Đường lây truyền bệnh đậu mùa khỉ và các biểu hiện ban đầu

Bệnh đậu mùa khỉ lây qua đường nào?

Bệnh đậu mùa khỉ là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút thuộc chi Orthopoxvirus gây ra. Mặc dù trước đây bệnh chủ yếu xuất hiện ở các vùng rừng nhiệt đới tại Trung và Tây Phi, những đợt bùng phát gần đây đã ghi nhận trường hợp mắc bệnh ở nhiều quốc gia trên thế giới. Vi rút đậu mùa khỉ có khả năng lây từ người sang người cũng như từ động vật sang người. Bệnh cảnh lâm sàng thường bao gồm giai đoạn toàn thân với sốt cao, sưng hạch và giai đoạn phát ban tiến triển từ nốt sần, mụn nước đến mụn mủ đóng vảy. Phần lớn các trường hợp mắc bệnh tự khỏi sau vài tuần, tuy nhiên bệnh vẫn có thể gây ra biến chứng nặng ở những đối tượng có hệ miễn dịch suy giảm, phụ nữ mang thai hoặc trẻ nhỏ.

Con đường lây truyền vi rút đậu mùa khỉ giữa người với người

Lây truyền giữa người với người là phương thức phổ biến nhất trong các đợt dịch đậu mùa khỉ hiện nay. Con đường lây nhiễm chính xảy ra khi có sự tiếp xúc trực tiếp, thân mật da với da giữa người khỏe mạnh và người đang mang vi rút. Sự tiếp xúc này bao gồm việc ôm, hôn, sờ vào các tổn thương da, mụn nước hoặc mụn mủ của bệnh nhân.

Ngoài ra, vi rút cũng có thể lây qua giọt bắn hô hấp khi tiếp xúc đối mặt ở cự ly gần trong khoảng thời gian kéo dài. Việc sử dụng chung các vật dụng cá nhân như quần áo, chăn ga gối đệm, khăn tắm hoặc dụng cụ ăn uống bị nhiễm dịch tiết từ tổn thương da của người bệnh cũng là một nguy cơ lây nhiễm gián tiếp đáng chú ý.

Đối với phụ nữ mang thai nhiễm vi rút đậu mùa khỉ, vi rút có khả năng lây truyền từ mẹ sang thai nhi qua rau thai hoặc lây sang trẻ sơ sinh trong và sau quá trình sinh nở khi có tiếp xúc da.

Con đường lây truyền đậu mùa khỉ từ động vật sang người

Bên cạnh lây truyền từ người sang người, vi rút đậu mùa khỉ còn có nguồn gốc từ động vật hoang dã. Sự lây nhiễm từ động vật sang người có thể xảy ra khi một người tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể, nốt tổn thương da hoặc niêm mạc của động vật bị nhiễm bệnh. Các loài động vật có nguy cơ mang vi rút bao gồm một số loài gặm nhấm như sóc, chuột và các loài động vật linh trưởng.

Việc bị động vật nhiễm bệnh cắn, cào xước hoặc xử lý, chế biến thịt động vật hoang dã chưa được nấu chín kỹ cũng làm gia tăng đáng kể nguy cơ lây nhiễm. Những người sinh sống hoặc di chuyển đến các khu vực có ổ dịch tự nhiên ở động vật cần đặc biệt chú ý tránh tiếp xúc với động vật hoang dã sống hoặc đã chết.

Triệu chứng sớm và diễn biến lâm sàng của bệnh đậu mùa khỉ

Thời gian ủ bệnh của đậu mùa khỉ thường kéo dài từ 6 đến 13 ngày, nhưng có thể dao động trong khoảng từ 5 đến 21 ngày. Giai đoạn khởi phát ban đầu thường kéo dài từ 1 đến 5 ngày với các triệu chứng toàn thân như sốt, đau đầu dữ dội, đau lưng, đau mỏi cơ và cảm giác kiệt sức. Một đặc điểm quan trọng giúp phân biệt đậu mùa khỉ với các bệnh phát ban khác như thủy đậu là tình trạng sưng hạch huyết tại vùng cổ, nách hoặc bẹn.

Sau giai đoạn sốt, bệnh nhân bước vào giai đoạn phát ban. Các nốt ban thường xuất hiện đầu tiên ở mặt rồi lan sang lòng bàn tay, lòng bàn chân, niêm mạc miệng hoặc cơ quan sinh dục. Nốt ban tiến triển qua nhiều dạng từ các nốt sần bằng phẳng đến mụn nước chứa dịch trong, mụn mủ đục rồi khô lại và đóng vảy trước khi bong ra.

Các giải pháp phòng ngừa lây nhiễm đậu mùa khỉ hiệu quả

Để bảo vệ bản thân và cộng đồng khỏi nguy cơ nhiễm vi rút đậu mùa khỉ, việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa chủ động là rất cần thiết. Mọi người nên tránh tiếp xúc trực tiếp da với da hoặc chạm vào đồ dùng cá nhân của người nghi ngờ hoặc đã xác định mắc bệnh. Không dùng chung chăn màn, khăn mặt, bát đũa với người đang có biểu hiện phát ban hoặc sốt chưa rõ nguyên nhân.

Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay nhanh chứa cồn, đặc biệt là sau khi tiếp xúc với môi trường công cộng hoặc người có nguy cơ. Khi chăm sóc hoặc tiếp xúc gần với người bệnh, cần đeo khẩu trang y tế và găng tay bảo hộ. Nếu phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt kèm sưng hạch và phát ban mụn nước, người bệnh nên chủ động tự cách ly và đến cơ sở y tế để được thăm khám, tư vấn và hướng dẫn theo dõi phù hợp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục và tham khảo chung, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa chuyên nghiệp. Biểu hiện lâm sàng của bệnh đậu mùa khỉ có thể tương tự một số bệnh lý truyền nhiễm ngoài da khác. Người đọc tuyệt đối không tự chẩn đoán, tự mua thuốc điều trị hoặc áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng. Khi có biểu hiện nghi ngờ mắc bệnh, cần chủ động liên hệ với bác sĩ hoặc cơ sở y tế để được chẩn đoán chính xác và hướng dẫn xử trí an toàn.

Tóm tắt

Bệnh đậu mùa khỉ lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với tổn thương da, dịch cơ thể hoặc giọt bắn hô hấp. Nhận biết sớm các triệu chứng như sốt, sưng hạch và phát ban giúp quá trình theo dõi sức khỏe hiệu quả hơn. Việc tuân thủ vệ sinh cá nhân và trao đổi với bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.