Bệnh lỵ amip: Nguyên nhân, dấu hiệu, biến chứng và cách điều trị

Tổng quan về bệnh lỵ amip

Bệnh lỵ amip, hay còn gọi là nhiễm amip đường ruột, là bệnh lý nhiễm trùng đại tràng do đơn bào ký sinh trùng Entamoeba histolytica gây ra. Đây là một trong những căn bệnh ký sinh trùng phổ biến trên thế giới, đặc biệt tập trung tại các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới có hạ tầng vệ sinh và xử lý chất thải chưa phát triển. Đơn bào này tồn tại dưới hai dạng hình thái cơ bản trong chu kỳ sinh học của nó: thể kén và thể dưỡng bào hay còn gọi là thể hoạt động.

Thể kén là dạng bào nang không hoạt động, sở hữu lớp vỏ bọc bảo vệ kiên cố giúp chúng đề kháng cao với điều kiện khắc nghiệt ngoài tự nhiên. Kén có thể tồn tại nhiều tuần đến nhiều tháng trong đất, bùn hoặc nguồn nước nhiễm bẩn. Khi con người nuốt phải thể kén qua đường miệng, dưới tác động của dịch tiêu hóa, vỏ kén sẽ vỡ ra và giải phóng các thể hoạt động tại lòng ruột non rồi di chuyển xuống đại tràng. Thể hoạt động chịu trách nhiệm trực tiếp cho quá trình xâm lấn, tiết enzym phá hủy niêm mạc ruột và gây ra các ổ loét hình bình thắt cổ chai đặc trưng.

Một điểm quan trọng trong y khoa là chi Entamoeba còn bao gồm các loài khác như Entamoeba dispar và Entamoeba moshkovskii. Về mặt hình thái học dưới kính hiển vi quang học thông thường, thể kén và thể hoạt động của những loài này giống hệt Entamoeba histolytica nhưng chúng là những loài hoại sinh, không có khả năng gây tổn thương mô. Việc nhận diện chính xác tác nhân đóng vai trò quyết định để tránh chẩn đoán nhầm và điều trị không cần thiết.

Bên cạnh đó, bệnh lỵ amip cần được phân biệt rõ ràng với bệnh lỵ trực khuẩn. Mặc dù cả hai bệnh lý đều có thể dẫn đến hội chứng lỵ với biểu hiện đau bụng và đại tiện phân nhầy máu, lỵ trực khuẩn xuất phát từ vi khuẩn nhóm Shigella với đặc tính khởi phát rầm rộ, sốt cao liên tục và nhiễm độc toàn thân rõ nét hơn, trong khi lỵ amip diễn tiến âm thầm hơn nhưng tiềm ẩn nguy cơ tạo ổ áp xe nội tạng nguy hiểm.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh lỵ amip là sự xâm nhập của ký sinh trùng Entamoeba histolytica vào cơ thể qua đường tiêu hóa theo cơ chế phân – miệng. Nguồn lây truyền duy nhất trong tự nhiên là người mang mầm bệnh, bao gồm cả những người đang mắc bệnh lỵ cấp tính và những người lành mang kén không có triệu chứng. Trong khi thể hoạt động của amip rất dễ bị tiêu diệt khi ra môi trường bên ngoài chỉ sau vài giờ, thể kén lại có sức đề kháng cao và có thể tồn tại bền bỉ trong đất, nước và phân bón nhiều tháng, đóng vai trò then chốt trong việc lan truyền dịch bệnh.

Quá trình lây nhiễm xảy ra khi con người vô tình ăn hoặc uống phải thức ăn, nguồn nước có chứa kén amip. Việc sử dụng nguồn nước giếng chưa qua xử lý, uống nước lã hoặc sử dụng đá lạnh làm từ nguồn nước không hợp vệ sinh là con đường lây lan điển hình. Bên cạnh đó, thói quen tiêu thụ rau sống, hoa quả tươi chưa được ngâm rửa kỹ hoặc được canh tác bằng phân bắc tươi cũng khiến kén ký sinh trùng dễ dàng xâm nhập vào hệ tiêu hóa. Những người chế biến thực phẩm mang kén amip nhưng không rửa tay sạch bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh cũng có thể làm nhiễm bẩn hàng loạt phần ăn của người khác.

Ngoài đường ăn uống thông thường, ký sinh trùng còn có thể lây truyền qua tiếp xúc thể chất trực tiếp. Các hành vi quan hệ tình dục bằng đường miệng – hậu môn hoặc quan hệ qua ngả hậu môn mà không sử dụng biện pháp bảo vệ thích hợp làm gia tăng đáng kể nguy cơ đưa mầm bệnh trực tiếp vào đường tiêu hóa. Một số thủ thuật y tế hoặc chăm sóc cá nhân như thụt rửa đại tràng bằng dụng cụ không được khử trùng đúng quy chuẩn cũng là yếu tố thuận lợi phát tán ký sinh trùng.

Về yếu tố nguy cơ, những người sinh sống tại các khu vực nông thôn, vùng nhiệt đới có điều kiện cấp thoát nước và xử lý rác thải yếu kém luôn đối mặt với tỷ lệ phơi nhiễm cao nhất. Khách du lịch đến từ các quốc gia phát triển khi ghé thăm những vùng dịch tễ này cũng rất dễ mắc bệnh do hệ miễn dịch chưa từng tiếp xúc với mầm bệnh trước đó. Bên cạnh đó, các đối tượng có hệ miễn dịch suy yếu như người nhiễm HIV, bệnh nhân đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài, người cao tuổi mắc nhiều bệnh nền, trẻ nhỏ bị suy dinh dưỡng và phụ nữ mang thai là nhóm có nguy cơ cao phát triển thể bệnh xâm lấn nặng nề.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Biểu hiện lâm sàng của bệnh lỵ amip rất đa dạng, phụ thuộc vào mức độ xâm lấn của ký sinh trùng và tình trạng miễn dịch của vật chủ. Khoảng 80% đến 90% số người nhiễm Entamoeba histolytica ở trạng thái mang kén không có triệu chứng. Ở những trường hợp này, amip chỉ sống hoại sinh trong lòng ruột mà không gây tổn thương mô, nhưng họ vẫn liên tục bài xuất kén ra ngoài môi trường. Khi ký sinh trùng bắt đầu xâm lấn niêm mạc ruột già, thời gian ủ bệnh thường kéo dài từ 2 đến 4 tuần, đôi khi có thể ngắn hơn hoặc tiềm ẩn nhiều tháng trước khi phát bệnh rầm rộ.

Đối với thể viêm đại tràng amip cấp tính, người bệnh sẽ xuất hiện hội chứng lỵ kinh điển với bộ ba dấu hiệu đặc trưng bao gồm đau quặn bụng, mót rặn và đại tiện phân nhầy máu. Cơn đau bụng thường xuất hiện từng cơn dọc theo khung đại tràng, phổ biến ở vùng hố chậu phải hoặc hố chậu trái, đôi khi đau quặn thắt trước mỗi lần đi ngoài. Cảm giác mót rặn khiến người bệnh liên tục buồn đi cầu nhưng mỗi lần chỉ rặn ra một lượng phân rất ít, thậm chí chỉ có chất nhầy và máu tươi hoặc dịch nhầy màu mận chín. Tần suất đại tiện có thể dao động từ vài lần đến hàng chục lần trong một ngày, gây xáo trộn nghiêm trọng sinh hoạt.

Về triệu chứng toàn thân, khác với các bệnh lý nhiễm khuẩn đường ruột khác, bệnh nhân lỵ amip cấp tính thể thông thường thường chỉ sốt nhẹ hoặc hoàn toàn không sốt. Tình trạng nhiễm độc toàn thân không quá nặng nề trong giai đoạn đầu, nhưng người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi, đầy trướng bụng, buồn nôn, chán ăn và sụt cân nhanh do mất nước và rối loạn hấp thu kéo dài. Ở trẻ nhỏ, bệnh có thể biểu hiện sốt cao hơn, kèm theo mất nước nhanh và nôn trớ.

Nếu không được điều trị dứt điểm, bệnh lỵ amip dễ tiến triển thành thể mạn tính. Người bệnh sẽ trải qua các đợt đau bụng âm ỉ dai dẳng, phân thất thường xen kẽ giữa tiêu lỏng và táo bón, bụng thường xuyên trướng hơi và cơ thể suy kiệt dần. Tình trạng này rất dễ bị nhầm lẫn với hội chứng ruột kích thích hoặc viêm loét đại tràng mạn tính. Ngoài ra, cần phân biệt lỵ amip với lỵ trực khuẩn do Shigella, vốn đặc trưng bởi sốt cao đột ngột, hội chứng nhiễm trùng nhiễm độc rầm rộ và phân thường có nhiều mủ trắng lẫn máu tươi.

Chẩn đoán

Quá trình chẩn đoán bệnh lỵ amip đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa khai thác tiền sử dịch tễ, thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng chuyên sâu. Ban đầu, bác sĩ sẽ khai thác kỹ các yếu tố nguy cơ như lịch sử di chuyển đến các vùng nhiệt đới, nguồn nước sinh hoạt, thói quen ăn uống đồ sống và hành vi quan hệ tình dục. Thăm khám bụng giúp phát hiện các điểm đau dọc khung đại tràng hoặc dấu hiệu gan to, đau tức vùng hạ sườn phải.

Xét nghiệm soi phân trực tiếp dưới kính hiển vi quang học là bước tiếp cận ban đầu quan trọng. Bác sĩ tìm kiếm sự hiện diện của thể kén hoặc thể hoạt động của amip. Dấu hiệu thể dưỡng bào đang nuốt hồng cầu trong mẫu phân tươi là bằng chứng xác thực cho tình trạng amip xâm lấn. Tuy nhiên, do ký sinh trùng bài xuất không liên tục, người bệnh thường được yêu cầu lấy mẫu phân trong ít nhất ba ngày liên tiếp. Hạn chế lớn của phương pháp soi kính là không thể phân biệt được Entamoeba histolytica gây bệnh với loài lành tính Entamoeba dispar. Do đó, xét nghiệm khuếch đại gen PCR phân hoặc xét nghiệm phát hiện kháng nguyên amip đặc hiệu được chỉ định để xác định chính xác tác nhân.

Xét nghiệm huyết thanh học tìm kháng thể kháng amip qua kỹ thuật ELISA cũng đóng vai trò then chốt, đặc biệt có độ nhạy cao khi amip đã xâm nhập qua thành ruột hoặc lan đến các tạng khác. Tuy vậy, kháng thể có thể tồn tại nhiều năm sau khi đã khỏi bệnh, nên kết quả cần được bác sĩ đánh giá cẩn trọng theo bối cảnh lâm sàng hiện tại.

Nội soi đại trực tràng kèm sinh thiết tổn thương cung cấp hình ảnh trực quan về mức độ viêm loét. Hình ảnh điển hình là các ổ loét nhỏ hình bình thắt cổ chai, đáy có mủ nhầy nằm xen kẽ giữa các vùng niêm mạc bình thường. Đối với nghi ngờ biến chứng ngoài ruột, siêu âm ổ bụng và chụp cắt lớp vi tính CT được sử dụng để phát hiện sớm các ổ mủ áp xe tại nhu mô gan.

Các biến chứng nguy hiểm của bệnh lỵ amip tại ruột và ngoài ruột

Biến chứng tại đường ruột xảy ra khi thể hoạt động của ký sinh trùng Entamoeba histolytica ăn sâu qua lớp niêm mạc, xâm lấn đến lớp cơ và thanh mạc của đại tràng. Tình trạng này có thể dẫn tới viêm đại tràng hoại tử lan tỏa, làm suy yếu nghiêm trọng thành ruột và dẫn đến thủng ruột kèm viêm phúc mạc cấp tính, một tình huống ngoại khoa khẩn cấp đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Ngoài ra, người bệnh có thể đối mặt với biến chứng phình đại tràng nhiễm độc, xuất huyết tiêu hóa ồ ạt do vết loét ăn mòn vào các mạch máu lớn, hoặc sự hình thành các khối u hạt dạng u amip gây hẹp lòng ruột và dễ bị chẩn đoán nhầm với ung thư đại trực tràng. Về lâu dài, các ổ loét sâu có thể lành để lại sẹo gây hẹp đại tràng hoặc tạo đường rò trực tràng âm đạo phức tạp.

Biến chứng ngoài ruột phổ biến và đáng lo ngại nhất là áp xe gan do amip. Khi thể hoạt động xâm nhập vào hệ thống tĩnh mạch cửa, chúng sẽ di chuyển ngược dòng lên gan và hình thành các ổ mủ hoại tử, thường gặp nhất ở thùy gan phải. Người bệnh biểu hiện sốt cao kéo dài, đau tức âm ỉ hoặc dữ dội vùng hạ sườn phải, gan to và đau nhói khi bác sĩ ấn kẽ sườn. Nếu không được phát hiện và xử trí sớm, khối áp xe gan có thể phát triển kích thước lớn và vỡ vào các khoang lân cận, gây viêm phúc mạc toàn thể, tràn dịch và mủ màng phổi, viêm mủ màng ngoài tim gây chèn ép tim cấp hoặc rò mủ vào các tạng lân cận trong ổ bụng.

Trong những trường hợp hiếm gặp hơn, mầm bệnh có thể theo tuần hoàn máu phân tán đến các cơ quan ở xa như phổi, lách hoặc não bộ. Áp xe não do amip là một biến chứng cực kỳ nguy kịch với tỷ lệ tử vong rất cao, gây ra các cơn co giật, tăng áp lực nội sọ và suy giảm ý thức nhanh chóng. Sự xuất hiện của các biến chứng này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm và điều trị triệt để bệnh lỵ amip ngay từ giai đoạn khởi phát ở ruột.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Mục tiêu cốt lõi trong điều trị bệnh lỵ amip bao gồm loại bỏ hoàn toàn thể ký sinh trùng hoạt động đang xâm lấn niêm mạc, triệt tiêu thể kén trong lòng đại tràng nhằm ngăn ngừa bệnh tái phát và cắt đứt nguồn lây lan ra cộng đồng, đồng thời hồi phục cân bằng nước điện giải và tổn thương đường ruột. Quá trình điều trị phải tuân thủ chặt chẽ chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hay tự ý ngưng phác đồ khi thấy triệu chứng thuyên giảm.

Về nguyên tắc dùng thuốc y khoa, phác đồ điều trị lỵ amip xâm lấn thường bao gồm hai giai đoạn kế tiếp nhau. Giai đoạn đầu tiên sử dụng các thuốc diệt amip tại mô thuộc nhóm nitroimidazole nhằm tiêu diệt nhanh chóng các thể dưỡng bào đang tấn công thành đại tràng hoặc các cơ quan nội tạng. Sau khi kết thúc đợt thuốc diệt mô, bác sĩ sẽ chỉ định tiếp nhóm thuốc diệt amip trong lòng ruột như paromomycin hoặc diloxanide furoate. Bước thứ hai này đóng vai trò quyết định để quét sạch các thể kén còn sót lại trong lòng ống tiêu hóa. Đối với những trường hợp người lành mang kén không có triệu chứng, bác sĩ chỉ cần sử dụng đơn độc thuốc diệt amip trong lòng ruột để loại bỏ nguồn mầm bệnh.

Bên cạnh liệu pháp đặc hiệu diệt ký sinh trùng, chăm sóc nâng đỡ và bù dịch là phần không thể thiếu. Tiêu chảy và đi ngoài nhiều lần khiến cơ thể dễ rơi vào tình trạng mất nước và rối loạn điện giải. Người bệnh cần được bù dịch kịp thời bằng dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ, hoặc truyền dịch tĩnh mạch tại cơ sở y tế nếu nôn nhiều không uống được. Một lưu ý an toàn y khoa đặc biệt quan trọng là người bệnh tuyệt đối không được tự ý sử dụng các loại thuốc làm giảm nhu động ruột hay thuốc cầm tiêu chảy. Những loại thuốc này làm ứ đọng độc tố và amip trong đại tràng, làm tăng đáng kể nguy cơ thủng ruột và phình đại tràng nhiễm độc nguy kịch.

Người bệnh cần duy trì chế độ ăn thanh đạm, thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa như cháo loãng, súp dinh dưỡng, chia nhỏ bữa ăn trong ngày và tránh xa các thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ cay nóng hoặc chất kích thích. Sau khi kết thúc liệu trình, người bệnh cần tái khám đúng hẹn và thực hiện lại xét nghiệm phân để đảm bảo ký sinh trùng đã được quét sạch hoàn toàn. Trong các trường hợp xuất hiện ổ áp xe gan kích thước lớn có nguy cơ dọa vỡ, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc thủ thuật chọc hút hoặc dẫn lưu mủ dưới hướng dẫn của siêu âm kết hợp cùng phác đồ dùng thuốc.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Phòng ngừa bệnh lỵ amip đòi hỏi các biện pháp can thiệp đồng bộ nhằm cắt đứt chu trình truyền bệnh qua đường phân – miệng. Vì con người là nguồn lưu trữ mầm bệnh duy nhất, việc nâng cao ý thức vệ sinh cá nhân và quản lý chất thải trong cộng đồng mang ý nghĩa quyết định trong việc ngăn chặn ký sinh trùng phát tán.

Biện pháp căn bản và hiệu quả nhất là thực hiện vệ sinh bàn tay đúng cách. Mỗi cá nhân cần rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng và nước sạch chảy trong ít nhất hai mươi giây trước khi chuẩn bị thức ăn, trước khi dùng bữa, sau khi đi vệ sinh và sau khi chăm sóc người bệnh hoặc xử lý tã lót trẻ em. Nếu không có sẵn xà phòng và nước sạch, có thể sử dụng tạm thời dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn, tuy nhiên việc rửa tay với xà phòng dưới vòi nước vẫn là giải pháp tối ưu để loại bỏ thể kén cơ học bám trên da.

Vấn đề an toàn thực phẩm và nguồn nước phải được đặt lên hàng đầu. Người dân cần kiên trì áp dụng nguyên tắc ăn chín, uống sôi. Chỉ sử dụng nước đã đun sôi để nguội hoặc nước đóng chai có nguồn gốc kiểm định rõ ràng, tuyệt đối tránh dùng các loại đá viên bán dạo hoặc nước giải khát vỉa hè không đảm bảo vệ sinh. Đối với thực phẩm tươi sống, cần rửa nhiều lần dưới vòi nước sạch chảy xiết và gọt sạch vỏ trước khi thưởng thức; hạn chế tối đa việc ăn các món rau sống, gỏi sống tại những nơi có nguy cơ ô nhiễm nguồn nước.

Bên cạnh đó, các địa phương cần chú trọng cải thiện hạ tầng cấp thoát nước, chấm dứt hoàn toàn tập quán dùng phân bắc chưa qua ủ hoai mục để bón cây trồng. Những người có biểu hiện rối loạn tiêu hóa hoặc đã được xác định mang kén amip cần tạm thời ngưng các công việc trực tiếp chế biến thức ăn, nuôi dạy trẻ hoặc chăm sóc bệnh nhân cho đến khi bác sĩ xác nhận đã sạch mầm bệnh. Khi đi du lịch đến các vùng nhiệt đới, du khách cần nghiêm ngặt tuân thủ hướng dẫn an toàn ẩm thực và thực hành tình dục an toàn để bảo vệ bản thân.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh cần chủ động đến gặp bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hoặc truyền nhiễm ngay khi xuất hiện các triệu chứng rối loạn đường ruột bất thường kéo dài trên hai ngày, đặc biệt là tình trạng đau quặn bụng từng cơn kèm theo đi tiêu phân lỏng có lẫn chất nhầy hoặc máu. Việc thăm khám càng trở nên cấp thiết nếu các dấu hiệu này xuất hiện sau khi người bệnh vừa trở về từ các chuyến du lịch đến những vùng có điều kiện vệ sinh kém hoặc sau khi tiếp xúc với người đang mắc bệnh lỵ.

Đặc biệt, người bệnh cần đến ngay phòng cấp cứu của cơ sở y tế gần nhất nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm nào dưới đây:

Thứ nhất, tình trạng xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng với lượng máu trong phân nhiều, phân có màu đen sẫm hoặc đi ngoài liên tục không kiểm soát.

Thứ hai, sốt cao liên tục không đáp ứng với các biện pháp hạ sốt thông thường, kèm theo cảm giác rét run, lú lẫn hoặc mệt lả.

Thứ ba, cơn đau bụng chuyển biến dữ dội, thành bụng căng cứng, đau chói khi chạm vào hoặc đau dội ngược, cảnh báo biến chứng thủng đại tràng và viêm phúc mạc cấp tính.

Thứ tư, xuất hiện cảm giác đau tức nhức nhối ở vùng hạ sườn phải, đau tăng khi hít sâu hoặc lan lên bả vai phải, đi kèm sốt và vàng da, gợi ý khối áp xe gan do amip đang hình thành hoặc dọa vỡ.

Thứ năm, các biểu hiện mất nước trầm trọng như mắt trũng sâu, da khô nhăn nheo, khát nước dữ dội, chóng mặt khi thay đổi tư thế, huyết áp tụt hoặc không thể tiểu tiện trong nhiều giờ liền. Đối với trẻ nhỏ, dấu hiệu li bì, bỏ bú hoặc co giật đòi hỏi phải được can thiệp y tế khẩn cấp.

Lưu ý an toàn

Toàn bộ thông tin được cung cấp trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa và giáo dục sức khỏe cộng đồng, tuyệt đối không thể thay thế cho việc thăm khám lâm sàng, chẩn đoán chuyên sâu và chỉ định điều trị từ bác sĩ có chuyên môn. Bệnh lỵ amip có bệnh cảnh lâm sàng phức tạp và diễn tiến khó lường tùy thuộc vào thể trạng của từng cá nhân.

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua các loại thuốc kháng sinh, thuốc diệt ký sinh trùng theo kinh nghiệm truyền miệng hoặc sử dụng lại đơn thuốc cũ của người khác. Việc sử dụng thuốc không đúng chủng loại, không đủ liều lượng hoặc không đủ liệu trình hai giai đoạn không chỉ thất bại trong việc loại trừ thể kén mà còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc và tạo điều kiện cho amip di chuyển lên gan gây áp xe.

Đặc biệt nghiêm cấm việc tự ý sử dụng các loại thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có ý kiến của bác sĩ, bởi việc ức chế nhu động ruột trong đợt nhiễm trùng cấp sẽ giữ lại độc tố và ký sinh trùng, dẫn đến biến chứng hoại tử và phình đại tràng nhiễm độc đe dọa tính mạng. Phụ nữ đang mang thai, phụ nữ cho con bú, trẻ nhỏ và người mắc các bệnh lý mạn tính về gan, thận cần được bác sĩ thăm khám và giám sát chặt chẽ trong suốt quá trình điều trị để lựa chọn thuốc an toàn nhất.

Kết luận

Bệnh lỵ amip là một vấn đề sức khỏe đường tiêu hóa phổ biến nhưng hoàn toàn có thể chữa khỏi dứt điểm nếu được phát hiện sớm và can thiệp y tế đúng phác đồ. Việc nắm rõ căn nguyên do đơn bào Entamoeba histolytica cũng như các dấu hiệu của hội chứng lỵ giúp người bệnh không chủ quan trước những cơn đau quặn bụng hay tình trạng đại tiện bất thường. Tuyệt đối không tự ý điều trị tại nhà bằng các phương pháp dân gian hay thuốc cầm tiêu chảy để tránh những biến chứng nguy hiểm như áp xe gan hay thủng ruột. Duy trì thói quen rửa tay bằng xà phòng, ăn chín uống sôi và chủ động đến cơ sở y tế uy tín để thăm khám khi có triệu chứng là biện pháp thiết thực nhất để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.