Dấu hiệu khô mắt ở trẻ nhỏ và cách chăm sóc an toàn cho bé

Khô mắt ở trẻ em là gì?

Màng phim nước mắt bao phủ mặt trước nhãn cầu gồm ba lớp chính: lớp nhầy trong cùng tiếp xúc với giác mạc, lớp nước ở giữa cung cấp oxy cùng dưỡng chất, và lớp mỡ ngoài cùng giúp hạn chế sự bốc hơi nước. Khi một trong ba lớp này bị rối loạn về số lượng hoặc chất lượng, bề mặt nhãn cầu sẽ không còn được giữ ẩm trơn láng, dẫn đến hội chứng khô mắt.

Ở trẻ em, hệ thống tuyến lệ và các cấu trúc bề mặt nhãn cầu đang trong giai đoạn phát triển và thích nghi. Khi màng nước mắt bị phá vỡ, các tế bào biểu mô kết mạc và giác mạc trực tiếp chịu ma sát cơ học mỗi lần mi mắt chuyển động, gây ra phản ứng kích ứng, viêm vi thể và cảm giác cộm rát khó chịu. Nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời, tình trạng khô mắt kéo dài có thể làm tăng nguy cơ tổn thương trợt biểu mô giác mạc, nhiễm trùng bề mặt nhãn cầu và ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng tập trung học tập của trẻ.

Những biểu hiện điển hình cảnh báo trẻ đang bị khô mắt

Ở lứa tuổi nhỏ, trẻ thường chưa biết cách mô tả cảm giác cộm xốn hay khô rát nên phản ứng qua hành động. Dấu hiệu phổ biến nhất là trẻ chớp mắt liên tục, nháy mắt nhiều lần trong ngày hoặc lấy tay dụi mắt liên tục, đặc biệt là sau khi đọc sách hoặc xem tivi. Trẻ cũng có thể biểu hiện sợ ánh sáng, nheo mắt hoặc cúi gằm mặt khi bước ra ngoài trời nắng hay vào phòng có đèn chiếu sáng mạnh.

Nhiều phụ huynh bất ngờ khi thấy trẻ bị khô mắt nhưng lại thường xuyên chảy nước mắt giàn giụa. Đây thực chất là phản xạ tiết nước mắt bù trừ khi bề mặt nhãn cầu bị kích thích và khô rát. Ngoài ra, mắt trẻ có thể xuất hiện tình trạng đỏ nhẹ ở kết mạc, đổ ghèn sợi mảnh ở khóe mắt vào buổi sáng sau khi ngủ dậy, hoặc trẻ than phiền nhìn mờ thoáng qua nhưng sau khi chớp mắt vài lần thì nhìn rõ trở lại.

Các yếu tố phổ biến gây khô mắt ở lứa tuổi nhỏ

Nguyên nhân hàng đầu khiến hội chứng khô mắt ngày càng gia tăng ở lứa tuổi học đường là thói quen sử dụng điện thoại thông minh, máy tính bảng và máy tính liên tục. Khi tập trung cao độ vào màn hình kỹ thuật số, tần suất chớp mắt tự nhiên của trẻ giảm đi đáng kể, khiến lớp màng phim nước mắt bay hơi nhanh chóng mà không được tái tạo kịp thời.

Bên cạnh thói quen nhìn gần, môi trường sống cũng đóng vai trò then chốt. Trẻ thường xuyên sinh hoạt, học tập và ngủ trong phòng điều hòa nhiệt độ thấp, độ ẩm không khí thấp, hoặc tiếp xúc trực tiếp với luồng gió từ quạt máy rất dễ bị bốc hơi nước mắt. Môi trường nhiều khói bụi, phấn hoa, lông động vật gây viêm kết mạc dị ứng hoặc tình trạng viêm bờ mi mạn tính cũng làm biến đổi chất lượng lớp dầu của màng nước mắt, dẫn đến khô mắt kéo dài. Một số ít trường hợp bắt nguồn từ chế độ ăn thiếu hụt vitamin A hoặc dị tật mi mắt bẩm sinh.

Biện pháp chăm sóc và cải thiện thói quen tại nhà cho trẻ

Khi phát hiện trẻ có các biểu hiện khó chịu ở mắt, cha mẹ cần điều chỉnh ngay môi trường sống và thói quen sinh hoạt hằng ngày. Nên hướng dẫn trẻ áp dụng quy tắc nghỉ ngơi thị giác hợp lý: sau mỗi hai mươi phút nhìn màn hình hoặc đọc sách, hãy nhắc trẻ nhìn ra xa khoảng sáu mét trong vòng hai mươi giây để các cơ điều tiết được thả lỏng và kích thích phản xạ chớp mắt đều đặn.

Phụ huynh nên tăng cường độ ẩm trong phòng học và phòng ngủ bằng máy tạo ẩm không khí, tránh để quạt gió hay họng gió máy lạnh thổi thẳng vào mặt trẻ. Khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động thể chất ngoài trời để mắt được thư giãn tự nhiên dưới ánh sáng ban ngày. Đồng thời, cần bổ sung đủ lượng nước uống hằng ngày và xây dựng thực đơn giàu dinh dưỡng với các loại rau xanh đậm, cà rốt, bí đỏ, cá hồi giàu axit béo omega ba và vitamin A nhằm nuôi dưỡng màng phim nước mắt khỏe mạnh.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc hoạt chất co mạch hay corticoid để nhỏ cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt. Việc lạm dụng corticoid có thể gây biến chứng tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể nguy hiểm. Nếu cần làm dịu mắt tạm thời, chỉ nên lựa chọn dung dịch nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản phù hợp cho trẻ em và đưa trẻ đi khám tại cơ sở y tế chuyên khoa nhãn nhi nếu triệu chứng không thuyên giảm.

Tóm tắt

Khô mắt ở trẻ nhỏ hoàn toàn có thể cải thiện tốt nếu phụ huynh phát hiện sớm và điều chỉnh kịp thời các thói quen sinh hoạt hằng ngày. Việc giữ gìn môi trường sống đủ độ ẩm, hạn chế thời gian dùng thiết bị điện tử và đưa trẻ đi khám chuyên khoa mắt định kỳ là nền tảng quan trọng giúp bảo vệ thị lực và duy trì đôi mắt sáng khỏe cho con.