Bị bệnh quai bị kiêng gì để nhanh hồi phục và hạn chế biến chứng?

Bị bệnh quai bị kiêng gì là gì?

Bệnh quai bị là bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus quai bị thuộc họ Paramyxoviridae gây nên. Bệnh lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện gần, cũng như qua tiếp xúc với các vật dụng dính dịch tiết nước bọt. Đặc trưng nổi bật nhất của bệnh là tình trạng viêm, sưng to và đau nhức ở một hoặc cả hai bên tuyến nước bọt mang tai, kèm theo các triệu chứng toàn thân như sốt, đau đầu, mệt mỏi và chán ăn.

Dù phần lớn các trường hợp quai bị đều diễn tiến lành tính và tự khỏi sau khoảng một đến hai tuần, bệnh vẫn có thể dẫn đến những biến chứng nặng nề nếu không được kiêng cữ và theo dõi cẩn thận. Những biến chứng thường gặp bao gồm viêm tinh hoàn ở nam giới sau tuổi dậy thì, viêm buồng trứng ở nữ giới, viêm tụy cấp hoặc viêm màng não. Do đó, việc chủ động kiêng các yếu tố kích thích tuyến nước bọt và hạn chế gắng sức thể lực trong giai đoạn cấp tính là nguyên tắc chăm sóc vô cùng quan trọng.

Thực phẩm có vị chua và gia vị cay nóng

Các loại trái cây có vị chua như cam, chanh, bưởi, xoài xanh, khế cùng các món dưa cà muối chua là nhóm thực phẩm người bệnh quai bị cần tránh hàng đầu. Vị chua và tính axit sẽ kích thích phản xạ tiết nước bọt mạnh mẽ từ hệ thống tuyến mang tai. Khi tuyến nước bọt đang trong tình trạng sưng phù, viêm cấp và tắc nghẽn cục bộ, lượng dịch tiết ứ đọng đột ngột sẽ tạo áp lực lớn, gây ra những cơn đau buốt nhói dữ dội cho người bệnh.

Bên cạnh đó, các gia vị cay nóng như ớt, hạt tiêu, gừng, tỏi cũng cần được cắt giảm tối đa trong thực đơn hàng ngày. Nhóm gia vị này dễ gây kích ứng niêm mạc khoang miệng, làm tăng cảm giác rát buốt, đồng thời khiến tình trạng viêm sưng tại chỗ trở nên khó chịu hơn. Việc duy trì các món ăn có hương vị nhẹ nhàng, thanh đạm sẽ giúp niêm mạc miệng được xoa dịu và giảm tải áp lực cho các tuyến nước bọt.

Thức ăn cứng dai đòi hỏi dùng nhiều lực nhai

Khi tuyến mang tai bị viêm, khớp thái dương hàm và các nhóm cơ cắn xung quanh thường bị ảnh hưởng, khiến người bệnh gặp nhiều khó khăn mỗi khi há miệng hoặc nhai. Do đó, người bệnh quai bị cần kiêng các loại thức ăn dai cứng như gân, sụn, thịt nướng khô, các loại hạt vỏ cứng hoặc đồ chiên rán giòn. Việc phải dùng lực hàm lớn để nghiền nát thức ăn sẽ làm tăng áp lực cơ học lên vùng tuyến đang tổn thương, gây ra cảm giác đau nhức nhối lan lên tận tai và thái dương.

Để đảm bảo cung cấp đầy đủ dinh dưỡng mà không gây đau đớn, chế độ ăn cho người bệnh quai bị nên được chuyển hoàn toàn sang dạng lỏng, mềm và dễ nuốt như súp gà xé nhỏ, cháo loãng, canh hầm nhừ hoặc bột ngũ cốc. Thức ăn nên để nguội vừa phải trước khi dùng, tránh ăn khi còn quá nóng vì nhiệt độ cao có thể kích thích niêm mạc miệng và làm trầm trọng thêm cảm giác sưng đau.

Đồ nếp và thực phẩm nhiều dầu mỡ khó tiêu

Gạo nếp và các món chế biến từ gạo nếp như xôi, bánh chưng, bánh giầy là những món ăn người bệnh quai bị nên tạm thời kiêng cữ trong giai đoạn cấp tính. Theo quan niệm dinh dưỡng lâm sàng, đồ nếp có tính dẻo quánh, giàu tinh bột phức hợp và khó tiêu hóa, dễ tạo cảm giác đầy bụng, khó chịu cho người đang sốt mệt mỏi. Ngoài ra, việc ăn đồ nếp khi cơ thể đang có phản ứng viêm cấp tính có thể khiến một số người bệnh cảm thấy vùng sưng nề trở nên căng tức hơn.

Người bệnh cũng nên hạn chế các loại thực phẩm chứa nhiều dầu mỡ động vật, món xào rán ngập dầu hoặc các món ăn vặt công nghiệp nhiều chất béo chuyển hóa. Nhóm thực phẩm này làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, gây ậm ạch đường tiêu hóa và cản trở khả năng hấp thu các vi chất dinh dưỡng cần thiết cho hệ thống miễn dịch phục hồi.

Vận động gắng sức và tiếp xúc với gió lạnh

Vận động thể lực nặng, tập gym, chạy bộ, đá bóng hoặc làm việc nặng nhọc là những điều người mắc bệnh quai bị cần kiêng tuyệt đối trong suốt thời gian phát bệnh. Việc di chuyển nhiều và gắng sức không chỉ khiến cơ thể suy kiệt năng lượng mà còn làm tăng lưu lượng máu cùng áp lực cơ học, khiến biến chứng viêm tinh hoàn ở nam giới hoặc viêm buồng trứng ở nữ giới dễ bùng phát hơn. Người bệnh nên dành tối đa thời gian để nghỉ ngơi tĩnh dưỡng tại giường, giữ không gian phòng ở thoáng đãng nhưng kín gió.

Bên cạnh đó, việc tắm nước lạnh hoặc để gió lùa trực tiếp vào người cũng là điều kiêng kỵ quan trọng. Nhiễm lạnh đột ngột có thể làm suy giảm sức đề kháng, khiến tình trạng viêm kéo dài hoặc dễ bội nhiễm đường hô hấp. Người bệnh chỉ nên lau người hoặc tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín, sau đó lau khô người và mặc quần áo mềm mại, rộng rãi. Nam giới bị sưng tinh hoàn cần mặc quần lót nâng đỡ để giảm bớt cảm giác căng tức.

Đắp thuốc dân gian và tự ý dùng thuốc điều trị

Một sai lầm rất nguy hiểm trong dân gian là tự ý đắp các loại lá cây, vôi sống, mực tàu hoặc các bài thuốc lạ chưa được kiểm chứng lên vùng mang tai đang sưng. Vùng da trên tuyến mang tai khi viêm rất nhạy cảm và mỏng manh; việc đắp các chất kích ứng hoặc không đảm bảo vệ sinh có thể gây bỏng da, kích ứng mẩn ngứa, viêm loét hoại tử và nhiễm trùng mô mềm lan tỏa, làm phức tạp thêm quá trình điều trị.

Ngoài ra, người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc giảm đau chống viêm liều cao về uống mà không có sự chỉ định của bác sĩ. Bệnh quai bị do virus gây ra nên kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt mầm bệnh. Việc dùng thuốc tùy tiện không chỉ gây lãng phí mà còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc thuốc, tổn thương gan thận và làm lu mờ các dấu hiệu cảnh báo của những biến chứng nguy hiểm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc hạ sốt, giảm đau hoặc kháng sinh khi chưa có hướng dẫn y tế. Người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu biến chứng như sốt cao liên tục không hạ, đau dữ dội một bên tinh hoàn, đau bụng dữ dội, nôn mửa nhiều, đau đầu dữ dội hoặc co giật.

Tóm tắt

Việc kiêng khem hợp lý khi mắc bệnh quai bị chủ yếu xoay quanh việc giảm đau đớn khi ăn nhai, bảo vệ tuyến mang tai và hạn chế nguy cơ xảy ra biến chứng. Người bệnh cần lắng nghe cơ thể, nghỉ ngơi đầy đủ, duy trì chế độ dinh dưỡng thanh đạm và tái khám ngay khi có các biểu hiện bất thường để được chăm sóc y tế kịp thời.