Người cao huyết áp có nên dùng tam thất không và những lưu ý

Người cao huyết áp có nên dùng tam thất là gì?

Tam thất, còn gọi là sâm tam thất hay kim bất hoán, có tên khoa học là Panax notoginseng, thuộc họ Nhân sâm Araliaceae. Đây là loài cây thân thảo nhiều năm quý hiếm, trong đó bộ phận dùng chủ yếu trong y học là rễ củ phơi khô hoặc tán thành bột mịn. Các phân tích hóa thực vật cho thấy rễ tam thất rất giàu saponin thuộc nhóm dammaran, điển hình là ginsenoside và notoginsenoside, cùng nhiều flavonoid, acid amin và các nguyên tố vi lượng cần thiết cho cơ thể.

Trong hệ thống lý luận y học cổ truyền, củ tam thất có vị ngọt hơi đắng, tính ấm, quy kinh can và vị, có công năng tán ứ, cầm máu, tiêu thũng và giảm đau. Y học hiện đại cũng ghi nhận các hoạt chất sinh học trong tam thất mang lại hiệu quả hỗ trợ giãn mạch, tăng lưu lượng tuần hoàn vi mạch và giảm kết tập tiểu cầu. Mặc dù sở hữu nhiều dược tính bổ ích, tam thất lại can thiệp trực tiếp vào chức năng đông máu và huyết động học, vì vậy việc sử dụng cho những đối tượng mắc bệnh lý mạn tính như cao huyết áp luôn đòi hỏi sự thận trọng đặc biệt.

Tác động của củ tam thất đối với người bị tăng huyết áp

Các nghiên cứu dược lý cho thấy hoạt chất notoginsenoside trong củ tam thất có khả năng hỗ trợ giãn cơ trơn mạch máu và tăng cường lưu thông tuần hoàn qua động mạch vành. Tuy nhiên, tác động thực tế của thảo dược này đối với chỉ số huyết áp của từng cá nhân lại rất phức tạp và phụ thuộc vào cơ địa bệnh học.

Theo góc nhìn của y học cổ truyền, củ tam thất có tính ấm. Những bệnh nhân tăng huyết áp thuộc thể can dương thượng kháng hoặc âm hư hỏa vượng thường xuất hiện các dấu hiệu như mặt đỏ, dễ nóng giận, đau đầu, hoa mắt, ù tai hoặc khô miệng. Nếu nhóm người bệnh này dùng thảo dược có tính ấm như tam thất, nhiệt khí trong cơ thể có thể bốc lên mạnh hơn, gây cảm giác hồi hộp, bốc hỏa và làm huyết áp dao động bất thường.

Ngược lại, ở những người có thể trạng ứ huyết hoặc khí hư huyết trệ, tam thất có thể mang lại tác dụng bổ trợ nhất định nhưng vẫn đòi hỏi sự phối ngũ chặt chẽ với các vị thuốc khác. Do đó, củ tam thất hoàn toàn không phải là vị thuốc hạ áp chuyên biệt và không thể thay thế cho các nhóm thuốc điều trị huyết áp của y học hiện đại.

Nguy cơ tương tác giữa tam thất và thuốc điều trị tim mạch

Mối nguy lớn nhất đối với người cao huyết áp khi sử dụng củ tam thất chính là hiện tượng tương tác thuốc. Phần lớn người bệnh tăng huyết áp mạn tính thường được bác sĩ kê đơn kết hợp các thuốc chống kết tập tiểu cầu như aspirin, clopidogrel hoặc thuốc chống đông máu như warfarin để ngăn ngừa hình thành cục máu đông và phòng ngừa tai biến mạch máu não.

Củ tam thất chứa nhiều hoạt chất có khả năng ức chế ngưng tập tiểu cầu và kéo dài thời gian đông máu tự nhiên của cơ thể. Khi người bệnh tự ý dùng chung tam thất với các thuốc chống đông hoặc thuốc kháng kết tập tiểu cầu, tác dụng hiệp đồng có thể làm tăng đáng kể nguy cơ xuất huyết.

Người bệnh có thể gặp các triệu chứng từ nhẹ đến nặng như xuất hiện các vết bầm tím bất thường dưới da, chảy máu chân răng kéo dài, chảy máu cam khó cầm, hoặc nghiêm trọng hơn là xuất huyết đường tiêu hóa và xuất huyết nội sọ. Thêm vào đó, các thành phần thảo dược khi can thiệp vào quá trình chuyển hóa thuốc tại gan cũng có thể làm thay đổi nồng độ thuốc hạ áp trong huyết tương, dẫn đến tình trạng huyết áp tụt quá thấp hoặc mất kiểm soát.

Hướng dẫn sử dụng tam thất an toàn cho người cao huyết áp

Người cao huyết áp nếu có nhu cầu sử dụng củ tam thất để bồi bổ sức khỏe cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc an toàn y khoa. Điều kiện quan trọng hàng đầu là người bệnh phải trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa tim mạch hoặc bác sĩ y học cổ truyền về tình trạng bệnh lý hiện tại, chỉ số huyết áp mục tiêu và danh sách các thuốc đang uống trước khi bắt đầu dùng thảo dược.

Khi đã được thầy thuốc đồng ý cho phép sử dụng, người bệnh chỉ nên dùng ở liều lượng nhỏ thăm dò và theo dõi huyết áp chặt chẽ tại nhà bằng máy đo huyết áp điện tử mỗi ngày. Việc ghi chép nhật ký huyết áp vào các thời điểm cố định sẽ giúp phát hiện sớm mọi dấu hiệu bất thường.

Về cách chế biến, người bệnh có thể dùng bột tam thất pha với nước ấm hoặc hầm chung trong các món canh dưỡng sinh theo đúng hướng dẫn chuyên môn. Tuyệt đối không ngâm rượu tam thất để uống vì chất cồn là tác nhân gây giãn mạch tức thời nhưng làm tăng huyết áp kịch phát ngay sau đó. Nếu nhận thấy các biểu hiện bất thường như chóng mặt dữ dội, hồi hộp, đánh trống ngực hoặc chảy máu, người bệnh cần dừng uống tam thất ngay và đi khám kịp thời.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tăng huyết áp tuyệt đối không được tự ý bỏ thuốc, giảm liều hoặc ngưng phác đồ điều trị do bác sĩ chỉ định để chuyển sang uống tam thất hay bất kỳ loại thảo dược truyền miệng nào. Tăng huyết áp là bệnh mạn tính diễn tiến âm thầm, nếu huyết áp không được duy trì ở mức an toàn sẽ dễ dẫn đến biến chứng nhồi máu cơ tim, đột quỵ não hoặc suy thận cấp. Mọi thông tin về dược liệu tam thất chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế.

Tóm tắt

Củ tam thất là dược liệu quý nhưng không phải là giải pháp bồi bổ phù hợp cho mọi người bệnh cao huyết áp. Để bảo vệ sức khỏe tim mạch và ngăn ngừa các tương tác thuốc nguy hiểm, người bệnh cần kiểm soát huyết áp ổn định bằng lối sống khoa học, tuân thủ đơn thuốc của bác sĩ và luôn tham vấn ý kiến chuyên môn trước khi dùng tam thất.