Mẹ bầu mang thai mấy tháng thì có sữa non và có nên nặn không?

Mang thai mấy tháng thì có sữa là gì?

Sữa non là những giọt sữa đầu tiên được cơ thể mẹ sản sinh dưới sự thay đổi của các hormone như prolactin, estrogen và progesterone. Đây là nguồn dinh dưỡng đặc biệt chứa hàm lượng cao kháng thể, protein và các yếu tố bảo vệ miễn dịch giúp trẻ sơ sinh chống lại các tác nhân gây bệnh trong những ngày đầu sau khi chào đời.

Quá trình tạo sữa non diễn ra bên trong các nang sữa từ khá sớm trong thai kỳ. Tuy nhiên, nồng độ cao của progesterone trong nhau thai thường ức chế sự bài tiết ồ ạt, do đó sữa chỉ đọng lại trong các ống dẫn hoặc rỉ ra một lượng rất nhỏ. Việc một số mẹ bầu thấy dịch màu vàng nhạt hoặc hơi trong dính ở đầu ti là phản ứng sinh lý bình thường. Ngược lại, nếu ngực không có bất kỳ biểu hiện rỉ sữa nào cho đến tận ngày sinh thì tuyến vú vẫn đang hoàn thiện chức năng nuôi con hoàn toàn khỏe mạnh.

Thời điểm mẹ bầu bắt đầu có sữa non trong thai kỳ

Tuyến vú của người phụ nữ bắt đầu có những biến đổi rõ rệt ngay từ những tuần đầu thụ thai. Vào khoảng tuần thai thứ 16 đến 20, các nang tuyến sữa và ống dẫn sữa đã phát triển hoàn chỉnh để bắt đầu tạo ra sữa non. Dù vậy, phần lớn mẹ bầu chỉ phát hiện sữa non vào tam cá nguyệt thứ ba, từ khoảng tháng thứ bảy trở đi, khi ngực căng hơn và đầu ti xuất hiện một vài giọt dịch màu vàng đặc hoặc trong suốt.

Mỗi cơ địa thai phụ có sự nhạy cảm nội tiết tố khác nhau. Một số người có thể thấy áo ngực bị ẩm ướt nhẹ do sữa rỉ tự nhiên khi vận động hoặc khi tắm nước ấm. Ngược lại, rất nhiều thai phụ không hề thấy bất kỳ giọt sữa non nào rỉ ra ngoài trong suốt chín tháng mang thai. Tình trạng này không đồng nghĩa với việc mẹ bị thiếu sữa sau sinh. Khi nhau thai bong ra sau cuộc chuyển dạ, nồng độ progesterone tụt dốc sẽ giải phóng prolactin để sữa non tiết ra dồi dào phục vụ nhu cầu của em bé.

Lý do mẹ bầu không nên tự ý nặn sữa non trước sinh

Nhiều mẹ bầu lo lắng ống sữa bị tắc hoặc muốn tích trữ sữa non sớm nên đã cố gắng dùng tay nặn ép đầu ti. Tuy nhiên, hành động này tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng cho cả mẹ và thai nhi. Động tác vê chạm hoặc nặn bóp núm vú sẽ kích thích tuyến yên giải phóng hormone oxytocin. Đây chính là hormone chịu trách nhiệm tạo nên các cơn co thắt tử cung trong quá trình chuyển dạ.

Nếu oxytocin được kích hoạt quá mức trước khi thai đủ tuần đủ tháng, các cơn gò tử cung bất thường có thể xuất hiện, làm tăng nguy cơ dọa sảy thai hoặc sinh non ngoài ý muốn. Bên cạnh đó, việc nặn ép sai cách còn dễ làm tổn thương các vi mạch máu trong mô vú, gây xước da đầu ti và mở đường cho vi khuẩn xâm nhập dẫn đến viêm tuyến vú hoặc áp xe vú. Ngoại trừ những trường hợp đặc biệt được bác sĩ sản khoa chỉ định thu thập sữa non từ tuần thai thứ 37 dưới sự giám sát y tế, thai phụ tuyệt đối không tự ý thực hiện tại nhà.

Hướng dẫn chăm sóc vùng ngực an toàn khi rỉ sữa non

Khi nhận thấy ngực bắt đầu tiết sữa non, mẹ bầu chỉ cần chăm sóc vệ sinh nhẹ nhàng mà không cần can thiệp xoa bóp quá mức. Thai phụ nên chọn những chiếc áo ngực dành riêng cho bà bầu có chất liệu cotton co giãn, thấm hút mồ hôi tốt và không có gọng cứng để tránh chèn ép mô tuyến vú. Nếu sữa rỉ ra làm ướt áo, mẹ có thể sử dụng các miếng lót thấm sữa mềm mại và thay thường xuyên để giữ cho bề mặt da luôn khô ráo.

Trong khi tắm rửa hàng ngày, mẹ bầu chỉ cần dùng nước ấm để làm sạch nhẹ nhàng quanh vùng ngực và núm vú, tránh dùng xà phòng có chất tẩy rửa mạnh làm khô nứt quầng vú. Sau khi tắm, dùng khăn bông mềm thấm khô nước nhẹ nhàng. Mẹ cũng nên hạn chế mặc quần áo quá chật hoặc cọ xát mạnh vào đầu ngực. Trong trường hợp có vảy sữa khô bám quanh núm ti, hãy dùng bông gòn thấm nước ấm đặt lên vài phút để vảy mềm ra rồi lau sạch, không được cậy hay bóc mạnh gây rách da.

Các dấu hiệu bất thường ở tuyến vú cần đi khám bác sĩ

Dù tiết sữa non là hiện tượng bình thường, mẹ bầu vẫn cần lưu ý theo dõi các biểu hiện lạ ở bầu ngực để kịp thời xử trí các vấn đề sản phụ khoa. Nếu dịch tiết từ núm vú có lẫn máu, dịch màu nâu sẫm, màu xanh hoặc có mùi hôi khó chịu, mẹ cần đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo tổn thương ống dẫn sữa hoặc tình trạng viêm nhiễm cục bộ.

Ngoài ra, nếu thai phụ nhận thấy bầu ngực có hiện tượng sưng đỏ, nóng rát, sờ thấy khối u cục cứng gây đau nhức kèm theo sốt cao hoặc ớn lạnh, đó có thể là biểu hiện của viêm tuyến vú cần can thiệp y tế. Mẹ bầu cũng phải đi khám ngay nếu sau khi chạm vào ngực mà xuất hiện các cơn co thắt bụng dưới dồn dập kèm theo đau trằn hoặc ra máu âm đạo. Bác sĩ sản khoa sẽ tiến hành thăm khám, siêu âm tuyến vú và đánh giá nhịp tim thai để đưa ra hướng xử trí an toàn nhất.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo phổ quát và không thay thế cho chẩn đoán hay tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa sản. Mẹ bầu không nên tự ý áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như chườm nóng quá mức, đắp lá thuốc hoặc xoa bóp kích thích đầu ngực khi chưa có hướng dẫn y tế. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc hay thực phẩm chức năng kích sữa trong giai đoạn mang thai. Nếu có bất kỳ nghi ngờ nào về sức khỏe thai kỳ hoặc thấy dịch tiết bất thường ở núm vú, thai phụ cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ tại các cơ sở y tế uy tín.

Tóm tắt

Sữa non có thể xuất hiện từ giữa thai kỳ hoặc chỉ thực sự tiết ra sau khi sinh, cả hai trường hợp đều là phản xạ sinh lý tự nhiên của cơ thể người mẹ. Việc hiểu rõ cơ chế tiết sữa giúp mẹ an tâm dưỡng thai, đồng thời từ bỏ thói quen nặn sữa sớm để bảo vệ an toàn cho thai nhi và duy trì sức khỏe tuyến vú tốt nhất cho hành trình nuôi con bằng sữa mẹ.