Bệnh sởi bị mấy lần trong đời và khả năng tái nhiễm

Bệnh sởi bị mấy lần trong đời là gì?

Bệnh sởi là một trong những bệnh truyền nhiễm đường hô hấp có khả năng lây lan cao nhất ở người. Bệnh đặc trưng bởi các triệu chứng như sốt cao, viêm long đường hô hấp trên, viêm kết mạc mắt và phát ban dạng sởi lan từ vùng đầu mặt xuống toàn thân. Virus sởi xâm nhập vào cơ thể qua các giọt bắn li ti khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng. Khi virus nhân lên trong hệ thống bạch huyết và đường hô hấp, cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng miễn dịch toàn diện bao gồm cả miễn dịch tế bào và miễn dịch dịch thể. Kháng thể immunoglobulin G được tạo ra trong quá trình nhiễm bệnh sẽ tồn tại bền vững qua nhiều thập kỷ trong máu. Nhờ vào kháng thể đặc hiệu này, tế bào lympho nhớ có khả năng nhận diện và tiêu diệt virus sởi ngay lập tức nếu chúng xâm nhập trở lại, giúp cơ thể không phát triển thành bệnh lâm sàng lần thứ hai.

Cơ chế bảo vệ miễn dịch bền vững sau khi khỏi bệnh sởi

Khi một người bị nhiễm virus sởi tự nhiên, hệ thống miễn dịch sẽ tiến hành nhận diện các kháng nguyên bề mặt của virus và kích hoạt các tế bào lympho B cùng lympho T. Các tế bào lympho B sau đó biệt hóa thành tương bào để sản xuất lượng lớn kháng thể đặc hiệu, ban đầu là immunoglobulin M trong giai đoạn cấp tính, sau đó chuyển sang immunoglobulin G có tính chất bền vững.

Điểm đặc biệt của virus sởi là cấu trúc kháng nguyên rất ổn định, không liên tục biến đổi hay đột biến né tránh miễn dịch như virus cúm. Do đó, kháng thể và tế bào lympho T nhớ được tạo ra sau lần nhiễm bệnh đầu tiên có thể nhận biết chính xác virus sởi trong suốt nhiều năm. Cơ chế này tạo ra miễn dịch dịch thể và miễn dịch qua trung gian tế bào mạnh mẽ, giúp trung hòa virus ngay từ khi chúng vừa xâm nhập vào niêm mạc đường hô hấp.

Nhờ trí nhớ miễn dịch chuyên biệt này, cơ thể người từng mắc bệnh sởi được bảo vệ gần như trọn đời trước nguy cơ tái nhiễm virus sởi trong điều kiện sinh lý bình thường.

Nguy cơ tái nhiễm bệnh sởi trên thực tế và các trường hợp ngoại lệ

Về mặt dịch tễ học và miễn dịch học, hiện tượng tái nhiễm bệnh sởi thật sự là cực kỳ hiếm gặp ở người có hệ miễn dịch bình thường. Phần lớn những người đã từng mắc sởi điển hình và hồi phục hoàn toàn sẽ không bao giờ mắc lại căn bệnh này. Khả năng bảo vệ của kháng thể tự nhiên sau khi khỏi bệnh được ghi nhận là rất cao và kéo dài suốt đời.

Mặc dù vậy, y văn thế giới vẫn ghi nhận một tỷ lệ rất nhỏ các trường hợp tái nhiễm thứ phát, thường xảy ra ở những cá nhân có tình trạng suy giảm miễn dịch nghiêm trọng. Các đối tượng này có thể bao gồm người nhiễm HIV giai đoạn tiến triển, bệnh nhân ung thư đang điều trị hóa chất hoặc người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch liều cao kéo dài sau ghép tạng. Ở những người này, nồng độ kháng thể bảo vệ trong máu có thể suy giảm dần theo thời gian hoặc hệ miễn dịch mất khả năng huy động tế bào nhớ.

Khi tiếp xúc với nguồn lây có nồng độ virus sởi rất cao, họ có thể bị nhiễm lại nhưng các biểu hiện lâm sàng thường không điển hình hoặc nhẹ hơn nhờ còn một phần miễn dịch sót lại.

Nguyên nhân gây nhầm lẫn giữa tái nhiễm sởi và các bệnh phát ban khác

Rất nhiều trường hợp người bệnh tin rằng mình đã bị sởi hai hoặc ba lần trong đời, nhưng thực chất đó là sự nhầm lẫn giữa bệnh sởi với các bệnh truyền nhiễm gây phát ban khác. Trong lâm sàng, có nhiều loại virus khác nhau gây ra hội chứng sốt phát ban với biểu hiện bên ngoài tương đối giống sởi, khiến việc tự chẩn đoán bằng mắt thường dễ dẫn đến sai lệch.

Điển hình nhất là bệnh rubella, hay còn gọi là sởi Đức, do một loại virus hoàn toàn khác gây ra nhưng cũng tạo ra các nốt ban hồng rải rác trên da kèm theo sốt nhẹ. Ngoài ra, parvovirus B19 gây ban đỏ nhiễm khuẩn, virus Epstein-Barr hoặc các enterovirus gây bệnh tay chân miệng cũng có thể tạo ra các tổn thương da dạng sởi.

Nếu lần mắc bệnh trước đây chỉ được chẩn đoán dựa trên quan sát triệu chứng thông thường mà không làm xét nghiệm huyết thanh học tìm kháng thể hoặc xét nghiệm PCR, việc nhầm lẫn giữa sởi và các bệnh ngoại ban do virus khác là rất phổ biến.

Hiệu quả bảo vệ của vắc xin phòng bệnh sởi so với miễn dịch tự nhiên

Bên cạnh việc tạo miễn dịch tự nhiên sau khi mắc bệnh, tiêm vắc xin phòng sởi là phương pháp an toàn và hiệu quả nhất để xây dựng hàng rào bảo vệ vững chắc mà không phải đối mặt với các biến chứng nguy hiểm. Vắc xin sởi thường được bào chế dưới dạng vắc xin sống giảm độc lực, kích thích cơ thể sản xuất kháng thể tương tự như khi nhiễm bệnh tự nhiên nhưng không gây ra bệnh cảnh lâm sàng nghiêm trọng.

Theo các hướng dẫn y tế dự phòng, việc tiêm đủ hai mũi vắc xin có chứa thành phần sởi, chẳng hạn như vắc xin phối hợp sởi quai bị rubella, mang lại hiệu quả bảo vệ lên đến khoảng chín mươi bảy phần trăm. Khả năng miễn dịch do vắc xin tạo ra cũng có thể duy trì bền vững trong nhiều thập kỷ.

Mặc dù nồng độ kháng thể từ vắc xin có thể giảm nhẹ theo thời gian ở một số ít người trưởng thành, phần lớn vẫn được bảo vệ khỏi nguy cơ mắc bệnh nặng hoặc biến chứng khi tiếp xúc với virus sởi trong cộng đồng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức y học và không thay thế cho chẩn đoán y khoa từ bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm. Khi có dấu hiệu sốt cao, phát ban kèm ho hoặc khó thở, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và làm xét nghiệm phân biệt chính xác. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hạ sốt chứa aspirin cho trẻ em hoặc tự ý dùng kháng sinh để điều trị bệnh sởi tại nhà.

Tóm tắt

Tóm lại, bệnh sởi hầu như chỉ mắc một lần duy nhất trong đời nhờ hệ miễn dịch tạo ra kháng thể bảo vệ bền vững sau lần nhiễm đầu tiên. Những trường hợp nghi ngờ tái nhiễm đa phần xuất phát từ sự nhầm lẫn với các bệnh phát ban do virus khác. Chủ động tiêm phòng vắc xin đúng lịch là biện pháp tối ưu nhất để duy trì miễn dịch bảo vệ an toàn cho cả trẻ em và người lớn.