Dịch virus Nipah tại Ấn Độ và những điều cần biết để chủ động phòng ngừa

Virus Nipah là gì?

Virus Nipah là một loại vi rút thuộc chi Henipavirus, họ Paramyxoviridae, được phát hiện lần đầu tiên vào cuối thập niên một chín chín mươi tại Malaysia và Singapore. Ổ chứa tự nhiên chủ yếu của loại virus này là các loài dơi ăn quả lớn. Bệnh có thể lây sang người qua đường tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh, ăn thực phẩm nhiễm chất thải của dơi hoặc lây giữa người với người khi tiếp xúc gần với dịch tiết của bệnh nhân.

Khi xâm nhập vào cơ thể, virus Nipah có khả năng gây bệnh cảnh từ nhẹ đến rất nặng, đặc biệt là tổn thương đường hô hấp cấp và hội chứng viêm não. Do tỷ lệ biến chứng nặng cao và hiện chưa có thuốc đặc trị kháng virus chuẩn mực, Tổ chức Y tế Thế giới đã xếp mầm bệnh này vào danh mục các bệnh truyền nhiễm ưu tiên cần giám sát nghiêm ngặt trên quy mô toàn cầu.

Nguồn gốc động vật và các con đường lây truyền của virus Nipah

Virus Nipah là tác nhân gây bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người thuộc nhóm vi rút lây truyền từ ổ chứa tự nhiên là các loài dơi ăn quả thuộc họ Pteropodidae. Mầm bệnh có thể truyền sang người thông qua việc ăn uống các loại quả, nước nhựa cây như nhựa thốt nốt hoặc chà là tươi bị dơi nhiễm virus cắn dở hoặc dính nước tiểu và nước bọt của dơi.

Bên cạnh vật chủ tự nhiên, lợn và một số loài gia súc khác cũng có thể trở thành vật chủ trung gian truyền bệnh nếu chúng tiếp xúc với mầm bệnh từ dơi. Con người có thể nhiễm bệnh khi chăm sóc, giết mổ gia súc ốm hoặc tiếp xúc gần với dịch tiết của chúng. Ngoài ra, sự lây truyền từ người sang người đã được ghi nhận ở môi trường chăm sóc y tế và gia đình khi người chăm sóc tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của bệnh nhân mắc bệnh nặng mà không có biện pháp phòng hộ đạt chuẩn.

Dấu hiệu nhận biết và các biến chứng thần kinh nguy hiểm

Người nhiễm virus Nipah có thể biểu hiện các dấu hiệu khởi phát giống như cảm cúm thông thường với triệu chứng sốt cao, đau đầu dữ dội, đau cơ bắp, viêm họng và nôn mửa. Sau giai đoạn đầu, bệnh nhân có thể nhanh chóng gặp phải các vấn đề về đường hô hấp dưới như ho khan, khó thở và viêm phổi cấp tính diễn tiến nhanh.

Nguy hiểm nhất trong bệnh cảnh nhiễm Nipah là biến chứng viêm não cấp tính. Bệnh nhân có thể xuất hiện tình trạng lơ mơ, chóng mặt, rối loạn định hướng, co giật và hôn mê sâu chỉ trong vòng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ kể từ khi xuất hiện biểu hiện thần kinh. Một tỷ lệ đáng kể những người sống sót sau viêm não có thể phải đối mặt với các di chứng thần kinh kéo dài hoặc tình trạng viêm não tái phát muộn sau nhiều tháng.

Công tác giám sát y tế và tinh thần chủ động phòng ngừa tại Việt Nam

Trước tình hình ghi nhận các chùm ca bệnh tại một số bang của Ấn Độ, các cơ quan kiểm dịch y tế biên giới tại Việt Nam đã chủ động tăng cường giám sát tại các cửa khẩu quốc tế, đặc biệt đối với hành khách đến từ những khu vực đang có dịch lưu hành. Hoạt động kiểm tra thân nhiệt và sàng lọc người có dấu hiệu sốt cao, phát ban hoặc khó thở được duy trì liên tục nhằm phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ.

Đồng thời, hệ thống y tế dự phòng trong nước luôn phối hợp chặt chẽ với Tổ chức Y tế Thế giới để cập nhật kịp thời thông tin dịch tễ quốc tế. Các cơ sở điều trị cũng rà soát quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn, chuẩn bị khu vực cách ly và sẵn sàng trang thiết bị bảo hộ cho nhân viên y tế để đáp ứng nhanh chóng khi có tình huống bất thường xảy ra.

Khuyến cáo an toàn thực phẩm và phòng vệ cá nhân cho người dân

Để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh từ động vật và thực phẩm, người dân cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc ăn chín uống sôi. Tuyệt đối không tiêu thụ các loại hoa quả bị chim hoặc dơi cắn dở, rơi rụng ngoài vườn, đồng thời rửa sạch và gọt vỏ kỹ các loại trái cây trước khi ăn.

Người dân khi đi du lịch hoặc công tác tới các vùng đang có ca bệnh cần hạn chế tối đa việc tiếp xúc trực tiếp với các loài động vật hoang dã, đặc biệt là dơi ăn quả và các trang trại nuôi gia súc. Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đeo khẩu trang y tế tại nơi đông người và theo dõi sát sao sức khỏe cá nhân sau khi trở về là những biện pháp thiết thực giúp bảo vệ bản thân và gia đình.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho các đánh giá y khoa trực tiếp. Khi xuất hiện các dấu hiệu sốt cao đột ngột kèm đau đầu, rối loạn ý thức sau khi tiếp xúc với động vật hoang dã hoặc trở về từ vùng dịch, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và cách ly phù hợp, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc tại nhà.

Tóm tắt

Nhiễm virus Nipah là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu cộng đồng duy trì ý thức vệ sinh và khai báo y tế kịp thời. Việc theo dõi sát các hướng dẫn từ ngành y tế giúp người dân tránh hoang mang, chủ động bảo vệ bản thân và người thân hiệu quả.