Uống thuốc kháng sinh khi mang thai có làm sao không và những điều cần biết

Uống thuốc kháng sinh khi mang thai là gì?

Uống thuốc kháng sinh khi mang thai là chỉ định y khoa bắt buộc trong nhiều trường hợp nhiễm khuẩn cấp tính nhằm bảo vệ tính mạng của người mẹ và ngăn ngừa nhiễm trùng ngược dòng vào buồng ối. Kháng sinh là các hợp chất có khả năng tiêu diệt hoặc kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn, giúp cơ thể kiểm soát các ổ viêm nhiễm ở đường hô hấp, tiết niệu hay da mô mềm.

Nhiều người thường lo ngại dùng kháng sinh sẽ gây sảy thai hoặc dị tật bẩm sinh, tuy nhiên mức độ an toàn của thuốc phụ thuộc hoàn toàn vào nhóm hoạt chất cụ thể, liều lượng, thời gian sử dụng và tuổi thai tại thời điểm tiếp xúc. Thai phụ mắc bệnh nhiễm trùng nếu không được điều trị kịp thời sẽ đối mặt với nguy cơ sốt cao, nhiễm trùng huyết và chuyển dạ sinh non cao hơn nhiều so với việc dùng đúng loại kháng sinh an toàn theo hướng dẫn y khoa.

Mối liên hệ giữa việc dùng kháng sinh và sức khỏe thai kỳ

Khi mang thai, sự biến đổi của nội tiết tố làm suy giảm một phần hệ miễn dịch, khiến thai phụ dễ mắc các bệnh nhiễm trùng như viêm đường tiết niệu, viêm họng hạt, viêm phế quản hay viêm xoang cấp tính. Nếu không sử dụng thuốc kháng sinh để kiểm soát kịp thời, ổ nhiễm khuẩn có thể lan rộng vào máu, gây sốt cao liên tục và tăng nguy cơ vỡ màng ối sớm, sảy thai hoặc chuyển dạ sinh non.

Mặt khác, việc đưa bất kỳ hoạt chất nào vào cơ thể cũng đòi hỏi sự cân nhắc nghiêm ngặt vì nhiều loại thuốc có khả năng đi qua hàng rào nhau thai. Thuốc có thể tác động trực tiếp lên quá trình hình thành cơ quan của phôi thai, đặc biệt trong tam cá nguyệt thứ nhất. Do đó, bác sĩ sản khoa và truyền nhiễm luôn phải cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích dập tắt nhiễm khuẩn bảo vệ tính mạng người mẹ và nguy cơ có thể xảy ra đối với thai nhi trước khi quyết định chỉ định.

Các nhóm thuốc kháng sinh thường được xem là an toàn cho bà bầu

Trên thực tế, có nhiều nhóm kháng sinh đã được nghiên cứu lâm sàng sâu rộng và xếp vào nhóm tương đối an toàn cho phụ nữ có thai khi dùng đúng liều lượng. Phổ biến nhất là nhóm penicillin bao gồm amoxicillin và ampicillin, thường được ưu tiên chỉ định trong điều trị nhiễm khuẩn đường hô hấp, tai mũi họng và răng miệng.

Nhóm cephalosporin như cephalexin, cefuroxim hay ceftriaxon cũng là lựa chọn thông dụng với độ an toàn cao, hiệu quả tốt trên các bệnh lý nhiễm khuẩn đường tiết niệu và nhiễm trùng đường tiểu ở thai phụ. Ngoài ra, nhóm macrolid điển hình như erythromycin hay azithromycin cũng có thể được bác sĩ cân nhắc thay thế trong trường hợp mẹ bầu có tiền sử dị ứng với kháng sinh nhóm beta-lactam. Việc lựa chọn hoạt chất luôn phải dựa trên kết quả thăm khám thực tế và mức độ nhạy cảm của vi khuẩn gây bệnh.

Những loại thuốc kháng sinh cần tránh dùng trong suốt thai kỳ

Bên cạnh những hoạt chất an toàn, có những nhóm kháng sinh tiềm ẩn nguy cơ cao gây độc tính hoặc dị tật bẩm sinh cho thai nhi mà phụ nữ mang thai cần tuyệt đối tránh. Điển hình là nhóm tetracyclin như doxycyclin, minocyclin có thể lắng đọng vào mô xương và mầm răng đang phát triển, làm hỏng men răng và khiến răng trẻ bị đổi màu xỉn vĩnh viễn sau khi sinh.

Nhóm fluoroquinolon như ciprofloxacin hay levofloxacin có khả năng gây tổn thương mô sụn khớp ở các khớp chịu lực của thai nhi đang phát triển trong bụng mẹ. Nhóm aminoglycosid như gentamicin hoặc kanamycin có thể gây tổn hại dây thần kinh thính giác dẫn đến điếc bẩm sinh và độc tính trên thận. Nhóm sulfonamid nếu dùng vào những tuần cuối thai kỳ có thể làm tăng lượng bilirubin tự do trong máu thai nhi, gây vàng da nhân não nguy hiểm. Mẹ bầu cần đặc biệt thận trọng với các đơn thuốc cũ hoặc thuốc truyền miệng.

Nguyên tắc dùng thuốc kháng sinh an toàn cho phụ nữ mang thai

Nguyên tắc đầu tiên và quan trọng nhất là thai phụ không bao giờ được tự ý mua thuốc kháng sinh tại các hiệu thuốc mà không có đơn thuốc của bác sĩ chuyên khoa phụ sản. Khi đi khám bất kỳ chuyên khoa nào như tai mũi họng, răng hàm mặt hay tiêu hóa, mẹ bầu bắt buộc phải thông báo rõ tình trạng mang thai và tuổi thai chính xác để bác sĩ cân nhắc lựa chọn hoạt chất an toàn nhất.

Khi đã được kê đơn, người bệnh phải uống thuốc đủ liều, đúng khoảng cách thời gian giữa các lần uống và uống đủ số ngày quy định, kể cả khi triệu chứng sốt hoặc đau rát họng đã thuyên giảm rõ rệt. Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc giữa chừng vì hành vi này khiến vi khuẩn chưa bị tiêu diệt hoàn toàn có cơ hội đột biến, dẫn đến tình trạng kháng thuốc và tái phát nhiễm trùng nặng hơn. Trong suốt thời gian dùng thuốc, nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như phát ban da, ngứa ngáy dữ dội, khó thở, buồn nôn liên tục hoặc tiêu chảy kéo dài, thai phụ cần ngừng thuốc và liên hệ ngay với cơ sở y tế.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo thường thức và không thể thay thế cho chỉ định của bác sĩ sản khoa. Phụ nữ có thai tuyệt đối không tự chẩn đoán, không dùng lại đơn thuốc cũ và không chia sẻ thuốc cho người khác. Khi có dấu hiệu nghi ngờ nhiễm trùng, thai phụ cần đến bệnh viện chuyên khoa để được xét nghiệm và tư vấn phác đồ dùng thuốc an toàn.

Tóm tắt

Uống thuốc kháng sinh trong thai kỳ hoàn toàn có thể an toàn nếu thai phụ tuân thủ đúng phác đồ của bác sĩ chuyên khoa. Mẹ bầu tuyệt đối không tự ý mua thuốc, không bỏ dở liệu trình và cần thông báo rõ tuần tuổi thai khi đi khám để được lựa chọn giải pháp điều trị tối ưu nhất cho cả mẹ và bé.