Mạch đập bình thường là bao nhiêu và khi nào được xem là bất thường

Mạch đập bình thường là gì?

Mạch đập là hiện tượng giãn nở có chu kỳ của các thành động mạch theo từng nhịp co bóp và tống máu từ tâm thất của tim. Khi đặt ngón tay lên các vị trí có động mạch lớn đi nông dưới da, chẳng hạn như động mạch quay ở cổ tay hoặc động mạch cảnh ở vùng cổ, bạn có thể cảm nhận rõ ràng từng đợt sóng xung động này. Tần số nhịp mạch ở trạng thái nghỉ ngơi phản ánh trực tiếp hiệu quả co bóp và tính đồng bộ trong hoạt động điện sinh học của cơ tim.

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, tần số mạch đập lúc nghỉ ngơi thông thường nằm trong khoảng từ 60 đến 100 nhịp mỗi phút. Con số này không cố định tuyệt đối mà có thể dao động linh hoạt theo độ tuổi, giới tính, mức độ rèn luyện thể lực và trạng thái tâm sinh lý tại thời điểm đo. Những vận động viên thể thao chuyên nghiệp hoặc người có thói quen tập luyện sức bền thường sở hữu tần số mạch nghỉ chậm hơn, đôi khi chỉ dao động trong khoảng từ 40 đến 60 nhịp mỗi phút nhưng cơ thể vẫn duy trì cung lượng tim rất tốt.

Các yếu tố sinh lý ảnh hưởng đến tần số mạch đập

Tần số mạch đập của mỗi người luôn biến động liên tục trong ngày để đáp ứng kịp thời với nhu cầu oxy và dưỡng chất của các cơ quan. Khi bạn vận động thể chất, làm việc nặng hoặc tập luyện thể thao, cơ tim bắt buộc phải tăng tần số co bóp để vận chuyển thêm nhiều oxy đến các khối cơ đang hoạt động, khiến nhịp mạch tăng cao tương ứng. Sau khi nghỉ ngơi, mạch sẽ dần hạ về mức ban đầu.

Bên cạnh yếu tố vận động, trạng thái cảm xúc như lo âu, căng thẳng dữ dội hoặc giận dữ cũng kích thích hệ thần kinh giao cảm giải phóng các hormone làm tim đập nhanh hơn. Ngược lại, trong khi ngủ sâu hoặc thư giãn hoàn toàn, nhịp tim có xu hướng chậm lại. Nhiệt độ môi trường tăng cao, tình trạng sốt, sự mất nước qua mồ hôi hoặc việc sử dụng các chất kích thích như cà phê, trà đặc, thuốc lá cũng là những tác nhân phổ biến làm thay đổi nhịp mạch tạm thời ở người khỏe mạnh mà không hẳn xuất phát từ bệnh lý thực thể.

Dấu hiệu nhận biết mạch đập quá nhanh

Mạch đập quá nhanh xảy ra khi tần số tim lúc nghỉ ngơi vượt quá 100 nhịp mỗi phút, trong y học gọi là nhịp tim nhanh. Người gặp tình trạng này thường cảm nhận rõ lồng ngực đập thình thịch, cảm giác hẫng hụt hoặc bồn chồn khó chịu.

Nếu nhịp tim nhanh chỉ xuất hiện thoáng qua sau khi uống cà phê hay trong cơn sốt, mạch sẽ tự ổn định lại khi cơ thể hạ sốt hoặc đào thải chất kích thích. Tuy nhiên, nếu mạch đập liên tục trên 100 nhịp mỗi phút ngay cả khi nghỉ ngơi, hoặc xuất hiện thành cơn đột ngột kèm theo hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, khó thở, người bệnh cần đi khám sớm vì đây có thể là dấu hiệu của rối loạn nhịp tim, bệnh van tim hoặc rối loạn tuyến giáp.

Biểu hiện cảnh báo mạch đập quá chậm

Mạch đập được xem là quá chậm khi tần số tim lúc nghỉ ngơi giảm xuống dưới 60 nhịp mỗi phút. Với vận động viên, cơ tim khỏe tống được lượng máu lớn nên nhịp tim khoảng 50 nhịp mỗi phút vẫn đáp ứng tốt nhu cầu oxy mà không gây ảnh hưởng sức khỏe.

Tuy nhiên, ở người bình thường ít vận động hoặc người cao tuổi, nhịp tim chậm kéo dài có thể làm giảm lưu lượng máu lên não và các cơ quan. Người bệnh dễ xuất hiện triệu chứng mệt mỏi kiệt sức, choáng váng khi thay đổi tư thế, khó tập trung, da tái hoặc ngất xỉu. Tình trạng này có thể cảnh báo hội chứng suy nút xoang, nghẽn dẫn truyền nhĩ thất hoặc do tác dụng phụ của một số thuốc hạ huyết áp.

Nhịp mạch không đều và cảm giác loạn nhịp

Bên cạnh tần số đập nhanh hay chậm, tính chất đều đặn của nhịp mạch cũng là một chỉ số quan trọng phản ánh sự ổn định của hệ thống dẫn truyền điện học trong tim. Ở trạng thái sinh lý bình thường, khoảng cách thời gian giữa các nhịp mạch đập phải tương đối đồng đều và nhịp nhàng. Khi mạch đập lộn xộn, lúc nhanh lúc chậm ngắt quãng, hoặc thỉnh thoảng có một nhịp đập sớm nối tiếp bằng một khoảng lặng ngưng nghỉ dài rồi mới đập tiếp nhát mạnh, đây được gọi là hiện tượng loạn nhịp tim.

Biểu hiện loạn nhịp có thể xuất phát từ những ngoại tâm thu nhĩ hoặc ngoại tâm thu thất đơn thuần có tính chất lành tính, thường tăng lên khi cơ thể căng thẳng thần kinh hoặc thiếu ngủ. Tuy nhiên, tình trạng mạch đập hoàn toàn không theo quy luật, biên độ mạch to nhỏ thất thường có thể là biểu hiện của rung nhĩ hoặc các dạng rối loạn nhịp phức tạp khác. Những rối loạn nhịp tim này nếu không được phát hiện và quản lý y tế phù hợp có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông gây tắc mạch não hoặc suy giảm chức năng bơm máu của tim theo thời gian.

Cách tự kiểm tra mạch đập đúng kỹ thuật tại nhà

Để có được kết quả đo mạch chính xác, bạn nên ngồi nghỉ ngơi thư giãn hoàn toàn ở không gian yên tĩnh trong ít nhất 5 đến 10 phút trước khi bắt đầu đo. Bạn không nên sử dụng rượu bia, cà phê, hút thuốc lá hay vận động thể lực mạnh trong vòng 30 phút trước thời điểm kiểm tra mạch để tránh làm sai lệch tần số nhịp tim sinh lý.

Tư thế thuận tiện nhất là ngồi tựa lưng thoải mái trên ghế, ngửa bàn tay và đặt cẳng tay xuôi theo mặt bàn ngang tầm tim. Dùng đầu ngón trỏ và ngón giữa của bàn tay kia ấn nhẹ nhàng lên rãnh động mạch quay ở cổ tay, vị trí nằm ngay dưới gốc ngón tay cái. Khi cảm nhận rõ từng nhịp đập nảy dưới đầu ngón tay, bạn hãy nhìn đồng hồ có kim giây và đếm số nhịp đập trong trọn vẹn 60 giây. Việc đếm đủ một phút giúp bạn không chỉ xác định chính xác tổng số nhịp mà còn đánh giá được xem các nhịp đập có diễn ra đều đặn hay bị ngắt quãng, từ đó ghi chép lại làm dữ liệu theo dõi sức khỏe hữu ích.

Lưu ý an toàn

Số đo mạch đập tự kiểm tra tại nhà chỉ mang tính tham khảo ban đầu, không thay thế cho thăm khám lâm sàng và đo điện tâm đồ từ bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều hòa nhịp tim hoặc tự ý ngừng, đổi liều thuốc tim mạch đang dùng. Nếu xuất hiện cơn nhịp tim quá nhanh hoặc quá chậm đi kèm đau thắt ngực, khó thở, chóng mặt dữ dội hoặc ngất xỉu, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Hiểu rõ mạch đập bình thường và nhận biết kịp thời các biểu hiện bất thường là bước thiết thực giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch. Việc duy trì lối sống lành mạnh kết hợp theo dõi nhịp mạch định kỳ giúp phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn. Khi nhận thấy nhịp mạch đập bất thường kéo dài, bạn nên chủ động đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và tư vấn phương án chăm sóc an toàn, hiệu quả.