Cúm A có lây không, diễn tiến và những biến chứng nguy hiểm cần biết

Cúm A có lây không là gì?

Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do các chủng virus cúm A thuộc họ Orthomyxoviridae gây ra. Khác với virus cúm B hay cúm C chỉ lưu hành chủ yếu ở người với mức độ ổn định cao hơn, virus cúm A có khả năng biến đổi kháng nguyên liên tục và lây nhiễm chéo giữa người với nhiều loài động vật như gia cầm, lợn hay chim hoang dã. Chính đặc tính di truyền này khiến cơ thể con người khó duy trì miễn dịch bền vững, làm cho dịch cúm A có thể tái xuất hiện hàng năm với mức độ lây lan rộng khắp.

Khi xâm nhập vào đường thở, virus bám vào các tế bào biểu mô niêm mạc phế quản, nhân lên nhanh chóng và phá hủy tế bào vật chủ, gây ra phản ứng viêm tại chỗ cùng hàng loạt triệu chứng toàn thân. Bệnh có thể xảy ra quanh năm nhưng thường gia tăng mạnh vào thời điểm giao mùa thu đông hoặc đông xuân khi độ ẩm không khí thuận lợi cho virus tồn tại ngoài môi trường. Hiểu rõ bản chất bệnh học giúp người dân tránh tâm lý hoang mang nhưng cũng không được chủ quan trước các diễn tiến bất thường của bệnh.

Cúm A lây truyền qua những con đường nào

Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính có tốc độ lây lan rất nhanh và dễ bùng phát thành dịch. Con đường lây truyền chính của virus cúm A là qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn chứa mầm bệnh. Khi người nhiễm virus nói chuyện, ho hoặc hắt hơi, các giọt bắn li ti sẽ phát tán vào không khí và xâm nhập trực tiếp vào niêm mạc mũi họng của người tiếp xúc gần ở khoảng cách dưới hai mét.

Bên cạnh giọt bắn trực tiếp, virus cúm A còn có thể lây truyền gián tiếp qua bề mặt đồ vật. Sau khi phát tán ra môi trường, virus có khả năng tồn tại nhiều giờ trên các bề mặt tiếp xúc thường ngày như tay nắm cửa, lan can, bàn ghế, đồ chơi trẻ em hay điện thoại. Khi người lành chạm tay vào những vật dụng nhiễm virus rồi đưa lên mắt, mũi hoặc miệng, mầm bệnh sẽ nhanh chóng xâm nhập vào cơ thể và gây bệnh. Do đó, việc rửa tay thường xuyên là biện pháp phòng tránh vô cùng quan trọng.

Thời gian ủ bệnh và khả năng phát tán virus của cúm A

Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus cúm A trải qua thời gian ủ bệnh tương đối ngắn, thường kéo dài từ một đến bốn ngày, trung bình khoảng hai ngày. Điều đáng lưu ý là người nhiễm virus đã có khả năng lây truyền bệnh cho người khác ngay trong giai đoạn ủ bệnh, khoảng một ngày trước khi xuất hiện những triệu chứng lâm sàng đầu tiên. Điều này khiến cho việc kiểm soát nguồn lây trong cộng đồng gặp nhiều khó khăn.

Khả năng lây lan của virus đạt mức cao nhất trong khoảng ba đến bốn ngày đầu tiên kể từ khi người bệnh phát sốt và ho rầm rộ. Ở người trưởng thành khỏe mạnh, thời gian đào thải virus thường kéo dài từ năm đến bảy ngày. Tuy nhiên, đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc những bệnh nhân có hệ miễn dịch suy giảm, thời gian phát tán virus ra môi trường có thể kéo dài trên mười ngày, thậm chí vài tuần. Vì vậy, người mắc cúm A cần chủ động cách ly và đeo khẩu trang trong suốt thời gian có triệu chứng.

Diễn tiến lâm sàng điển hình của bệnh cúm A

Diễn tiến của bệnh cúm A thông thường trải qua các giai đoạn rõ rệt từ khởi phát, toàn phát cho đến hồi phục. Bệnh thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng toàn thân rầm rộ như sốt cao liên tục từ ba mươi tám đến bốn mươi độ C, kèm theo cảm giác ớn lạnh, đau nhức cơ bắp dữ dội, mệt mỏi kiệt sức, đau đầu và chán ăn. Các biểu hiện này thường xuất hiện nhanh và nặng hơn so với cảm lạnh thông thường.

Sau giai đoạn khởi phát từ một đến hai ngày, các triệu chứng đường hô hấp bắt đầu trở nên rõ ràng hơn với tình trạng đau rát cổ họng, nghẹt mũi, chảy nước mũi và ho khan kéo dài. Ở trẻ em, bệnh có thể đi kèm triệu chứng rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, nôn mửa hoặc tiêu chảy nhẹ. Nếu không xảy ra biến chứng, cơn sốt và cảm giác đau nhức toàn thân sẽ thuyên giảm dần sau bốn đến bảy ngày. Tuy nhiên, cảm giác mệt mỏi và triệu chứng ho có thể kéo dài thêm một đến hai tuần sau đó trước khi cơ thể hồi phục hoàn toàn.

Những biến chứng nguy hiểm có thể gặp khi mắc cúm A

Mặc dù phần lớn các trường hợp mắc cúm A đều tự khỏi sau khoảng một tuần nghỉ ngơi, bệnh vẫn có thể tiến triển thành nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được theo dõi cẩn thận. Biến chứng thường gặp nhất là viêm phổi nguyên phát do chính virus cúm gây ra, dẫn đến tổn thương phế nang cấp tính, suy hô hấp nặng và có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Ngoài ra, tình trạng bội nhiễm vi khuẩn thứ phát sau cúm cũng rất phổ biến, gây viêm phế quản, viêm phổi thùy hoặc viêm tai giữa ở trẻ nhỏ.

Bên cạnh tổn thương tại phổi, virus cúm A còn có thể gây ra các biến chứng ngoài đường hô hấp nguy hiểm. Người bệnh có thể gặp phải tình trạng viêm cơ tim, viêm màng ngoài tim, suy tim cấp hoặc rối loạn nhịp tim. Ở hệ thần kinh, biến chứng viêm não, viêm màng não hoặc hội chứng Guillain-Barre tuy hiếm gặp nhưng để lại di chứng nặng nề. Đối với người có bệnh lý mạn tính từ trước, nhiễm cúm A dễ làm bùng phát đợt cấp của hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc đái tháo đường mất kiểm soát.

Các nhóm đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng cúm A

Bất kỳ ai cũng có thể mắc cúm A, nhưng mức độ nghiêm trọng và nguy cơ xuất hiện biến chứng không giống nhau giữa các nhóm đối tượng. Trẻ em dưới năm tuổi, đặc biệt là trẻ sơ sinh dưới hai tuổi, có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên rất dễ bị viêm phế quản co thắt, viêm tiểu phế quản và suy hô hấp khi nhiễm cúm. Tương tự, người cao tuổi từ sáu mươi lăm tuổi trở lên thường có sức đề kháng suy giảm và khả năng đáp ứng miễn dịch kém, làm tăng tỷ lệ nhập viện và tử vong do viêm phổi.

Phụ nữ mang thai cũng là nhóm có nguy cơ cao gặp biến chứng nặng do những thay đổi về hệ miễn dịch và chức năng tim phổi trong thai kỳ. Nhiễm cúm A ở phụ nữ mang thai có thể dẫn đến nguy cơ sinh non hoặc ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của thai nhi. Ngoài ra, những người mắc các bệnh nền mạn tính như suy tim, đái tháo đường, suy thận, bệnh gan mạn tính, người nhiễm HIV hoặc đang điều trị thuốc ức chế miễn dịch đều cần được theo dõi y tế chặt chẽ ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ nhiễm bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục và tham khảo kiến thức sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc kháng virus, kháng sinh hoặc thuốc giảm đau hạ sốt khi chưa có hướng dẫn chuyên môn. Các nhóm đối tượng nguy cơ cao như trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai và người có bệnh mạn tính cần được thăm khám tại cơ sở y tế ngay khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ cúm A.

Tóm tắt

Cúm A là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp phổ biến với tốc độ lây lan nhanh và tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nặng ở các đối tượng nhạy cảm. Việc chủ động nhận biết con đường lây nhiễm, theo dõi sát diễn tiến bệnh và tiêm phòng vắc xin hàng năm là biện pháp thiết thực giúp bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.