Dấu hiệu uốn ván rốn ở trẻ sơ sinh và những lưu ý cha mẹ cần biết

Uốn ván rốn ở trẻ sơ sinh là gì?

Uốn ván rốn sơ sinh là thể bệnh uốn ván đặc biệt xuất hiện trong tháng đầu tiên sau khi sinh, thường gặp nhất trong hai tuần đầu đời. Tác nhân gây bệnh là trực khuẩn uốn ván Clostridium tetani, loại vi khuẩn kỵ khí sinh nha bào tồn tại rất phổ biến trong đất cát, bụi bẩn và phân súc vật. Khi dụng cụ cắt rốn hoặc vật liệu băng rốn không được tiệt trùng, nha bào vi khuẩn sẽ xâm nhập trực tiếp vào vết cắt dây rốn của trẻ.

Tại vị trí rốn bị nhiễm khuẩn, nha bào phát triển thành vi khuẩn hoạt động trong điều kiện yếm khí và giải phóng độc tố thần kinh cực mạnh tên là tetanospasmin. Độc tố này theo máu và dây thần kinh vận động lan tỏa đến tủy sống cùng thân não, ngăn chặn sự giải phóng các chất dẫn truyền ức chế thần kinh. Hậu quả là các nơron vận động bị kích thích liên tục, dẫn đến tình trạng co thắt và tăng trương lực cơ dữ dội trên khắp cơ thể trẻ sơ sinh. Bệnh có tỷ lệ tử vong rất cao nếu không được cấp cứu hồi sức tích cực.

Các biểu hiện khởi phát sớm của bệnh uốn ván rốn

Trong những ngày đầu sau sinh, trẻ nhiễm vi khuẩn uốn ván thường vẫn bú mẹ và ngủ ngoan bình thường. Biểu hiện ban đầu điển hình thường xuất hiện vào khoảng ngày thứ ba đến ngày thứ bảy sau sinh. Dấu hiệu sớm nhất là trẻ đột ngột bỏ bú hoặc bú rất khó khăn. Khi mẹ cho bú, trẻ không thể ngậm bắt núm vú do cơ nhai bắt đầu bị co thắt nhẹ, miệng trẻ chúm chím lại như đang huýt sáo.

Cùng với triệu chứng bỏ bú, cơ hàm của trẻ sơ sinh trở nên căng cứng rõ rệt khiến trẻ khó mở miệng. Cha mẹ thường nhầm lẫn dấu hiệu này với hiện tượng trẻ mệt hoặc nôn trớ thông thường. Cuống rốn của trẻ có thể vẫn còn ẩm ướt, chân rốn rỉ dịch màu nâu hoặc đục, có mùi hôi khó chịu, nhưng đôi khi bề mặt cuống rốn đã khô se bên ngoài mà bên trong vẫn ủ mầm bệnh uốn ván nguy hiểm.

Triệu chứng giai đoạn toàn phát và cơn co cứng cơ

Khi độc tố thần kinh uốn ván lan rộng trong cơ thể, trẻ sơ sinh sẽ tiến triển sang giai đoạn toàn phát với những cơn co giật và co cứng cơ toàn thân. Tình trạng co cứng hàm tăng dần khiến miệng trẻ mím chặt, hai khóe mép bị kéo xếch sang hai bên tạo vẻ mặt cười nhăn nhó đặc trưng của bệnh uốn ván.

Các cơ vân ở lưng, ngực, bụng và chi đều bị co rút mạnh. Trẻ thường có tư thế uốn cong người ra sau như cây cung, đầu ngửa tối đa, hai tay gập chặt trước ngực, bàn tay nắm chặt và hai chân duỗi thẳng. Những cơn co cứng cơ này xuất hiện tự nhiên hoặc bùng phát mạnh mẽ khi có các kích thích nhỏ từ môi trường xung quanh như ánh sáng chói, tiếng động bất ngờ hoặc khi người chăm sóc chạm vào da trẻ. Trong cơn co giật, trẻ vẫn hoàn toàn tỉnh táo nhưng rất đau đớn và khó chịu.

Biến chứng nguy hiểm và nguy cơ đe dọa tính mạng

Uốn ván rốn là tình trạng cấp cứu nội khoa đặc biệt nghiêm trọng ở trẻ sơ sinh. Co thắt cơ thanh quản và cơ hô hấp liên tục trong cơn giật khiến trẻ bị suy hô hấp cấp, tím tái môi đầu chi và có thể ngừng thở đột ngột nếu không được hỗ trợ thông khí kịp thời.

Bên cạnh đó, việc trẻ sơ sinh không thể bú nuốt dẫn đến nguy cơ hạ đường huyết, mất nước nặng và kiệt sức nhanh chóng. Trẻ cũng rất dễ bị viêm phổi hít do trào ngược dịch tiêu hóa hoặc bội nhiễm các vi khuẩn cơ hội khác tại vết thương rốn. Hệ thần kinh thực vật bị rối loạn có thể gây sốt cao liên tục, mạch nhanh, huyết áp dao động thất thường, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của trẻ sơ sinh nếu điều trị muộn tại khoa hồi sức.

Cách phòng ngừa uốn ván rốn và chăm sóc rốn đúng chuẩn y khoa

Biện pháp phòng bệnh uốn ván rốn căn cơ và hiệu quả nhất là tiêm phòng đầy đủ vắc xin uốn ván cho phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ và đặc biệt là trong thời gian mang thai. Kháng thể bảo vệ từ người mẹ sẽ truyền qua bánh rau để bảo vệ trẻ ngay từ những giây phút đầu đời sau khi lọt lòng.

Bên cạnh tiêm chủng, việc đảm bảo vệ sinh vô khuẩn tuyệt đối trong suốt quá trình chuyển dạ, đỡ đẻ và cắt dây rốn đóng vai trò quyết định. Nữ hộ sinh hoặc bác sĩ cần dùng kéo và chỉ buộc rốn đã được tiệt trùng chuẩn y tế. Sau khi sinh, người chăm sóc cần rửa sạch tay bằng xà phòng trước khi chạm vào rốn trẻ, giữ cuống rốn luôn khô ráo, sạch sẽ và thông thoáng. Tuyệt đối không băng kín rốn quá chặt và không tự ý bôi các chất lạ lên vùng rốn của trẻ sơ sinh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức giáo dục sức khỏe thường thức và không thể thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Khi trẻ sơ sinh có biểu hiện bỏ bú, cứng hàm, sốt hoặc rốn rỉ dịch bất thường, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng hoặc dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhi.

Tóm tắt

Uốn ván rốn ở trẻ sơ sinh là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa. Việc tiêm phòng uốn ván đầy đủ cho phụ nữ mang thai, đảm bảo vô khuẩn tuyệt đối khi đỡ đẻ và chăm sóc rốn đúng chuẩn y khoa là chìa khóa bảo vệ trẻ. Cha mẹ hãy theo dõi sát các biểu hiện của trẻ trong tháng đầu đời để kịp thời phát hiện bất thường.