Hướng dẫn sơ cứu đột quỵ tại chỗ đúng cách và

Sơ cứu đột quỵ tại chỗ là gì?

Đột quỵ não, hay còn gọi là tai biến mạch máu não, là một biến cố y khoa khẩn cấp xảy ra khi nguồn cấp máu lên các vùng tế bào não bị gián đoạn nghiêm trọng hoặc suy giảm hoàn toàn. Tình trạng này được chia thành hai thể lâm sàng chủ yếu là nhồi máu não do huyết khối gây bít tắc lòng mạch và xuất huyết não do vỡ mạch máu bên trong sọ.

Khi các tế bào não bị ngưng trệ nuôi dưỡng, hàng triệu nơ-ron thần kinh có thể chết đi mỗi phút trôi qua, để lại các di chứng suy giảm vận động, liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ hoặc thậm chí đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Quá trình sơ cứu tại chỗ không nhằm mục đích điều trị khỏi bệnh, mà tập trung duy trì sự thông thoáng đường thở, bảo vệ tuần hoàn não và đưa người bệnh đến bệnh viện kịp thời trong cửa sổ thời gian điều trị tối ưu.

Nhận diện nhanh dấu hiệu đột quỵ qua quy tắc FAST

Quy tắc FAST là công cụ nhận biết đột quỵ nhanh chóng và chuẩn xác được áp dụng rộng rãi trên toàn cầu. Chữ F đại diện cho Face, thể hiện qua tình trạng mặt mất cân đối, méo miệng hoặc nụ cười bị lệch sang một bên. Chữ A đại diện cho Arm, yêu cầu người bệnh giơ hai tay lên cao, nếu một bên tay yếu liệt, buông thõng hoặc không thể nâng lên thì đó là dấu hiệu chỉ điểm rõ rệt.

Chữ S đại diện cho Speech, tức giọng nói bị thay đổi bất thường như nói ngọng, nói lắp bắp, khó diễn đạt câu từ mạch lạc hoặc không hiểu lời người khác nói. Chữ T đại diện cho Time, nhắc nhở rằng thời gian là não bộ, ngay khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện nào kể trên, người xung quanh cần khẩn trương gọi xe cấp cứu y tế hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở có khả năng điều trị đột quỵ gần nhất mà không được chậm trễ.

Các bước xử trí ban đầu trong khi chờ đội ngũ y tế

Khi phát hiện người có biểu hiện đột quỵ, việc đầu tiên cần làm là gọi ngay dịch vụ cấp cứu 115 hoặc liên hệ bệnh viện đa khoa có chuyên khoa thần kinh gần nhất. Trong lúc chờ nhân viên y tế đến, hãy đặt người bệnh nằm nghỉ ở nơi thoáng mát, bằng phẳng và yên tĩnh, tránh tụ tập đông người gây ngột ngạt.

Cần nới lỏng cổ áo, thắt lưng và cúc áo ngực để hỗ trợ lưu thông đường thở. Nếu người bệnh có đeo răng giả, cần nhẹ nhàng tháo ra ngoài, đồng thời dùng khăn sạch lấy hết dị vật, đờm dãi trong khoang miệng nếu có thể quan sát thấy. Người trợ giúp cần ghi chép lại chính xác thời điểm xuất hiện triệu chứng đầu tiên và mang theo toàn bộ đơn thuốc nạn nhân đang sử dụng hằng ngày để bàn giao cho bác sĩ điều trị.

Lựa chọn tư thế nằm an toàn cho người bệnh

Việc đặt người bệnh sai tư thế có thể dẫn tới hậu quả tắc nghẽn đường thở hoặc hít sặc dịch nôn vào phổi, gây viêm phổi hít nguy kịch. Nếu bệnh nhân tỉnh táo, hãy để họ nằm ngửa với phần đầu và vai được kê cao khoảng 30 độ bằng một chiếc gối êm, giúp giảm bớt áp lực nội sọ và hỗ trợ chức năng hô hấp diễn ra thuận lợi.

Trường hợp người bệnh hôn mê, lơ mơ, nôn mửa hoặc thở khò khè có nhiều đờm dãi, bắt buộc phải đặt ở tư thế nằm nghiêng an toàn sang một bên. Tư thế này giúp lưỡi không bị tụt ra phía sau chèn ép thanh quản, đồng thời chất nôn và dịch tiết khoang miệng dễ dàng thoát ra ngoài mà không trào ngược vào khí quản. Trong suốt quá trình nằm chờ, không di chuyển nạn nhân liên tục trừ khi ở vị trí nguy hiểm.

Những hành vi sai lầm nguy hiểm cần tuyệt đối tránh

Sai lầm phổ biến nhất trong dân gian là chích máu mười đầu ngón tay, giật tóc mai hoặc cạo gió bằng đồng xu. Những hành động này không có bất kỳ căn cứ khoa học nào, ngược lại gây đau đớn khiến huyết áp vọt lên cao, làm tăng nguy cơ vỡ mạch máu não nếu bệnh nhân bị xuất huyết não.

Sai lầm nghiêm trọng thứ hai là cho người bệnh uống nước đường, vắt nước chanh, uống thuốc an cung hoặc thuốc hạ huyết áp khẩn cấp. Lúc này, phản xạ nuốt của hầu họng thường bị suy giảm nặng, việc đưa bất cứ chất lỏng hay viên thuốc nào vào miệng đều dễ gây sặc vào đường hô hấp, dẫn tới ngạt thở tử vong tại chỗ. Việc hạ huyết áp đột ngột tại nhà cũng làm giảm tưới máu trầm trọng cho vùng nhu mô não đang thiếu máu cục bộ.

Lưu ý an toàn

Mọi hướng dẫn sơ cứu đột quỵ tại chỗ chỉ mang tính chất hỗ trợ sinh tồn tạm thời trong lúc chờ đợi trợ giúp y tế chuyên nghiệp. Người hỗ trợ không được cố gắng lay giật mạnh người bệnh, không xoa bóp vùng cổ và không tự ý vận chuyển nạn nhân bằng xe máy vì rung lắc có thể làm tổn thương não thêm trầm trọng. Khi có nghi ngờ đột quỵ, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức.

Tóm tắt

Sơ cứu đột quỵ tại chỗ cốt lõi ở việc bảo vệ đường thở, hạn chế cử động và gọi hỗ trợ y tế khẩn cấp trong thời gian sớm nhất. Người thân tuyệt đối không áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng hoặc tự ý cho uống thuốc hạ huyết áp. Hành động chính xác và bình tĩnh từ những phút đầu tiên là yếu tố quyết định giúp bảo vệ tính mạng người bệnh.