Khuyết thị trường: Nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí

Khuyết thị trường là gì?

Khuyết thị trường phản ánh sự suy giảm hoặc gián đoạn khả năng thu nhận hình ảnh tại một khu vực nhất định trong toàn bộ tầm nhìn của mắt. Khi mắt nhìn thẳng vào một điểm, vùng không gian bao quát xung quanh được gọi là thị trường; bình thường thị trường của người trưởng thành mở rộng sang hai bên thái dương khoảng hơn 90 độ, phía mũi khoảng 60 độ, phía trên khoảng 60 độ và phía dưới khoảng 70 độ. Khi xuất hiện các tổn thương trên tế bào cảm thụ ánh sáng ở võng mạc, sợi thần kinh thị giác hoặc các hồi não xử lý thị giác tại thùy chẩm, các tín hiệu hình ảnh tương ứng với khu vực đó sẽ không thể truyền đến vỏ não. Hậu quả là người bệnh sẽ có các vùng mù tuyệt đối hoặc tương đối trong không gian quan sát, gây khó khăn cho việc định hướng và sinh hoạt hằng ngày.

Bản chất và các dạng khuyết thị trường phổ biến

Thị trường là toàn bộ khoảng không gian mà một người có thể quan sát được khi mắt nhìn chăm chú vào một điểm cố định thẳng phía trước. Khuyết thị trường xảy ra khi một phần trong khoảng không gian quan sát này bị biến mất hoặc suy giảm khả năng cảm nhận ánh sáng. Tình trạng này có thể xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau, phản ánh vị trí tổn thương cụ thể trên đường dẫn truyền thị giác từ mắt về não bộ.

Các dạng khuyết thị trường thường gặp bao gồm ám điểm, tức là một hoặc nhiều điểm mù xuất hiện ngay tại trung tâm hoặc xung quanh vùng nhìn. Dạng khác là thu hẹp thị trường ngoại vi hình ống, khiến người bệnh chỉ còn nhìn thấy vật thể ở chính giữa như nhìn qua một ống nhòm. Ngoài ra còn có dạng bán manh, tức là người bệnh mất hẳn một nửa tầm nhìn bên phải hoặc bên trái của một hoặc cả hai mắt. Mỗi dạng biểu hiện đều cung cấp gợi ý chẩn đoán quan trọng cho các bác sĩ nhãn khoa và thần kinh học.

Những nguyên nhân chính gây suy giảm và mất thị trường

Cơ chế gây khuyết thị trường rất đa dạng, có thể xuất phát trực tiếp từ các bệnh lý tại nhãn cầu hoặc từ các rối loạn thần kinh trung ương. Bệnh glôcôm, hay còn gọi là thiên đầu thống, là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây teo lõm đĩa thị và tổn thương sợi thần kinh thị giác dần dần, tạo ra các tổn khuyết thị trường hình cung đặc trưng từ ngoài vào trong.

Bên cạnh đó, các bệnh lý tại dịch kính và võng mạc như bong võng mạc, thoái hóa hoàng điểm, viêm hắc võng mạc hay tắc nghẽn mạch máu võng mạc cũng gây ra các vùng mù đột ngột hoặc mạn tính. Ngoài nguyên nhân tại mắt, các tổn thương trên đường dẫn truyền thần kinh thị giác như u tuyến yên chèn ép giao thoa thị giác gây bán manh hai thái dương, đột quỵ nhồi máu não vùng chẩm, chấn thương sọ não hoặc bệnh xơ cứng rải rác cũng là những căn nguyên thường gặp dẫn đến mất tầm nhìn tương ứng.

Biểu hiện thực tế khi gặp phải tình trạng khuyết thị trường

Nhiều trường hợp khuyết thị trường tiến triển âm thầm, khiến người bệnh không nhận ra sự thay đổi trong giai đoạn đầu do não bộ có xu hướng bù trừ bằng hình ảnh từ mắt còn lại. Tuy nhiên, khi tổn thương tiến triển rộng hơn, các khó khăn trong đời sống sinh hoạt bắt đầu bộc lộ rõ rệt.

Người bệnh thường hay va chạm vào mép cửa, đồ nội thất hoặc người đi bên cạnh do mất khả năng bao quát tầm nhìn ngoại vi. Việc đọc sách báo trở nên gián đoạn vì người bệnh hay bị mất chữ ở đầu dòng hoặc cuối dòng. Một số người gặp khó khăn khi tìm kiếm đồ vật rơi trên sàn nhà, bước hụt bậc cầu thang hoặc cảm thấy bất an khi lái xe ngoài đường. Trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể nhận thấy một vùng tối cố định, một khoảng mờ nhạt hoặc hiện tượng chớp sáng liên tục trong tầm nhìn.

Các phương pháp chẩn đoán và đo đạc thị trường y khoa

Để xác định chính xác mức độ và hình thái khuyết thị trường, bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ áp dụng các phương pháp thăm khám chuyên sâu. Khám thị trường sơ bộ bằng phương pháp đối chiếu tay giữa bác sĩ và người bệnh giúp phát hiện nhanh các tổn khuyết thị trường lớn ở cấp cứu hoặc phòng khám ban đầu.

Phương pháp chẩn đoán tiêu chuẩn hiện nay là đo thị trường tự động bằng máy vi tính, như kỹ thuật đo chu trường tĩnh tự động Humphrey hoặc Octopus. Thiết bị này sẽ phát ra các điểm sáng với cường độ khác nhau tại nhiều vị trí trong trường nhìn nhằm vẽ nên một bản đồ thị giác chi tiết. Ngoài ra, người bệnh có thể được chỉ định chụp cắt lớp quang học võng mạc để đánh giá lớp sợi thần kinh quanh gai thị, soi đáy mắt, và chụp cộng hưởng từ sọ não để tầm soát các khối u hoặc tổn thương mạch máu não liên quan.

Hướng tiếp cận xử trí và phục hồi chức năng thị giác

Mục tiêu chính trong xử trí khuyết thị trường là giải quyết căn nguyên gốc rễ để bảo vệ các tế bào thần kinh còn sót lại và ngăn ngừa mất thêm tầm nhìn. Trong trường hợp bệnh glôcôm, bác sĩ sẽ kê đơn thuốc hạ nhãn áp, thực hiện điều trị bằng laser hoặc phẫu thuật mở bè để duy trì áp lực nội nhãn an toàn, làm chậm tối đa quá trình tổn hại thần kinh.

Nếu nguyên nhân do bong võng mạc hoặc khối u não chèn ép giao thoa thị giác, can thiệp phẫu thuật kịp thời là yêu cầu cấp thiết để giải phóng chèn ép và phục hồi chức năng nhìn. Với các bệnh nhân sau đột quỵ hoặc có khuyết thị trường vĩnh viễn không thể hồi phục, bác sĩ sẽ hướng dẫn các biện pháp phục hồi chức năng thị giác, sử dụng kính lăng kính hỗ trợ mở rộng góc nhìn và rèn luyện kỹ năng quét mắt để nâng cao khả năng thích ứng với cuộc sống.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa thường thức và không thể thay thế cho quá trình chẩn đoán, thăm khám hay chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa mắt hoặc thần kinh. Mọi dấu hiệu mất tầm nhìn đột ngột, tối sầm mắt, nhìn thấy bóng đen bao trùm một phần thị trường hoặc kèm theo đau đầu dữ dội đều là tình trạng cấp cứu nhãn khoa cần được đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt hay sản phẩm bổ trợ khi chưa có sự thăm khám chính thức từ bác sĩ.

Tóm tắt

Khuyết thị trường là một tín hiệu cảnh báo quan trọng về các bệnh lý tiềm ẩn tại mắt hoặc hệ thần kinh trung ương. Người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan khi nhận thấy bất kỳ vùng tối, điểm mờ hoặc sự thu hẹp tầm nhìn nào trong sinh hoạt hằng ngày. Việc chủ động thăm khám chuyên khoa mắt sớm sẽ giúp xác định đúng nguyên nhân, tiếp cận các biện pháp can thiệp thích hợp và bảo tồn thị lực tối đa.