường chỉ chảy nước mắt trong và ngứa nhiều, viêm kết mạc nhầy mủ thường gợi ý tình trạng nhiễm khuẩn rõ rệt. Bệnh có thể xuất hiện ở một mắt rồi nhanh chóng lây lan sang mắt còn lại qua động tác dụi mắt hoặc dùng chung vật dụng cá nhân. Dù phần lớn các trường hợp có tiên lượng tốt nếu can thiệp kịp thời, bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây biến chứng loét giác mạc nguy hiểm nếu không được phát hiện căn nguyên và điều trị đúng chuyên môn.

Tác nhân vi khuẩn trực tiếp gây viêm kết mạc nhầy mủ

• Tác nhân trực tiếp và phổ biến nhất dẫn đến viêm kết mạc nhầy mủ là sự xâm nhập của các chủng vi khuẩn vào lớp màng trong suốt bao phủ củng mạc và mặt trong mi mắt. Trong số đó, các vi khuẩn gram dương như tụ cầu vàng Staphylococcus aureus, phế cầu khuẩn Streptococcus pneumoniae thường xuyên được ghi nhận trong các đợt bùng phát cộng đồng. Ngoài ra, vi khuẩn gram âm như Haemophilus influenzae cũng là nguyên nhân gây tiết dịch mủ đặc, đặc biệt hay gặp ở trẻ nhỏ.
• Khi xâm nhập vào mắt, vi khuẩn bám dính vào tế bào biểu mô kết mạc, tiết ra độc tố gây viêm cấp tính và kích thích các mạch máu giãn nở. Quá trình cơ thể huy động bạch cầu đa nhân trung tính đến để tiêu diệt mầm bệnh đã tạo ra chất tiết nhầy đặc, màu trắng đục, vàng hoặc xanh nhạt. Nếu không được kiểm soát đúng cách, phản ứng viêm do vi khuẩn có thể lan rộng sang các vùng lân cận, gây khó chịu kéo dài cho người bệnh.

Nhiễm khuẩn từ đường sinh dục và nguy cơ ở trẻ sơ sinh

• Bên cạnh các chủng vi khuẩn thông thường, một số trường hợp viêm kết mạc tiết dịch mủ đặc có liên quan đến các tác nhân lây truyền qua đường tình dục, điển hình là lậu cầu khuẩn Neisseria gonorrhoeae và Chlamydia trachomatis. Đây là nhóm nguyên nhân đặc biệt nguy hiểm vì vi khuẩn có khả năng tiến triển rất nhanh, tiết mủ lượng lớn và có thể xâm nhập trực tiếp qua biểu mô giác mạc nguyên vẹn.
• Tình trạng này có thể xảy ra ở người trưởng thành do vô tình đưa dịch sinh dục chứa vi khuẩn lên mắt qua tay hoặc khăn lau. Nghiêm trọng hơn, trẻ sơ sinh có thể bị lây nhiễm từ mẹ trong quá trình sinh ngả âm đạo nếu người mẹ đang mắc bệnh lậu hoặc Chlamydia mà chưa được điều trị dứt điểm. Viêm kết mạc nhầy mủ do nhóm vi khuẩn này đòi hỏi phải can thiệp y tế khẩn cấp nhằm ngăn ngừa nguy cơ thủng giác mạc và suy giảm thị lực vĩnh viễn.

Thói quen vệ sinh và môi trường sinh hoạt làm tăng nguy cơ mắc bệnh

• Đôi mắt bình thường luôn có cơ chế tự bảo vệ nhờ dòng nước mắt chứa enzyme kháng khuẩn và động tác chớp mắt liên tục. Tuy nhiên, thói quen sinh hoạt và vệ sinh kém sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn tích tụ và tấn công. Thói quen thường xuyên đưa tay lên dụi mắt khi chưa rửa sạch bằng xà phòng là con đường ngắn nhất đưa mầm bệnh từ môi trường bên ngoài vào kết mạc.
• Việc dùng chung khăn mặt, vỏ gối, chậu rửa mặt hoặc các vật dụng trang điểm mắt như mascara, chì kẻ mắt cũng là yếu tố hàng đầu khiến vi khuẩn lây lan nhanh chóng giữa các thành viên trong gia đình hoặc trường học. Bên cạnh đó, việc sử dụng nguồn nước sinh hoạt không đảm bảo vệ sinh hoặc tắm tại các hồ bơi công cộng có nồng độ khử trùng không đạt chuẩn cũng làm gia tăng đáng kể nguy cơ mắt bị nhiễm khuẩn nhầy mủ.

Tác động từ kính áp tròng và các tổn thương bề mặt nhãn cầu

• Những người sử dụng kính áp tròng có nguy cơ mắc viêm kết mạc nhầy mủ cao hơn đáng kể nếu không tuân thủ nghiêm ngặt quy trình vệ sinh. Thói quen đeo kính qua đêm, không rửa tay trước khi tháo lắp kính, ngâm rửa kính bằng nước máy hoặc dùng lại dung dịch ngâm cũ tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi và bám vào bề mặt kính, gây kích ứng và viêm nhiễm kết mạc.
• Ngoài ra, bất kỳ tổn thương cơ học nào trên bề mặt nhãn cầu như trầy xước do dị vật hạt bụi, cọ xát mí mắt hoặc biến chứng từ tình trạng khô mắt mạn tính đều làm suy yếu hàng rào biểu mô bảo vệ. Những người có tiền sử tắc nghẽn lệ đạo, viêm bờ mi mạn tính hoặc mắc các bệnh lý suy giảm miễn dịch cũng dễ bị vi khuẩn cơ hội tấn công, khiến kết mạc dễ tiết dịch nhầy mủ dai dẳng hơn so với người khỏe mạnh.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt, bởi việc dùng sai thuốc có thể gây kháng thuốc hoặc tăng nhãn áp nguy hiểm. Cần tránh các biện pháp đắp lá, nhỏ sữa mẹ hay xông hơi dân gian lên mắt vì rất dễ gây nhiễm trùng nặng thêm. Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau nhức mắt dữ dội, sợ ánh sáng chói, nhìn mờ hoặc sưng nề mi mắt nhiều, người bệnh phải đến ngay bệnh viện mắt để được can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Viêm kết mạc nhầy mủ là bệnh lý nhiễm khuẩn mắt thường gặp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm nguyên nhân và chăm sóc đúng cách. Việc chủ động giữ vệ sinh cá nhân, không dụi mắt và bảo vệ mắt khỏi khói bụi đóng vai trò cốt lõi trong phòng bệnh. Khi mắt có biểu hiện tiết dịch nhầy mủ bất thường, người bệnh cần đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám và hướng dẫn điều trị chuẩn xác, tránh nguy cơ tổn thương giác mạc kéo dài.