Chuyển dạ sinh non: Nguyên nhân, cách xử trí và phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Chuyển dạ sinh non là một trong những mối lo ngại hàng đầu của thai phụ trong thai kỳ, có thể gây ra nhiều thách thức cho sức khỏe và sự phát triển của trẻ sơ sinh. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu dọa sinh non kết hợp với chăm sóc y tế kịp thời đóng vai trò then chốt giúp kéo dài thai kỳ an toàn. Bài viết cung cấp các thông tin y khoa cơ bản về nguyên nhân, cách xử trí và các phương pháp dự phòng chuyển dạ sinh non giúp các mẹ bầu chủ động theo dõi thai kỳ khỏe mạnh.
Chuyển dạ sinh non là gì?
Chuyển dạ sinh non được định nghĩa là sự xuất hiện của các cơn co thắt tử cung có tính chu kỳ, gây ra sự xóa và mở cổ tử cung ở thời điểm tuổi thai từ đủ 20 tuần đến trước khi tròn 37 tuần tính từ ngày đầu của kỳ kinh nguyệt cuối cùng. Trẻ sinh ra trong giai đoạn này được gọi là trẻ sinh non và thường đối mặt với nguy cơ chưa hoàn thiện đầy đủ các chức năng cơ quan, đặc biệt là hệ hô hấp, hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch. Mức độ non tháng càng cao thì nguy cơ biến chứng sơ sinh càng gia tăng, đòi hỏi môi trường chăm sóc đặc biệt sau sinh. Do đó, việc hiểu rõ bản chất của hiện tượng chuyển dạ sinh non giúp sản phụ và gia đình nhận diện các thay đổi sinh lý bất thường, từ đó phối hợp chặt chẽ với nhân viên y tế để bảo vệ thai nhi phát triển trọn vẹn nhất có thể.
Dấu hiệu nhận biết sớm tình trạng chuyển dạ sinh non
Thai phụ có thể nhận biết nguy cơ chuyển dạ sinh non qua những cơn co thắt tử cung xuất hiện đều đặn với tần suất từ bốn lần trở lên trong một giờ, đi kèm cảm giác bụng cứng chặt và đau thắt. Bên cạnh đó, các dấu hiệu thường gặp khác bao gồm cảm giác đau âm ỉ liên tục ở vùng thắt lưng, áp lực đè nặng ở khung chậu hoặc vùng bụng dưới giống như chuẩn bị hành kinh. Hiện tượng thay đổi tính chất dịch tiết âm đạo như dịch trở nên loãng hơn, lẫn chất nhầy đặc quánh hoặc có vệt máu hồng, nâu cũng là tín hiệu cảnh báo quan trọng. Nghiêm trọng hơn, nếu xuất hiện tình trạng rỉ dịch ối hoặc vỡ ối đột ngột từ âm đạo, thai phụ cần được đưa ngay đến cơ sở y tế chuyên khoa sản để kiểm tra vì màng ối bảo vệ thai nhi có thể đã bị rách.
Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ dẫn đến sinh non
Có nhiều yếu tố tác động dẫn đến nguy cơ chuyển dạ sinh non trong thai kỳ. Về phía người mẹ, các tình trạng nhiễm trùng vùng chậu, nhiễm khuẩn tiết niệu, viêm âm đạo hoặc các bệnh lý mạn tính như tăng huyết áp thai kỳ, đái tháo đường thai kỳ và bệnh tuyến giáp đều làm gia tăng nguy cơ. Bất thường tại tử cung như hở eo tử cung, cổ tử cung ngắn, u xơ tử cung hoặc dị tật tử cung bẩm sinh cũng là nguyên nhân phổ biến. Về phía thai nhi và phần phụ của thai, tình trạng đa thai, đa ối, nhau tiền đạo, nhau bong non hoặc thai chậm tăng trưởng trong tử cung thường kích thích tử cung co bóp sớm. Ngoài ra, tiền sử từng sinh non, tình trạng căng thẳng kéo dài, lao động thể lực quá sức hoặc dinh dưỡng kém cũng là những yếu tố nguy cơ đáng lưu tâm.
Hướng can thiệp y khoa khi có dấu hiệu dọa sinh non
Khi tiếp nhận thai phụ có dấu hiệu chuyển dạ sinh non, bác sĩ chuyên khoa sản sẽ tiến hành đánh giá tình trạng mẹ và thai nhi để đưa ra hướng can thiệp phù hợp. Mục tiêu chính trong xử trí y khoa thường là cố gắng trì hoãn thời điểm sinh nở thêm một khoảng thời gian nhất định, tạo điều kiện thuận lợi để chuẩn bị tốt nhất cho thai nhi. Bác sĩ có thể chỉ định các nhóm thuốc giảm co bóp tử cung nhằm tạm thời kiểm soát các cơn co thắt. Đồng thời, liệu pháp tiêm thuốc hỗ trợ trưởng thành phổi thường được áp dụng cho những thai kỳ dưới ba mươi tư tuần để hạn chế biến chứng suy hô hấp ở trẻ sơ sinh non tháng. Trong các trường hợp cần thiết, bác sĩ cũng có thể dùng thuốc bảo vệ hệ thần kinh của thai nhi hoặc chỉ định kháng sinh khi có bằng chứng vỡ ối hay nhiễm khuẩn.
Các biện pháp giúp phòng ngừa nguy cơ chuyển dạ sinh non
Phòng ngừa chuyển dạ sinh non đòi hỏi sự chủ động từ việc chăm sóc sức khỏe trước và trong suốt thai kỳ. Thai phụ cần duy trì lịch khám thai định kỳ theo đúng hẹn của bác sĩ chuyên khoa sản để được đo chiều dài cổ tử cung và phát hiện sớm các bất thường tiềm ẩn. Việc điều trị triệt để các tình trạng viêm nhiễm phụ khoa và bệnh nhiễm trùng đường tiết niệu đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ màng ối. Thai phụ nên xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối, uống đủ nước, nghỉ ngơi hợp lý, tránh mang vác vật nặng và hạn chế căng thẳng thần kinh. Đối với thai phụ có tiền sử sinh non hoặc cổ tử cung ngắn, bác sĩ có thể cân nhắc các biện pháp hỗ trợ chuyên sâu như dùng liệu pháp hormone hỗ trợ hoặc thực hiện thủ thuật khâu eo cổ tử cung từ sớm.
Lưu ý an toàn
Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa sản. Thai phụ tuyệt đối không được tự ý mua thuốc giảm co bóp, thuốc bổ sung nội tiết tố hoặc sử dụng các bài thuốc truyền miệng khi thấy đau bụng hay ra máu âm đạo. Mọi quyết định can thiệp y tế cần dựa trên kết quả thăm khám lâm sàng trực tiếp từ nhân viên y tế.
Tóm tắt
Chuyển dạ sinh non là một biến cố thai kỳ cần được phát hiện sớm và can thiệp y tế kịp thời. Việc nhận diện đúng các dấu hiệu bất thường, chủ động thăm khám định kỳ và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa sản giúp bảo vệ sức khỏe cho cả thai phụ lẫn thai nhi, giảm thiểu tối đa các rủi ro đáng tiếc trong suốt thai kỳ.
Nguồn tham khảo
- Obstetrics: Evidence-based Algorithms: Preterm labour: tocolysis and antenatal corticosteroids
- http://isrctn.com/: Preconceptional transvaginal cervicoisthmic cerclage versus transvaginal cervicoisthmic cerclage in pregnancy for the prevention of preterm delivery in women with cervical insufficiency
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nằm nghỉ ngơi tại chỗ có giúp ngừng cơn chuyển dạ sinh non không?
Nghỉ ngơi có thể giúp giảm bớt cảm giác căng tức nhẹ, nhưng nếu là cơn chuyển dạ thực sự thì việc nằm nghỉ không thể làm ngừng quá trình này. Thai phụ cần đến bệnh viện chuyên khoa sản để được bác sĩ kiểm tra và xử trí kịp thời.
Thuốc hỗ trợ trưởng thành phổi cho thai nhi có tác dụng gì?
Khi thai kỳ có dấu hiệu dọa sinh non, bác sĩ chuyên khoa sản có thể chỉ định tiêm thuốc hỗ trợ trưởng thành phổi để kích thích phổi thai nhi sản xuất chất có lợi cho hô hấp, giảm thiểu nguy cơ suy hô hấp nặng nếu trẻ sinh ra quá sớm.
Từng bị sinh non ở lần mang thai trước thì lần sau có bị lại không?
Thai phụ từng sinh non có tỷ lệ lặp lại cao hơn ở những lần mang thai kế tiếp. Tuy nhiên, việc được bác sĩ theo dõi sát sao, đo chiều dài cổ tử cung định kỳ và áp dụng các biện pháp can thiệp sớm sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ này.
Làm sao phân biệt cơn gò sinh lý với chuyển dạ sinh non?
Cơn gò Braxton-Hicks thường không đều, tần suất thưa, không tăng dần cường độ và tự biến mất khi nghỉ ngơi hoặc thay đổi tư thế. Cơn co chuyển dạ thật sự diễn ra đều đặn, ngày càng đau hơn và kèm theo biến đổi ở cổ tử cung.
Trường hợp nào thai phụ cần thực hiện khâu eo cổ tử cung?
Khâu eo cổ tử cung là thủ thuật thường được bác sĩ chỉ định cho thai phụ bị hở eo tử cung hoặc có cổ tử cung ngắn bất thường nhằm giữ thai an toàn, giúp ngăn ngừa nguy cơ chuyển dạ và sảy thai hoặc sinh non sớm.
