Xét nghiệm bạch hầu để làm gì và khi nào nên thực hiện
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Xét nghiệm bạch hầu là công cụ y khoa quan trọng nhằm xác định sự có mặt của vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae trong cơ thể người bệnh. Việc phát hiện sớm vi khuẩn gây bệnh đóng vai trò quyết định giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị kịp thời, giảm thiểu nguy cơ biến chứng nguy hiểm lên hệ tim mạch, thần kinh cũng như ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm rộng ra cộng đồng.
Xét nghiệm bạch hầu để làm gì và khi nào nên thực hiện?
Bệnh bạch hầu là một bệnh nhiễm trùng cấp tính đường hô hấp do độc tố của vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae gây ra, đặc trưng bởi sự xuất hiện của lớp giả mạc màu trắng xám bám chặt ở họng, thanh quản hoặc mũi. Xét nghiệm bạch hầu bao gồm các kỹ thuật xét nghiệm vi sinh như soi tươi, nuôi cấy vi khuẩn và xét nghiệm sinh học phân tử PCR nhằm tìm kiếm vi khuẩn hoặc độc tố bạch hầu trong mẫu bệnh phẩm. Kết quả xét nghiệm cung cấp bằng chứng khách quan giúp bác sĩ phân biệt bệnh bạch hầu với các tình trạng viêm họng, viêm amidan mủ khác, đồng thời chỉ định biện pháp cách ly và can thiệp y tế phù hợp cho từng bệnh nhân.
Mục đích của việc thực hiện xét nghiệm bạch hầu
Mục đích hàng đầu của xét nghiệm bạch hầu là xác định chính xác sự có mặt của vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae hoặc ngoại độc tố do vi khuẩn này tiết ra trong cơ thể. Do biểu hiện ban đầu của bạch hầu khá giống với tình trạng viêm họng cấp hoặc viêm amidan thông thường, xét nghiệm y khoa là phương pháp duy nhất giúp khẳng định chẩn đoán. Việc xác định sớm nguyên nhân giúp bác sĩ nhanh chóng triển khai các biện pháp điều trị đặc hiệu như sử dụng huyết thanh kháng độc tố bạch hầu và kháng sinh phù hợp. Ngoài ra, xét nghiệm bạch hầu còn phục vụ công tác giám sát dịch tễ, giúp phát hiện người lành mang vi khuẩn không triệu chứng để chủ động cách ly, xử trí và ngăn ngừa ổ dịch lây lan rộng trong cộng đồng.
Các phương pháp xét nghiệm bạch hầu phổ biến hiện nay
Hiện nay, các cơ sở y tế áp dụng nhiều kỹ thuật xét nghiệm vi sinh khác nhau để chẩn đoán bệnh bạch hầu. Kỹ thuật soi tươi bệnh phẩm dưới kính hiển vi sử dụng phương pháp nhuộm Gram hoặc nhuộm Neisser giúp phát hiện nhanh hình thái vi khuẩn dạng trực khuẩn hai đầu phình. Tiếp theo, phương pháp nuôi cấy vi khuẩn trên môi trường chuyên biệt được xem là tiêu chuẩn vàng để phân lập trực khuẩn bạch hầu và thực hiện thử nghiệm tính tiết độc tố. Bên cạnh đó, xét nghiệm sinh học phân tử PCR ngày càng được ứng dụng rộng rãi nhờ khả năng phát hiện đoạn gen mã hóa độc tố bạch hầu với độ nhạy và độ đặc hiệu cao, cho kết quả nhanh chóng trong vòng vài giờ.
Thời điểm cần đến cơ sở y tế để xét nghiệm bạch hầu
Người bệnh nên đến cơ sở y tế thực hiện xét nghiệm bạch hầu ngay khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ nhiễm trùng đường hô hấp trên. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm sốt, đau họng, ho, khàn tiếng, cổ bạnh to do sưng hạch cổ, đặc biệt là khi quan sát thấy lớp giả mạc dày màu trắng xám bám chặt ở niêm mạc họng, amidan hoặc vòm miệng. Ngoài ra, những người từng tiếp xúc gần với bệnh nhân đã được xác định mắc bệnh bạch hầu hoặc vừa đi qua vùng đang có dịch bạch hầu lưu hành cũng cần được kiểm tra, lấy mẫu xét nghiệm theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhiễm trùng, ngay cả khi chưa có biểu hiện lâm sàng rõ rệt.
Quy trình lấy mẫu và lưu ý khi thực hiện xét nghiệm
Quy trình xét nghiệm bạch hầu khởi đầu bằng bước thu thập mẫu bệnh phẩm. Nhân viên y tế sẽ dùng que gòn tiệt trùng quết nhẹ lấy dịch tỵ hầu hoặc quết trực tiếp tại vùng niêm mạc họng có lớp giả mạc. Để đảm bảo độ chính xác của kết quả, người bệnh nên thực hiện xét nghiệm trước khi bắt đầu điều trị bằng các thuốc kháng sinh, vì kháng sinh có thể làm giảm khả năng sống của vi khuẩn trong mẫu nuôi cấy. Trong quá trình lấy mẫu, bệnh nhân cần thả lỏng cơ thể và phối hợp theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Sau khi lấy mẫu, bệnh nhân nên tuân thủ các hướng dẫn theo dõi sức khỏe và giữ vệ sinh cá nhân đúng cách trong thời gian chờ nhận kết quả.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học phổ quát và không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mỗi cá nhân khi có biểu hiện nghi ngờ nhiễm trùng đường hô hấp hoặc tiếp xúc với nguồn lây bệnh cần đến ngay cơ sở y tế uy tín để được khám lâm sàng và lấy mẫu xét nghiệm phù hợp. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hay tự điều trị tại nhà khi chưa có kết quả chẩn đoán chính xác từ bác sĩ.
Tóm tắt
Xét nghiệm bạch hầu là bước chẩn đoán cận lâm sàng thiết yếu giúp phát hiện sớm vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm và kiểm soát sự lây lan của bệnh. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ hoặc có nguy cơ phơi nhiễm, việc chủ động thăm khám và thực hiện xét nghiệm tại các cơ sở y tế chuyên khoa sẽ giúp bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng.
Nguồn tham khảo
- Journal of Clinical Microbiology: Retrospective Diagnosis of Diphtheria by Detection of the Corynebacterium diphtheriae tox Gene in a Formaldehyde-Fixed Throat Swab Using PCR and Sequencing Analysis
- Iranian Journal of Microbiology: Detection of toxin-producing Corynebacterium diphtheriae from throat swabs of diphtheria patients using duplex real-time PCR
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Xét nghiệm bạch hầu có gây đau đớn không?
Quá trình lấy mẫu dịch quết họng hoặc tỵ hầu có thể gây cảm giác buồn nôn nhẹ hoặc khó chịu tức thì trong vài giây tại vùng họng. Kỹ thuật này diễn ra rất nhanh chóng, an toàn và không gây đau đớn hay tổn thương niêm mạc kéo dài cho người bệnh.
Mẫu bệnh phẩm xét nghiệm bạch hầu thường được thu thập từ đâu?
Mẫu bệnh phẩm phổ biến nhất để xét nghiệm bạch hầu là dịch quết họng, dịch quết tỵ hầu hoặc mẩu mô nhỏ tại rìa lớp giả mạc. Trong một số trường hợp bạch hầu da, bác sĩ có thể lấy dịch tiết hoặc quết niêm mạc tại vị trí tổn thương ngoài da.
Sau bao lâu thì có kết quả xét nghiệm bạch hầu?
Thời gian trả kết quả phụ thuộc vào phương pháp xét nghiệm. Xét nghiệm soi tươi hoặc xét nghiệm sinh học phân tử PCR có thể cho kết quả trong vài giờ. Trong khi đó, phương pháp nuôi cấy vi khuẩn và kiểm tra độc tố thường mất từ 24 đến 48 giờ hoặc lâu hơn.
Kết quả xét nghiệm bạch hầu âm tính có hoàn toàn loại trừ bệnh không?
Một kết quả âm tính không thể loại trừ hoàn toàn bệnh nếu bệnh nhân đã sử dụng kháng sinh trước khi lấy mẫu hoặc mẫu bệnh phẩm lấy chưa đúng kỹ thuật. Bác sĩ sẽ đánh giá kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng, yếu tố dịch tễ và có thể chỉ định xét nghiệm lại nếu cần thiết.
Người bệnh cần chuẩn bị gì trước khi lấy mẫu xét nghiệm bạch hầu?
Người bệnh không nên súc miệng bằng các dung dịch sát khuẩn mạnh hoặc sử dụng thuốc kháng sinh ngậm trước khi lấy mẫu, vì điều này có thể làm giảm lượng vi khuẩn và ảnh hưởng đến độ chính xác của xét nghiệm. Hãy thông báo cho bác sĩ về các thuốc đang sử dụng.
