Đau dọc đường đi của thực quản là biểu hiện của bệnh gì

Đau dọc đường đi của thực quản là gì?

Thực quản là ống cơ nối từ họng xuống dạ dày, có nhiệm vụ vận chuyển thức ăn và chất lỏng nhờ các sóng nhu động. Niêm mạc thực quản tương đối nhạy cảm với sự thay đổi áp lực, hóa chất, axit dạ dày và các tác nhân gây viêm. Khi thực quản bị tổn thương, viêm nhiễm hoặc co thắt bất thường, các dây thần kinh cảm giác tại đây sẽ bị kích thích và truyền tín hiệu đau dọc theo xương ức.

Cơn đau thực quản có thể mang tính chất âm ỉ, nóng rát hoặc thắt nhói dữ dội, đôi khi lan ra lưng, vai hoặc hàm. Do thực quản nằm gần tim và các cơ quan trong lồng ngực, nhiều trường hợp đau thực quản dễ bị nhầm lẫn với bệnh lý tim mạch. Việc hiểu rõ cơ chế và các nguyên nhân gây đau dọc đường đi của thực quản là bước quan trọng để người bệnh chủ động theo dõi sức khỏe và đi khám kịp thời.

Trào ngược dạ dày thực quản và viêm loét thực quản

Trào ngược dạ dày thực quản là nguyên nhân phổ biến nhất gây đau dọc đường đi của thực quản. Khi cơ thắt thực quản dưới bị suy yếu hoặc thư giãn bất thường, dịch dạ dày chứa axit và pepsin sẽ trào ngược lên trên, tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc thực quản. Axit dạ dày gây kích ứng, bỏng rát và dẫn đến tình trạng viêm thực quản. Người bệnh thường cảm thấy đau nóng rát sau xương ức, kèm theo các biểu hiện đặc trưng như ợ chua, ợ hơi, buồn nôn, đắng miệng và cảm giác đau tăng lên khi nằm ngửa hoặc cúi người sau bữa ăn. Nếu không được kiểm soát tốt, viêm thực quản kéo dài có thể tiến triển thành loét thực quản, hẹp thực quản hoặc biến đổi cấu trúc tế bào niêm mạc.

Rối loạn vận động và co thắt thực quản

Co thắt thực quản là tình trạng các cơ ở thành thực quản co bóp không đồng bộ hoặc co thắt quá mức, làm cản trở quá trình đẩy thức ăn xuống dạ dày. Người bệnh thường gặp phải những cơn đau nhói dữ dội dọc theo xương ức, có thể lan ra sau lưng hoặc lan lên cổ và hàm, khiến nhiều người lo lắng nhầm tưởng với cơn đau thắt ngực do tim. Cơn đau do co thắt thực quản có thể xuất hiện đột ngột, kéo dài từ vài phút đến vài giờ, thường đi kèm cảm giác nghẹn, nuốt vướng hoặc nuốt đau khi ăn thức ăn cứng lẫn đồ uống quá nóng hoặc quá lạnh. Các bệnh lý liên quan đến rối loạn vận động thực quản như co thắt thực quản, co thắt tâm vị cần được chẩn đoán chuyên sâu qua đo áp lực thực quản.

Viêm thực quản do nhiễm trùng hoặc do thuốc

Niêm mạc thực quản có thể bị nhiễm nấm, vi khuẩn hoặc virus, đặc biệt ở những người có hệ miễn dịch suy giảm, người sử dụng thuốc kháng sinh kéo dài hoặc thuốc xịt corticosteroid. Nấm Candida là tác nhân nhiễm trùng hay gặp nhất tại thực quản, gây ra các mảng trắng tổn thương niêm mạc khiến người bệnh đau rát dọc thực quản và nuốt đau dai dẳng. Bên cạnh đó, thói quen uống thuốc viên dạng nén hoặc nang với quá ít nước, hoặc nằm ngay sau khi uống thuốc, có thể làm viên thuốc đọng lại tại niêm mạc thực quản. Một số loại thuốc như kháng sinh doxycycline, thuốc chống viêm không steroid hay thuốc điều trị loãng xương có khả năng gây bỏng và loét niêm mạc tại chỗ, tạo ra cơn đau rát dọc thực quản rất khó chịu.

Tổn thương thực quản do dị vật hoặc chấn thương cơ học

Việc vô tình nuốt phải dị vật như xương cá, xương gà, mảnh đồ ăn cứng hoặc không nhai kỹ thức ăn thô ráp có thể làm trầy xước, đâm rách niêm mạc thực quản. Tổn thương cơ học này gây ra cảm giác đau nhói tại một vị trí cố định dọc đường đi của thực quản và đau tăng mạnh mỗi khi nuốt. Ngoài ra, hành vi nôn ói dữ dội hoặc kéo dài do ngộ độc thực phẩm hay say rượu có thể gây ra hội chứng Mallory-Weiss, tức là vết rách niêm mạc vùng ranh giới giữa thực quản và dạ dày, gây đau ngực và nôn ra máu. Đối với các trường hợp nghi ngờ dị vật hoặc rách thực quản, người bệnh cần được can thiệp y tế khẩn cấp để tránh nguy cơ thủng thực quản và nhiễm trùng lồng ngực.

Phân biệt đau thực quản với bệnh lý tim mạch nguy hiểm

Vị trí đau dọc xương ức của thực quản nằm ngay phía trước tim và các động mạch lớn, do đó các cơn đau do trào ngược hay co thắt thực quản rất dễ bị nhầm với đau thắt ngực do thiếu máu cơ tim hoặc nhồi máu cơ tim. Tuy nhiên, đau do bệnh tim thường có cảm giác đè nén, bóp nghẹt lồng ngực, thường tăng lên khi lao động nặng, thể dục hoặc căng thẳng tâm lý, kèm theo vã mồ hôi, khó thở, chóng mặt. Trong khi đó, đau do thực quản thường liên quan tới bữa ăn, tư thế nằm hoặc phản ứng sau khi uống chất lỏng nóng lạnh. Dù vậy, bất kỳ cơn đau ngực mới xuất hiện hoặc dữ dội nào cũng cần được bác sĩ đánh giá bằng điện tâm đồ và xét nghiệm để loại trừ nguyên nhân nguy hiểm từ tim mạch trước khi kết luận do thực quản.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên nghiệp. Đau dọc đường đi của thực quản có thể là biểu hiện của nhiều bệnh lý khác nhau từ nhẹ đến nghiêm trọng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc giảm đau, thuốc kháng axit hoặc tự thay đổi phác đồ điều trị khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi xuất hiện cơn đau ngực đột ngột, dữ dội lan ra tay trái, khó thở, vã mồ hôi hoặc nôn ra máu, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Đau dọc đường đi của thực quản là dấu hiệu cảnh báo nhiều vấn đề sức khỏe tiêu hóa như trào ngược dạ dày thực quản, viêm loét, co thắt thực quản hay tổn thương niêm mạc. Người bệnh không nên tự ý điều trị tại nhà mà hãy chủ động đến thăm khám tại cơ sở y tế chuyên khoa tiêu hóa để xác định chính xác nguyên nhân. Việc chẩn đoán đúng và can thiệp kịp thời từ bác sĩ sẽ giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.