Viêm xoang do nấm và các cách điều trị
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm xoang do nấm là dạng viêm nhiễm hốc xoang đặc thù do các loại vi nấm ký sinh và phát triển, khác biệt hoàn toàn với tình trạng viêm xoang do vi khuẩn hoặc virus. Bệnh có thể tiến triển âm thầm suốt thời gian dài với các triệu chứng ngạt mũi, chảy dịch khó chịu hoặc diễn tiến nhanh chóng đe dọa các cấu trúc lân cận.
Việc nhận biết bản chất của viêm xoang do nấm giúp người bệnh chủ động thăm khám tai mũi họng kịp thời. Tùy thuộc vào từng thể bệnh cụ thể, bác sĩ sẽ chỉ định giải pháp phẫu thuật làm sạch lòng xoang kết hợp sử dụng thuốc kháng nấm phù hợp nhằm kiểm soát triệt để mầm bệnh và hạn chế biến chứng nguy hiểm.
Viêm xoang do nấm là gì?
Viêm xoang do nấm hình thành khi các bào tử nấm tồn tại trong không khí đi vào đường thở, lắng đọng tại niêm mạc xoang và sinh sôi trong điều kiện thông khí kém hoặc niêm mạc xoang bị tổn thương mạn tính. Các chủng nấm thường được phân lập bao gồm Aspergillus, Mucorales hoặc Candida.
Tùy vào cơ chế tác động lên cơ thể, bệnh được phân loại rõ rệt giữa dạng nấm không xâm lấn và dạng nấm xâm lấn. Dạng không xâm lấn chỉ khu trú trong lòng xoang, tạo thành các khối u nấm hoặc gây phản ứng dị ứng niêm mạc kéo dài. Ngược lại, dạng xâm lấn có khả năng phá hủy cấu trúc xương lân cận và xâm nhập vào mạch máu. Do tính chất bệnh sinh đặc biệt, việc điều trị viêm xoang do nấm đòi hỏi các biện pháp chuyên khoa tai mũi họng đặc thù thay vì dùng kháng sinh thông thường.
Các thể viêm xoang do nấm thường gặp trong lâm sàng
Viêm xoang do nấm được chia thành hai nhóm chính dựa trên mức độ xâm lấn mô là thể không xâm lấn và thể xâm lấn. Thể không xâm lấn thường gặp nhất ở người có hệ miễn dịch bình thường, bao gồm u nấm xoang dạng khối bọc cầu nấm và viêm xoang dị ứng do nấm. Khối u nấm tích tụ dần thành đám bã đặc quánh nằm trong lòng xoang mà không phá hủy lớp niêm mạc lót.
Ngược lại, thể xâm lấn là dạng bệnh lý nguy hiểm thường xuất hiện ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch nặng như người mắc đái tháo đường kiểm soát kém, người ghép tạng hoặc đang hóa trị ung thư. Ở thể xâm lấn cấp tính hoặc bán cấp, các sợi nấm có xu hướng ăn sâu qua lớp niêm mạc, xâm nhập vào mạch máu, gây hoại tử mô và có khả năng lan nhanh sang ổ mắt và nội sọ nếu không được cấp cứu kịp thời.
Dấu hiệu nhận biết và mức độ tiến triển của viêm xoang do nấm
Triệu chứng lâm sàng của viêm xoang do nấm thường không đặc hiệu và rất dễ nhầm lẫn với viêm xoang mạn tính do vi khuẩn hoặc viêm mũi dị ứng thông thường. Người bệnh thường bị ngạt mũi kéo dài, đặc biệt tình trạng ngạt thường tập trung ở một bên mũi mà các loại thuốc xịt thông mũi thông thường ít mang lại hiệu quả bền vững.
Kèm theo đó, người bệnh có thể tiết dịch mũi nhầy đặc màu vàng xanh hoặc nâu sẫm, đôi khi có mùi hôi tanh khó chịu và lẫn những vảy vụn nhỏ. Triệu chứng đau tức âm ỉ vùng gò má, trán hoặc đau sâu sau hốc mắt xuất hiện phổ biến. Nếu bệnh tiến triển nặng hoặc thuộc thể nấm xâm lấn, người bệnh có thể sốt cao, sưng nề mi mắt, nhìn đôi, giảm thị lực hoặc tê bì một bên mặt do dây thần kinh bị chèn ép.
Các phương pháp điều trị viêm xoang do nấm hiện nay
Chiến lược điều trị viêm xoang do nấm phụ thuộc chặt chẽ vào thể bệnh và tình trạng miễn dịch của từng cá nhân. Đối với thể u nấm không xâm lấn, phẫu thuật nội soi mũi xoang là phương pháp chủ đạo nhằm mở rộng lỗ thông xoang tự nhiên, lấy sạch toàn bộ khối giả nấm và dẫn lưu dịch ứ đọng. Bệnh nhân ở thể này thường không cần dùng thuốc kháng nấm toàn thân kéo dài sau mổ.
Đối với thể viêm xoang dị ứng do nấm, bên cạnh phẫu thuật làm sạch các nút nhầy chứa nấm, bác sĩ thường phối hợp điều trị nội khoa bằng thuốc xịt mũi corticosteroid và kiểm soát tình trạng cơ địa dị ứng. Trong khi đó, thể nấm xâm lấn đòi hỏi sự can thiệp tích cực bao gồm phẫu thuật cắt lọc mô hoại tử triệt để kết hợp truyền thuốc kháng nấm toàn thân liều cao và điều chỉnh bệnh lý nền gây suy giảm miễn dịch.
Biện pháp chăm sóc mũi và phòng ngừa tái phát viêm xoang do nấm
Sau phẫu thuật hoặc điều trị nội khoa, việc chăm sóc khoang mũi hàng ngày đóng vai trò quan trọng trong việc phục hồi niêm mạc. Người bệnh cần rửa mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương theo hướng dẫn của nhân viên y tế để loại bỏ vảy máu, dịch tiết đọng và ngăn ngừa các bào tử nấm bám dính phát triển trở lại.
Bên cạnh đó, việc giữ gìn môi trường sống thông thoáng, khô ráo và thường xuyên vệ sinh máy điều hòa không khí giúp giảm thiểu mật độ bào tử nấm trong không gian sinh hoạt. Khi làm việc ở môi trường nhiều bụi bặm, đất cát, nhà kho ẩm mốc hoặc chăm sóc cây cảnh, việc đeo khẩu trang bảo hộ đạt chuẩn là biện pháp cần thiết giúp bảo vệ đường thở hiệu quả.
Lưu ý an toàn
Các thông tin y khoa về viêm xoang do nấm trong bài mang tính chất phổ biến kiến thức và không thay thế cho việc thăm khám trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng nấm hoặc các loại thảo dược không rõ nguồn gốc để nhỏ và xông mũi. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường vùng mũi xoang hoặc thị lực thay đổi, cần đến ngay các bệnh viện có chuyên khoa tai mũi họng để được chẩn đoán chính xác bằng nội soi và chụp cắt lớp vi tính.
Tóm tắt
Viêm xoang do nấm là bệnh lý đường hô hấp trên cần được nhận diện đúng loại tổn thương để có hướng xử trí phù hợp. Việc tuân thủ phác đồ của bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng, tái khám định kỳ và giữ gìn môi trường sống sạch sẽ là yếu tố quyết định giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và hạn chế nguy cơ tái phát kéo dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh viêm xoang do nấm có lây nhiễm sang người khác không?
Viêm xoang do nấm không lây trực tiếp từ người sang người qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc thông thường. Nấm phát triển chủ yếu do bào tử có sẵn trong môi trường gặp điều kiện xoang bít tắc hoặc người bệnh suy giảm miễn dịch.
Bị viêm xoang do nấm có tự mua thuốc kháng nấm uống được không?
Người bệnh không được tự ý mua thuốc kháng nấm uống hoặc nhỏ mũi khi chưa có chỉ định. Dùng sai thuốc không tiêu diệt được khối nấm mà còn có nguy cơ gây độc cho gan, thận và làm chậm trễ can thiệp ngoại khoa cần thiết.
Điều trị viêm xoang do nấm mất bao lâu thì khỏi?
Thời gian hồi phục phụ thuộc vào thể bệnh và phương pháp can thiệp. Sau phẫu thuật nội soi làm sạch xoang, niêm mạc thường cần từ vài tuần đến vài tháng để hồi phục hoàn toàn dưới sự theo dõi và hút rửa định kỳ của bác sĩ.
Viêm xoang do nấm sau khi phẫu thuật có bị tái phát không?
Người bệnh hoàn toàn có thể tái phát nếu hốc xoang bị ứ đọng dịch trở lại, niêm mạc chưa phục hồi tốt hoặc tiếp tục tiếp xúc thường xuyên với môi trường ẩm mốc, nhiều bụi bẩn và nấm mốc.
Khi nào người bệnh viêm xoang nghi do nấm cần đi khám chuyên khoa?
Người bệnh nên đi khám ngay khi xuất hiện tình trạng nghẹt mũi một bên kéo dài, xì mũi ra dịch nhầy có mùi hôi tanh, đau tức nửa mặt hoặc các dấu hiệu cảnh báo như sưng mắt và giảm thị lực.
