Cách chăm sóc và cải thiện trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh

Trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh là gì?

Trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh là tình trạng thức ăn, dịch vị hoặc sữa trong dạ dày di chuyển ngược trở lại thực quản, đôi khi trào ra ngoài qua mũi hoặc miệng. Ở giai đoạn sơ sinh, cơ thắt thực quản dưới đóng vai trò như chiếc van một chiều ngăn cách thực quản và dạ dày vẫn chưa phát triển hoàn thiện và còn khá yếu. Thêm vào đó, dạ dày của trẻ nằm ngang và dung tích chứa rất nhỏ, khiến hiện tượng trào ngược rất dễ xảy ra, đặc biệt sau các cữ bú no.

Hầu hết trẻ sơ sinh khỏe mạnh đều trải qua tình trạng trào ngược sinh lý thoáng qua với biểu hiện ọc một lượng nhỏ sữa nhưng vẫn chơi ngoan, bú tốt và tăng cân đều đặn. Ngược lại, nếu hiện tượng này đi kèm các triệu chứng như nôn vọt liên tục, biếng ăn, quấy khóc nhiều do đau rát thực quản hoặc chậm lớn, trẻ có thể đã mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản và cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám.

Điều chỉnh tư thế bú và cách cho bú đúng kỹ thuật

Đối với trẻ bú mẹ, mẹ cần điều chỉnh sao cho miệng bé ngậm kín quầng vú, cằm chạm vào bầu ngực và mũi không bị cản trở. Tư thế này giúp bé nuốt nhịp nhàng, hạn chế tối đa việc nuốt phải luồng khí thừa vào dạ dày. Đầu của trẻ nên được giữ cao hơn thân mình một góc khoảng 30 đến 45 độ trong toàn bộ quá trình bú.

Đối với trẻ bú bình, cần giữ bình sữa nghiêng một góc sao cho núm vú luôn ngập đầy sữa, ngăn không cho không khí lọt vào đầu núm. Phụ huynh nên chọn loại núm vú có kích thước lỗ thông phù hợp với lứa tuổi của bé; lỗ quá nhỏ làm bé phải gắng sức mút gây nuốt nhiều hơi, trong khi lỗ quá to lại khiến dòng sữa chảy quá nhanh gây sặc và nôn trớ. Sau cữ bú, tuyệt đối không đặt bé nằm phẳng ngay lập tức.

Chia nhỏ lượng sữa và sắp xếp cữ ăn hợp lý

Dung tích dạ dày của trẻ sơ sinh trong những tuần đầu đời còn rất khiêm tốn và nằm ngang. Khi dung nạp một lượng sữa quá lớn trong một lần, áp lực trong dạ dày tăng cao khiến cơ thắt thực quản dưới dễ bị bung mở, dẫn đến hiện tượng trớ sữa. Do đó, phụ huynh nên chia nhỏ lượng sữa thành nhiều cữ bú trong ngày thay vì ép trẻ bú no căng một lần.

Khoảng cách giữa các cữ bú nên được sắp xếp hợp lý dựa trên nhu cầu thực tế và cân nặng của trẻ. Việc giảm lượng sữa mỗi lần bú kết hợp tăng số lần bú giúp dạ dày tiêu hóa và làm rỗng nhanh hơn, giảm áp lực lên cơ vòng thực quản. Nếu trẻ dùng sữa công thức theo khuyến cáo y khoa đặc biệt, việc thay đổi loại sữa hoặc làm đặc sữa cần có sự tư vấn chuyên môn từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng nhi khoa.

Thực hiện vỗ ợ hơi đúng cách sau mỗi cữ bú

Vỗ ợ hơi là thao tác chăm sóc thiết yếu giúp trẻ tống xuất lượng không khí tích tụ trong dạ dày ra ngoài sau khi bú. Không khí đi vào dạ dày trong quá trình nuốt sẽ tạo thành các túi bọt khí, chiếm diện tích và đẩy sữa ngược lên trên. Việc hỗ trợ trẻ ợ hơi đều đặn sau mỗi cữ ăn giúp giải phóng bóng khí, làm giảm đầy chướng bụng và hạn chế tình trạng ọc sữa bất ngờ.

Mẹ có thể bế đứng trẻ, áp ngực bé vào ngực mẹ, cằm bé tựa nhẹ lên vai mẹ rồi dùng lòng bàn tay khum lại vỗ nhẹ nhàng từng nhịp từ thắt lưng lên vai. Ngoài ra, tư thế cho bé ngồi trên đùi mẹ, một tay đỡ cằm và ngực bé hơi nghiêng về phía trước, tay kia vỗ nhẹ lưng cũng mang lại hiệu quả tương tự. Nên thực hiện thao tác vỗ ợ hơi trong khoảng 10 đến 15 phút trước khi chuyển trẻ sang tư thế nghỉ ngơi.

Giữ tư thế nghỉ ngơi phù hợp và tránh tạo áp lực lên bụng trẻ

Tư thế ngủ và sinh hoạt đóng vai trò trực tiếp vào việc hạn chế trào ngược ở trẻ nhỏ. Cơ quan y tế khuyến cáo trẻ sơ sinh luôn cần được đặt nằm ngửa khi ngủ trên mặt phẳng vững chắc để phòng tránh hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh. Phụ huynh không nên tự ý chèn gối cao dưới đầu bé hoặc đặt bé nằm nghiêng mà không có hướng dẫn từ bác sĩ.

Bên cạnh đó, trang phục của trẻ sơ sinh cần rộng rãi, thoáng mát, làm từ chất liệu mềm mại thấm hút mồ hôi. Cần tránh mặc các loại quần áo quá chật hoặc tã bỉm đóng quá chặt ngang eo, vì lực ép trực tiếp lên thành bụng sẽ đẩy các chất trong dạ dày ngược lên thực quản. Khi trẻ vừa bú no, tránh các hoạt động rung lắc mạnh, tung hứng hoặc tập các bài vận động chân tay ép vào khoang bụng.

Lưu ý an toàn

Mọi biện pháp chăm sóc nôn trớ tại nhà chỉ áp dụng cho trào ngược dạ dày sinh lý thông thường. Tuyệt đối không tự ý cho trẻ sơ sinh dùng bất kỳ loại thuốc chống nôn, thuốc kháng axit hoặc bài thuốc dân gian truyền miệng nào khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu như nôn trớ dịch xanh rêu, lẫn máu, ho sặc dẫn đến khó thở, tím tái hoặc cân nặng chững lại, phụ huynh phải đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi ngay lập tức.

Tóm tắt

Hiện tượng trào ngược dạ dày thực quản sinh lý ở trẻ sơ sinh thường thuyên giảm dần khi cấu trúc tiêu hóa hoàn thiện. Thay vì tự ý tìm kiếm các loại thuốc hay mẹo dân gian chưa được kiểm chứng, phụ huynh nên chú trọng điều chỉnh tư thế bú, chia nhỏ cữ sữa và giữ bé thẳng đứng sau ăn. Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường, việc đưa bé đến bác sĩ chuyên khoa nhi là giải pháp an toàn và hiệu quả nhất.