Uốn ván rốn ở trẻ sơ sinh: Dấu hiệu và cách phòng ngừa

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Uốn ván rốn trẻ sơ sinh là bệnh truyền nhiễm cấp tính rất nguy hiểm do độc tố của trực khuẩn uốn ván Clostridium tetani gây ra, xâm nhập qua vết cắt rốn trong điều kiện vệ sinh kém. Bệnh diễn tiến nhanh, đe dọa trực tiếp tính mạng của trẻ nếu không được phát hiện và xử trí y tế kịp thời.

Việc nhận biết sớm các biểu hiện ban đầu như trẻ đột ngột bỏ bú, cứng hàm và co cứng cơ đóng vai trò quyết định trong việc cấp cứu thành công. Hiểu rõ các dấu hiệu lâm sàng và cách phòng ngừa sẽ giúp các bậc cha mẹ bảo vệ trẻ an toàn trong giai đoạn sơ sinh nhạy cảm.

Uốn ván rốn trẻ sơ sinh là gì?

Uốn ván rốn ở trẻ sơ sinh là thể bệnh uốn ván đặc thù xảy ra trong tháng đầu đời sau sinh, chủ yếu do việc sử dụng dụng cụ không vô khuẩn để cắt, buộc rốn hoặc do chăm sóc rốn không đúng cách. Trực khuẩn uốn ván Clostridium tetani tồn tại dưới dạng nha bào trong đất cát, bụi bẩn và phân súc vật. Khi gặp môi trường kỵ khí tại mô hoại tử của cuống rốn, nha bào phát triển thành vi khuẩn sinh dưỡng và tiết ra ngoại độc tố tetanospasmin cực mạnh. Độc tố này theo đường máu và hệ thần kinh tác động trực tiếp lên tủy sống và thân não, gây phong bế các chất dẫn truyền ức chế thần kinh, dẫn đến hiện tượng co cứng cơ liên tục và những cơn co giật kịch phát. Đây là một cấp cứu y khoa sơ sinh có tỷ lệ biến chứng nặng nếu không được can thiệp sớm.

Dấu hiệu khởi phát qua biểu hiện bỏ bú và cứng hàm

Sau khi sinh, trẻ mắc uốn ván thường bú tốt và phát triển bình thường trong 2 đến 3 ngày đầu. Triệu chứng khởi phát điển hình nhất là trẻ đột ngột bỏ bú hoặc bú khó khăn. Nguyên nhân do nhóm cơ nhai bị co cứng khiến miệng trẻ chúm chím lại như đang huýt sáo, không thể há miệng to để ngậm bắt núm vú mẹ. Khi người chăm sóc cố gắng mở miệng hoặc cho bú, trẻ thường khóc thét và khó chịu do phản xạ co thắt cơ gia tăng.

Triệu chứng co cứng cơ toàn thân và các cơn co giật

Sau giai đoạn cứng hàm, tình trạng co cứng nhanh chóng lan rộng sang các nhóm cơ khác trên toàn thân. Cơ mặt co thắt tạo nét mặt nhăn nhó đặc trưng, khóe miệng kéo dài sang hai bên. Các cơn co cứng cơ gáy, lưng và bụng khiến cơ thể trẻ uốn cong ra sau tạo tư thế ưỡn người. Tay trẻ thường gập chặt trước ngực, bàn tay nắm chặt, hai chân duỗi thẳng. Những cơn co giật toàn thân có thể xuất hiện tự nhiên hoặc bị kích thích dữ dội bởi ánh sáng mạnh, tiếng động lớn hay khi chạm vào người trẻ.

Tình trạng cuống rốn khi bị nhiễm vi khuẩn uốn ván

Vết cắt rốn là ngõ vào trực tiếp của vi khuẩn Clostridium tetani. Trong nhiều trường hợp, vùng rốn của trẻ có thể xuất hiện dấu hiệu nhiễm trùng rõ rệt như sưng đỏ vùng da xung quanh, cuống rốn rỉ dịch mủ màu vàng hoặc nâu, kèm theo mùi hôi thối khó chịu và rụng rốn muộn. Tuy nhiên, một số trẻ mắc bệnh dù bề ngoài rốn khô ráo, do nha bào đã phát triển sâu trong mô kỵ khí và giải phóng độc tố thần kinh vào máu. Do đó, không nên chỉ dựa vào vẻ ngoài khô sạch của rốn để loại trừ bệnh.

Thời điểm cần đưa trẻ đến bệnh viện cấp cứu ngay

Uốn ván rốn là tình trạng cấp cứu khẩn cấp trong y khoa. Co thắt cơ thanh quản và cơ hô hấp có thể khiến trẻ ngừng thở, tím tái toàn thân và suy hô hấp cấp tính. Khi nhận thấy trẻ có biểu hiện bỏ bú, cứng hàm, co cứng cơ hoặc rốn có mùi hôi, gia đình cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế hoặc bệnh viện có chuyên khoa nhi sơ sinh. Tuyệt đối không chần chừ hay tự ý áp dụng các mẹo dân gian vì nguy cơ tử vong ở trẻ sơ sinh diễn tiến rất nhanh nếu không được hỗ trợ hô hấp kịp thời.

Các biện pháp phòng ngừa uốn ván rốn cho trẻ sơ sinh

Phương pháp phòng ngừa hiệu quả và bền vững nhất là phụ nữ mang thai cần tiêm phòng đầy đủ các mũi vắc xin uốn ván theo lịch khuyến cáo của cơ sở y tế. Việc này giúp mẹ truyền kháng thể bảo vệ sang thai nhi qua nhau thai. Bên cạnh đó, quá trình đỡ đẻ phải được thực hiện tại cơ sở y tế với dụng cụ cắt rốn và chỉ buộc vô trùng. Sau khi xuất viện, cha mẹ cần vệ sinh tay sạch trước khi chăm sóc trẻ, giữ cuống rốn luôn khô thoáng, sạch sẽ, không bôi đắp bất kỳ loại thuốc bột, tro than hay thảo dược dân gian nào lên rốn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay can thiệp y tế chuyên sâu. Khi trẻ sơ sinh có biểu hiện bú kém, cứng hàm hoặc nghi ngờ nhiễm trùng rốn, cha mẹ tuyệt đối không tự ý cho uống thuốc, không đắp lá hay tro bẩn lên rốn mà phải chuyển trẻ ngay tới bệnh viện chuyên khoa để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Uốn ván rốn ở trẻ sơ sinh là tình trạng nhiễm trùng nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa hiệu quả. Việc tiêm phòng uốn ván cho phụ nữ mang thai kết hợp thực hành vô khuẩn khi sinh và chăm sóc cuống rốn đóng vai trò quyết định. Cha mẹ cần theo dõi sát các biểu hiện sớm như bỏ bú, cứng hàm hoặc co cứng cơ để đưa trẻ đến bệnh viện kịp thời.