Cách sơ cứu đột quỵ đúng cách và những sai lầm cần tránh

Sơ cứu đột quỵ là gì?

Đột quỵ hay tai biến mạch máu não là hội chứng lâm sàng đặc trưng bởi sự mất đột ngột chức năng não do gián đoạn nguồn cung cấp máu lên não. Tình trạng này gồm hai thể chính là đột quỵ nhồi máu não do cục máu đông gây tắc mạch và đột quỵ xuất huyết não do mạch máu bị vỡ. Khi dòng máu nuôi dưỡng ngừng trệ, mô não sẽ rơi vào trạng thái thiếu oxy và glucose, dẫn đến tổn thương và hoại tử tế bào thần kinh chỉ sau vài phút.

Sơ cứu đột quỵ là chuỗi hành động hỗ trợ ban đầu nhằm duy trì đường thở, đảm bảo tuần hoàn, ngăn ngừa các biến chứng hít sặc và vận chuyển người bệnh đến cơ sở y tế chuyên khoa trong điều kiện an toàn nhất. Sơ cứu ban đầu không thể thay thế cho can thiệp y khoa chuyên sâu tại bệnh viện nhưng lại là tiền đề quyết định hiệu quả của các biện pháp điều trị tái tưới máu tiếp theo.

Nhận biết dấu hiệu đột quỵ qua quy tắc FAST

Quy tắc FAST là công cụ phổ quát giúp nhận diện nhanh cơn tai biến mạch máu não. Chữ F đại diện cho Face, quan sát khuôn mặt người bệnh xem có bị méo, lệch một bên miệng hoặc nụ cười không cân xứng hay không. Chữ A đại diện cho Arm, yêu cầu người bệnh giơ hai tay lên cao để kiểm tra tình trạng yếu hoặc liệt một bên chi. Chữ S đại diện cho Speech, chú ý giọng nói xem có bị ngọng, dính chữ, nói lắp bắp hoặc không thể nói được câu đơn giản. Cuối cùng, chữ T là Time, nhắc nhở người thân phải lập tức gọi cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất có đơn vị đột quỵ khi xuất hiện một trong các dấu hiệu trên. Nhận biết càng sớm thì cơ hội cứu sống các tế bào thần kinh càng cao.

Các bước sơ cứu đột quỵ ban đầu tại chỗ

Khi phát hiện người có dấu hiệu đột quỵ, điều đầu tiên cần làm là gọi ngay cấp cứu 115 và thông báo rõ nghi ngờ tai biến mạch máu não. Trong lúc chờ nhân viên y tế đến, hãy đặt người bệnh nằm ở nơi thoáng khí, bằng phẳng, đầu nâng cao khoảng 30 độ nếu người bệnh còn tỉnh táo. Nới lỏng cổ áo, thắt lưng và quần áo chật để tạo điều kiện thuận lợi cho hô hấp. Trường hợp người bệnh có biểu hiện nôn ói, lơ mơ hoặc co giật, cần nhanh chóng chuyển sang tư thế nằm nghiêng an toàn một bên để đờm nhớt và dịch nôn dễ dàng thoát ra ngoài, tránh trào ngược gây tắc nghẽn đường thở. Giữ không gian yên tĩnh, liên tục quan sát nhịp thở, tri giác và ghi nhận chính xác thời điểm các biểu hiện bất thường bắt đầu xuất hiện.

Ý nghĩa của thời gian vàng trong cấp cứu đột quỵ

Trong cấp cứu đột quỵ não, thời gian chính là tế bào não. Mỗi phút trôi qua khi mạch máu não bị tắc nghẽn hoặc vỡ ra, hàng triệu tế bào thần kinh sẽ bị hoại tử do thiếu oxy và dưỡng chất. Khoảng thời gian từ 3 đến 4,5 giờ đầu kể từ lúc phát bệnh được xem là thời gian vàng để áp dụng các biện pháp tái tưới máu não như thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch hoặc can thiệp lấy huyết khối cơ học bằng dụng cụ chuyên dụng. Việc xử trí kịp thời trong khung giờ này không chỉ giúp bảo toàn tính mạng mà còn hạn chế tối đa di chứng liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ và suy giảm nhận thức về sau. Do đó, mục tiêu quan trọng nhất của sơ cứu ban đầu là đưa người bệnh tiếp cận đơn vị đột quỵ chuyên sâu nhanh nhất có thể.

Những sai lầm nguy hiểm cần tránh khi xử trí đột quỵ

Nhiều trường hợp người bệnh đột quỵ rơi vào tình trạng nguy kịch do người nhà áp dụng các biện pháp xử trí dân gian sai lầm. Sai lầm phổ biến nhất là chích máu ở mười đầu ngón tay hoặc dái tai, cạo gió, giật tóc mai. Những hành động này không có tác dụng thông mạch mà còn kích thích cơn đau, làm huyết áp tăng vọt và gây xuất huyết não trầm trọng hơn. Một sai lầm nguy hiểm khác là cho người bệnh uống thuốc hạ huyết áp, viên an cung hoặc uống nước đường, sữa. Khi bị đột quỵ, phản xạ nuốt của hầu họng bị rối loạn, việc đưa bất kỳ chất lỏng hay viên thuốc nào vào miệng đều có thể gây sặc vào khí quản dẫn đến ngạt thở hoặc viêm phổi hít cấp tính. Bên cạnh đó, không nên để người bệnh nằm chờ tự hồi phục vì sẽ làm mất đi thời gian vàng điều trị.

Lưu ý an toàn

Thông tin sơ cứu chỉ mang tính tham khảo kiến thức cộng đồng và không thể thay thế chẩn đoán hay can thiệp từ nhân viên y tế chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh dùng bất kỳ loại thuốc nào tại nhà. Luôn ưu tiên liên hệ đường dây cấp cứu y tế 115 để được hướng dẫn chuyên môn trực tiếp.

Tóm tắt

Đột quỵ là biến cố tim mạch và thần kinh cấp tính có nguy cơ tử vong hoặc tàn phế cao. Việc nắm rõ cách sơ cứu đúng và gọi cấp cứu kịp thời giúp bảo vệ tính mạng cho người bệnh. Mọi can thiệp hồi phục và dự phòng sau đó cần tuân thủ chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa thần kinh.