Các cách điều trị và cải thiện tình trạng khô mắt

Chữa bệnh khô mắt là gì?

Khô mắt là tình trạng bệnh lý đặc trưng bởi sự mất ổn định của màng phim nước mắt bao phủ trên giác mạc và kết mạc. Màng phim nước mắt thông thường được cấu tạo từ ba lớp thiết yếu gồm lớp nhầy bám sát bề mặt giác mạc, lớp nước dày nhất ở giữa cung cấp oxy cùng dưỡng chất và lớp lipid ngoài cùng giúp hạn chế tối đa sự bốc hơi. Khi bất kỳ lớp nào trong cấu trúc này bị xáo trộn, chu trình bôi trơn tự nhiên của mắt sẽ bị phá vỡ. Bệnh có xu hướng gia tăng mạnh mẽ trong đời sống hiện đại do thời gian tiếp xúc thiết bị điện tử kéo dài, môi trường ô nhiễm, việc sử dụng kính áp tròng thường xuyên hoặc do quá trình lão hóa tự nhiên và các bệnh lý nền toàn thân.

Sử dụng nước mắt nhân tạo và các chế phẩm bôi trơn giác mạc

Nước mắt nhân tạo là giải pháp đầu tay và phổ biến nhất nhằm bổ sung độ ẩm tức thì cho bề mặt nhãn cầu. Các chế phẩm này thường chứa các chất bôi trơn sinh học như natri hyaluronate, carboxymethylcellulose hoặc hydroxypropyl methylcellulose giúp duy trì màng phim nước mắt ổn định và giảm ma sát khi chớp mắt. Đối với những người cần tra nhỏ mắt thường xuyên trên bốn lần mỗi ngày, các bác sĩ nhãn khoa khuyến cáo nên ưu tiên dạng tép nhỏ dùng một lần không chứa chất bảo quản để tránh gây độc cho tế bào biểu mô giác mạc.

Bên cạnh nước mắt nhân tạo dạng lỏng, người bệnh có thể sử dụng các dạng gel bôi trơn hoặc mỡ tra mắt vào buổi tối trước khi đi ngủ. Dạng mỡ có độ nhớt cao, lưu lại trên mắt lâu hơn giúp bảo vệ giác mạc suốt đêm, đặc biệt hữu ích cho những người bị hở mi khi ngủ. Đối với các tình trạng khô mắt có phản ứng viêm bề mặt, bác sĩ chuyên khoa có thể chỉ định thêm thuốc nhỏ mắt kháng viêm không steroid hoặc cyclosporine nồng độ thấp trong thời gian có kiểm soát.

Vệ sinh bờ mi và chườm ấm phục hồi màng nước mắt

Vệ sinh bờ mi sạch sẽ là bước điều trị thiết yếu, đặc biệt với những người bị khô mắt thứ phát do rối loạn chức năng tuyến meibomius hoặc viêm bờ mi. Tuyến meibomius nằm ở bờ mi có nhiệm vụ tiết ra lớp lipid bao phủ màng nước mắt, ngăn ngừa nước mắt bay hơi quá nhanh. Khi các tuyến này bị tắc nghẽn, màng nước mắt sẽ trở nên kém bền vững dẫn đến khô mắt nghiêm trọng.

Người bệnh nên thực hiện chườm ấm mi mắt bằng khăn sạch nhúng nước ấm hoặc miếng chườm chuyên dụng trong khoảng năm đến mười phút mỗi ngày. Nhiệt độ ấm sẽ giúp làm mềm các chất cặn bã và dầu ứ đọng trong lỗ chân lông mi. Sau khi chườm ấm, việc kết hợp mát xa nhẹ nhàng mi mắt theo hướng từ chân mi ra mép mi sẽ giúp giải phóng chất tiết bị tắc. Cuối cùng, dùng gạc y tế hoặc dung dịch vệ sinh bờ mi chuyên dụng để lau sạch bụi bẩn và vi khuẩn bám quanh gốc lông mi.

Các thủ thuật can thiệp y khoa chuyên sâu tại phòng khám mắt

Khi các biện pháp dùng thuốc nhỏ mắt và chăm sóc tại nhà không đem lại hiệu quả mong muốn, người bệnh cần được đánh giá để thực hiện các thủ thuật y khoa chuyên sâu. Một trong những can thiệp phổ biến là nút điểm lệ, tức là đưa một nút nhỏ làm bằng collagen tự tiêu hoặc silicone vào lỗ thoát nước mắt ở góc trong mi mắt. Biện pháp này giúp giữ lại lượng nước mắt tự nhiên và nước mắt nhân tạo trên bề mặt nhãn cầu lâu hơn trước khi chảy xuống mũi.

Ngoài ra, hiện nay nhiều cơ sở nhãn khoa áp dụng công nghệ xung ánh sáng nhiệt hoặc thiết bị xông nhiệt kết hợp mát xa tự động tuyến mi. Công nghệ này sử dụng nhiệt độ kiểm soát chính xác để làm thông thoáng hoàn toàn các tuyến meibomius bị xơ cứng. Đối với những trường hợp khô mắt nặng gây loét biểu mô giác mạc, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng huyết thanh tự thân điều chế từ máu của chính người bệnh hoặc kính áp tròng củng mạc nhằm bảo vệ và thúc đẩy tái tạo bề mặt nhãn cầu.

Điều chỉnh thói quen sinh hoạt và cải thiện môi trường sống

Môi trường sống và thói quen sinh hoạt đóng vai trò quyết định trong việc kiểm soát tiến triển của bệnh khô mắt. Việc tập trung nhìn liên tục vào màn hình máy tính, điện thoại hoặc đọc sách trong thời gian dài làm giảm tần suất chớp mắt từ mười lăm đến hai mươi lần mỗi phút xuống chỉ còn năm đến bảy lần, khiến màng nước mắt nhanh chóng bị khô đi. Do đó, việc duy trì quy tắc nghỉ ngơi cho mắt định kỳ và chủ động chớp mắt hoàn toàn là bài tập đơn giản nhưng rất cần thiết.

Bên cạnh đó, cần chú ý sắp xếp không gian làm việc khoa học, không để quạt hay luồng gió điều hòa thổi trực tiếp vào vùng mặt. Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng kín có điều hòa nhiệt độ giúp giảm tốc độ bay hơi nước mắt. Khi ra ngoài trời, việc đeo kính râm hoặc kính bảo hộ có viền che chắn giúp hạn chế tác động của gió, khói bụi và tia cực tím lên giác mạc. Một chế độ dinh dưỡng giàu axit béo omega ba từ cá hồi, hạt lanh hoặc dầu nhuyễn thể cũng hỗ trợ cải thiện chất lượng màng dầu của nước mắt.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt có chứa thành phần co mạch để làm trắng mắt tức thì hoặc thuốc chứa corticoid kéo dài mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt, bởi việc này có thể dẫn tới biến chứng nguy hiểm như tăng nhãn áp và đục thủy tinh thể. Các thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán và phác đồ điều trị của thầy thuốc. Khi mắt có dấu hiệu bất thường, cần đến các bệnh viện mắt uy tín để được đo đạc màng phim nước mắt và soi đáy mắt kỹ lưỡng.

Tóm tắt

Điều trị khô mắt là một quá trình liên tục đòi hỏi sự kiên trì kết hợp giữa việc dùng sản phẩm hỗ trợ và thay đổi thói quen hàng ngày. Người bệnh cần chủ động bảo vệ đôi mắt, không tùy tiện sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định. Thăm khám định kỳ tại các cơ sở chuyên khoa mắt sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm cho giác mạc.