Các loại vắc xin phòng cúm phổ biến và lưu ý khi tiêm

Vắc xin phòng cúm là gì?

Vắc xin phòng cúm mùa là chế phẩm sinh học chứa các kháng nguyên virus cúm đã được bất hoạt hoặc làm yếu, có tác dụng kích thích hệ miễn dịch của cơ thể sản sinh kháng thể chống lại virus cúm. Do đặc tính của virus cúm thường xuyên thay đổi cấu trúc di truyền qua từng năm, Tổ chức Y tế Thế giới liên tục cập nhật thành phần chủng virus khuyến cáo để sản xuất vắc xin phù hợp với các đợt bùng phát dịch theo mùa. Các loại vắc xin cúm hiện nay chủ yếu được phân loại dựa trên số lượng chủng virus bảo vệ, bao gồm vắc xin tam giá bảo vệ chống 3 chủng và vắc xin tứ giá bảo vệ chống 4 chủng. Tiêm vắc xin cúm định kỳ hàng năm giúp tăng cường hàng rào bảo vệ hô hấp, giảm tỷ lệ nhập viện và biến chứng nặng ở các nhóm đối tượng có nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh lý nền mãn tính.

Phân loại vắc xin phòng cúm theo thành phần kháng nguyên

Các vắc xin phòng cúm mùa được chia thành hai nhóm chính dựa trên số lượng chủng virus cúm mà vắc xin có khả năng tạo miễn dịch bảo vệ. Vắc xin cúm tam giá chứa kháng nguyên phòng ngừa ba chủng virus cúm phổ biến, bao gồm hai chủng virus cúm A là A H1N1 và A H3N2 cùng một chủng virus cúm B. Đây là dòng vắc xin đã được sử dụng rộng rãi trong nhiều năm qua.

Trong khi đó, vắc xin cúm tứ giá là dòng vắc xin thế hệ mới hơn, bao gồm kháng nguyên của hai chủng virus cúm A và cả hai dòng virus cúm B là Yamagata và Victoria. Nhờ mở rộng phạm vi bao phủ thêm một dòng virus cúm B, vắc xin tứ giá mang lại hiệu quả bảo vệ toàn diện hơn trước sự lưu hành đồng thời của các chủng virus cúm mùa. Hiện nay, vắc xin tứ giá đang dần trở thành lựa chọn ưu tiên tại nhiều cơ sở y tế dự phòng.

Các vắc xin phòng cúm phổ biến được lưu hành hiện nay

Tại Việt Nam, các chế phẩm vắc xin cúm được Bộ Y tế cấp phép lưu hành đa số là dòng vắc xin bất hoạt tiêm bắp, đáp ứng tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt. Một trong những loại vắc xin tứ giá được sử dụng rất phổ biến là Vaxigrip Tetra do tập đoàn Sanofi Pasteur sản xuất tại Pháp. Vắc xin này được chỉ định tiêm phòng cho trẻ từ đủ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn, giúp bảo vệ cơ thể trước bốn chủng virus cúm mùa.

Bên cạnh đó, vắc xin Influvac Tetra do hãng Abbott sản xuất tại Hà Lan cũng là loại vắc xin cúm tứ giá bất hoạt được áp dụng rộng rãi cho người lớn và trẻ em từ 6 tháng tuổi. Ngoài ra, Việt Nam cũng có vắc xin cúm mùa sản xuất trong nước như Ivacflu-S do Viện Vắc xin và Sinh phẩm Y tế nghiên cứu sản xuất, thường chỉ định cho người từ 18 đến 60 tuổi. Tùy thuộc vào độ tuổi cụ thể và nguồn cung tại từng thời điểm, nhân viên y tế sẽ tư vấn loại vắc xin phù hợp.

Lịch tiêm vắc xin phòng cúm theo từng nhóm độ tuổi

Lịch tiêm phòng cúm mùa được điều chỉnh dựa trên độ tuổi và tiền sử tiêm chủng của từng cá nhân. Trẻ em từ 6 tháng đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm vắc xin cúm trước đó cần tiêm mũi đầu tiên và tiêm lặp lại mũi thứ hai cách mũi đầu ít nhất 4 tuần để đạt hiệu quả miễn dịch tối ưu. Nếu trẻ trong độ tuổi này đã từng tiêm vắc xin cúm ở các năm trước, trẻ chỉ cần tiêm nhắc lại 1 mũi hàng năm.

Đối với trẻ từ 9 tuổi trở lên và người lớn, lịch tiêm chuẩn là 1 mũi duy nhất mỗi năm. Do khả năng bảo vệ của vắc xin cúm giảm dần theo thời gian và sự biến đổi chủng virus hàng năm, việc duy trì tiêm nhắc lại đều đặn trước thời điểm giao mùa hoặc đợt dịch là rất quan trọng đối với tất cả các nhóm đối tượng.

Phản ứng thường gặp và cách theo dõi sau khi tiêm vắc xin cúm

Sau khi tiêm vắc xin phòng cúm, cơ thể có thể xuất hiện một số phản ứng nhẹ và tự hết sau vài ngày. Các biểu hiện tại chỗ tiêm bao gồm đau sưng nhẹ, đỏ hoặc cứng tại vị trí tiêm. Một số phản ứng toàn thân có thể gặp như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ hoặc cảm giác khó chịu nhẹ.

Người được tiêm chủng cần ở lại theo dõi tại cơ sở y tế ít nhất 30 phút sau khi tiêm để phát hiện sớm các dấu hiệu dị ứng cấp tính. Khi về nhà, gia đình cần tiếp tục theo dõi thân nhiệt, tinh thần và vị trí tiêm trong vòng 24 đến 48 giờ. Nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, nổi mề đay toàn thân hay lơ mơ, cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Lưu ý an toàn

Vắc xin phòng cúm không được chỉ định cho những người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin hoặc từng có phản ứng sốc phản vệ ở lần tiêm cúm trước. Những trường hợp đang có sốt cao hoặc nhiễm trùng cấp tính nên tạm hoãn tiêm chủng cho đến khi sức khỏe hồi phục hoàn toàn. Người có tiền sử hội chứng Guillain-Barre hoặc các bệnh lý nền mạn tính cần trao đổi kỹ với bác sĩ chuyên khoa trước khi quyết định tiêm để đánh giá lợi ích và nguy cơ.

Tóm tắt

Tiêm vắc xin phòng cúm hàng năm là phương pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả bảo vệ cao giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng hô hấp. Người dân nên chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ tại các trung tâm tiêm chủng uy tín để lựa chọn loại vắc xin phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe cá nhân.