COVID-19 ho ra máu: Nguyên nhân và cách xử trí
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Ho ra máu khi mắc hoặc sau khi hồi phục COVID-19 là tình trạng khiến nhiều người bệnh lo lắng về mức độ tổn thương của hệ hô hấp. Mặc dù đây không phải là biểu hiện phổ biến như sốt hay mất khứu giác, sự xuất hiện của máu trong dịch ho có thể phản ánh từ những tổn thương niêm mạc nhẹ cho đến các biến chứng phổi nghiêm trọng.
Việc nhận diện sớm căn nguyên, phân biệt các cấp độ nguy hiểm và nắm vững những bước xử trí an toàn ban đầu là điều rất cần thiết. Bài viết dưới đây tổng hợp các thông tin y khoa cơ bản giúp người bệnh và gia đình chủ động bảo vệ đường thở, đồng thời biết rõ thời điểm cần đến cơ sở y tế kịp thời.
Covid-19 ho ra máu là gì?
Ho ra máu, hay còn gọi là khái huyết theo thuật ngữ y khoa, là hiện tượng máu từ đường hô hấp dưới nằm từ dưới thanh môn trở xuống bị tống xuất ra ngoài miệng qua phản xạ ho. Trong bệnh cảnh nhiễm virus SARS-CoV-2, triệu chứng này có thể bắt nguồn từ kích ứng rách vi mạch vùng hầu họng do ho nhiều, tổn thương phế nang lan tỏa, viêm phổi cấp hoặc các biến chứng phức tạp liên quan đến hệ mạch máu phổi. Mặc dù tỷ lệ người mắc COVID-19 bị ho ra máu được ghi nhận ở mức tương đối thấp trong cộng đồng, bất kỳ biểu hiện xuất huyết đường thở nào cũng là một dấu hiệu cảnh báo lâm sàng cần được theo dõi sát sao. Việc xác định đúng nguồn gốc xuất huyết đóng vai trò quyết định giúp bác sĩ đưa ra phác đồ can thiệp phù hợp và ngăn ngừa nguy cơ suy hô hấp cấp tính.
Tổn thương phế nang và phản ứng viêm đường hô hấp cấp tính
Trong đợt nhiễm cấp tính, virus SARS-CoV-2 xâm nhập và nhân lên bên trong các tế bào biểu mô lót đường hô hấp, đặc biệt là tại các phế nang phổi. Khi phản ứng viêm diễn ra quá mức, hàng rào phế nang mao mạch bị phá hủy khiến các mạch máu nhỏ xung quanh bị vỡ, gây hiện tượng xuất huyết phế nang. Lượng máu này hòa lẫn vào dịch tiết của đường dẫn khí và bị tống xuất ra ngoài khi người bệnh ho. Ngoài ra, việc người bệnh ho liên tục với cường độ mạnh cũng có thể làm tổn thương cơ học niêm mạc thanh quản và khí quản, dẫn đến việc xuất hiện các vệt máu tươi lẫn trong đờm. Bệnh nhân cần chú ý quan sát tính chất máu để cung cấp thông tin chính xác cho nhân viên y tế.
Biến chứng tăng đông và nguy cơ thuyên tắc mạch máu phổi
Một trong những cơ chế phức tạp của bệnh COVID-19 là kích hoạt tình trạng tăng đông máu bất thường trong hệ tuần hoàn. Tình trạng viêm toàn thân có thể thúc đẩy hình thành các huyết khối ở tĩnh mạch sâu, sau đó cục máu đông di chuyển lên và gây tắc nghẽn động mạch phổi, dẫn đến thuyên tắc phổi cấp tính. Đây là một biến chứng nguy hiểm đe dọa tính mạng vì làm gián đoạn lưu lượng máu nuôi mô phổi, gây nhồi máu phổi và ho ra máu. Khi bị thuyên tắc phổi, người bệnh thường ho ra máu kèm theo cơn khó thở xuất hiện đột ngột, đau nhói ngực khi hít sâu, tim đập nhanh và tụt huyết áp. Tình trạng này đòi hỏi phải được cấp cứu can thiệp ngay lập tức.
Hậu quả giãn phế quản sau viêm phổi do virus kéo dài
Tình trạng viêm phổi nặng do virus hoặc bội nhiễm vi khuẩn trong và sau thời kỳ mắc COVID-19 có thể làm suy yếu cấu trúc nâng đỡ của thành phế quản, dẫn đến hiện tượng giãn phế quản mạn tính. Khi các đường dẫn khí này bị giãn rộng và mất tính đàn hồi tự nhiên, dịch nhầy ứ đọng tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật phát triển dai dẳng. Các mạch máu nuôi phế quản tại khu vực tổn thương thường tăng sinh, phình mỏng và rất dễ vỡ khi có phản ứng ho hoặc nhiễm trùng đợt cấp. Do đó, người bệnh sau khi khỏi bệnh vẫn có thể gặp phải những đợt ho ra máu tươi tái phát từng đợt, cần được bác sĩ chuyên khoa hô hấp theo dõi lâu dài.
Đánh giá mức độ nguy hiểm của triệu chứng ho ra máu
Mức độ nghiêm trọng của triệu chứng ho ra máu phụ thuộc trực tiếp vào tốc độ chảy máu, lượng máu mất và nguyên nhân bệnh lý nền. Nếu người bệnh chỉ khạc ra một vài vệt máu nhỏ lẫn trong chất nhầy sau khi ho dữ dội, nguy cơ có thể thấp hơn nhưng vẫn không được chủ quan. Ngược lại, nếu ho ra máu tươi liên tục, lượng máu ước tính tăng dần hoặc xuất hiện trên hai trăm mililit trong vòng hai mươi bốn giờ, đây là tình trạng ho ra máu lượng nhiều tối cấp. Tình trạng này có thể gây tắc nghẹt khí phế quản, dẫn đến suy hô hấp cấp và tử vong do ngạt thở nếu không được giải phóng đường thở kịp thời tại bệnh viện.
Các bước xử trí ban đầu an toàn tại nhà cho người bệnh
Khi phát hiện dịch đờm có lẫn máu, người bệnh cần ngừng ngay các hoạt động thể lực, giữ bình tĩnh và nghỉ ngơi ở tư thế nửa nằm nửa ngồi hoặc nằm nghiêng về bên phổi nghi ngờ tổn thương nhằm tránh sặc máu sang phế trường lành. Người bệnh nên dùng khăn sạch hứng đờm máu để ước lượng sơ bộ thể tích và ghi nhận màu sắc giúp bác sĩ đánh giá. Tuyệt đối không tự ý uống các loại thuốc chống viêm không steroid, thuốc chống đông hoặc thuốc ức chế ho khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Người nhà cần khẩn trương đưa bệnh nhân đến khoa cấp cứu hoặc trung tâm y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí chuyên sâu.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc cầm máu, thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm nhóm phi steroid hoặc tự điều chỉnh thuốc chống đông đang sử dụng. Mọi biểu hiện ho ra máu tươi nhiều hoặc kéo dài cần được nhân viên y tế thăm khám trực tiếp.
Tóm tắt
Ho ra máu ở người mắc hoặc sau khi hồi phục COVID-19 luôn là dấu hiệu y khoa cần được lưu tâm đặc biệt. Việc phát hiện sớm, bình tĩnh xử trí bước đầu và đến cơ sở y tế kịp thời sẽ giúp hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng suy hô hấp. Người bệnh tuyệt đối không chủ quan hoặc tự điều trị tại nhà khi đường thở có dấu hiệu chảy máu.
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Triệu chứng ho ra máu khi mắc COVID-19 có thường gặp không?
Ho ra máu không phải là triệu chứng phổ biến của bệnh COVID-19. Tuy nhiên, tình trạng này vẫn có thể xảy ra ở một số ít trường hợp do tổn thương phế nang, vỡ mao mạch đường hô hấp hoặc biến chứng mạch máu.
Làm sao phân biệt ho ra máu từ họng và tổn thương sâu ở phổi?
Máu lẫn trong đờm do rách xước niêm mạc họng thường có lượng ít và sợi máu mảnh. Ho ra máu từ phế quản hay phổi thường kèm bọt khí, máu tươi đỏ thẫm hoặc vón cục, đòi hỏi phải được bác sĩ chuyên khoa hô hấp thăm khám ngay.
Người đã khỏi COVID-19 có nguy cơ bị ho ra máu nữa không?
Sau khi khỏi bệnh, một số người vẫn có thể bị giãn phế quản hoặc nhiễm trùng thứ phát làm tổn thương mạch máu đường thở. Tình trạng này cần được bác sĩ chuyên khoa hô hấp chụp chiếu và đánh giá chi tiết.
Bị ho ra máu có nên tự mua thuốc cầm máu uống không?
Người bệnh tuyệt đối không tự dùng thuốc cầm máu khi chưa có chỉ định. Tự ý dùng thuốc có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông hoặc che lấp bệnh lý tiềm ẩn nguy hiểm.
Khi đi khám vì ho ra máu, người bệnh thường được làm xét nghiệm gì?
Bác sĩ thường thăm khám lâm sàng, đo độ bão hòa oxy trong máu, chỉ định xét nghiệm công thức máu, đông máu, chụp X-quang hoặc chụp cắt lớp vi tính lồng ngực để tìm nguồn gốc chảy máu.
