Khi bị viêm não Nhật Bản triệu chứng là gì và cách phòng bệnh ra sao?

Viêm não nhật bản triệu chứng và cách phòng bệnh là gì?

Viêm não Nhật Bản là bệnh lý truyền nhiễm cấp tính gây tổn thương nghiêm trọng tại não bộ, do virus thuộc chi Flavivirus gây nên. Bệnh không lây truyền trực tiếp từ người sang người qua đường tiếp xúc hay hô hấp, mà truyền qua trung gian là muỗi Culex hút máu động vật nhiễm bệnh rồi truyền sang người. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus nhân lên và di chuyển theo đường máu đến hệ thần kinh trung ương, gây viêm tấy, phù nề và hoại tử các tế bào thần kinh. Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất ở trẻ em. Do tỷ lệ để lại di chứng thần kinh và nguy cơ tử vong ở thể nặng tương đối cao, việc trang bị kiến thức về biểu hiện lâm sàng cùng các biện pháp dự phòng là yêu cầu cấp thiết đối với mỗi cá nhân và cộng đồng.

Các dấu hiệu và triệu chứng điển hình của bệnh viêm não Nhật Bản

Giai đoạn khởi phát của bệnh thường kéo dài từ một đến ba ngày với các biểu hiện cấp tính. Người bệnh thường bị sốt cao đột ngột từ 39 đến 40 độ C kèm theo rét run, đau đầu dữ dội, mệt mỏi, buồn nôn hoặc nôn mửa liên tục. Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu ban đầu có thể là quấy khóc không dứt, bú kém, tiêu chảy hoặc li bì khó đánh thức. Các triệu chứng này dễ bị nhầm lẫn với các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp hoặc rối loạn tiêu hóa thông thường.

Khi bệnh tiến triển sang giai đoạn toàn phát, virus tấn công sâu vào nhu mô não khiến tình trạng tri giác suy giảm nhanh chóng. Người bệnh có thể xuất hiện biểu hiện co giật toàn thân hoặc cục bộ, mê sảng, lú lẫn, mất định hướng không gian và thời gian. Các dấu hiệu màng não xuất hiện rõ rệt như cứng gáy, tăng trương lực cơ và nhạy cảm quá mức với ánh sáng. Một số trường hợp nặng gặp khó khăn trong hô hấp, suy tuần hoàn hoặc rối loạn nhịp tim cần được can thiệp hồi sức cấp cứu ngay lập tức.

Đường lây truyền và đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao

Bệnh viêm não Nhật Bản do virus viêm não Nhật Bản thuộc họ Flaviviridae gây ra. Muỗi Culex tritaeniorhynchus là vật chủ trung gian truyền bệnh chính, sinh sản mạnh ở các vùng đồng ruộng, ao tù nước đọng. Virus tồn tại chủ yếu ở các loài chim hoang dã và lợn nuôi; muỗi sau khi đốt động vật nhiễm virus sẽ truyền mầm bệnh sang người qua vết đốt. Bệnh thường bùng phát nhiều vào mùa hè và mùa mưa, khi mật độ muỗi sinh sôi phát triển mạnh.

Bất kỳ ai chưa có kháng thể miễn dịch đều có thể bị nhiễm virus khi bị muỗi mang mầm bệnh đốt. Tuy nhiên, trẻ em dưới mười lăm tuổi là nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Những người sinh sống hoặc làm việc tại khu vực nông thôn gần chuồng trại chăn nuôi gia súc, ruộng lúa nước cũng đối mặt với nguy cơ lây nhiễm cao hơn. Hiểu rõ đường lây giúp cộng đồng chủ động cắt đứt chuỗi truyền bệnh từ nguồn véc tơ truyền nhiễm.

Biện pháp phòng ngừa bằng vắc xin và kiểm soát môi trường sống

Tiêm chủng vắc xin phòng viêm não Nhật Bản là biện pháp chủ động và mang lại hiệu quả cao nhất để tạo kháng thể bảo vệ cơ thể. Hiện nay có cả vắc xin bất hoạt và vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp. Việc tiêm phòng cần tuân thủ đúng độ tuổi và lịch tiêm nhắc lại theo khuyến cáo chuyên môn của cán bộ y tế để đảm bảo lượng kháng thể duy trì ở mức bảo vệ ổn định. Phụ huynh nên đưa trẻ đi tiêm đầy đủ các mũi cơ bản và mũi bổ sung theo sổ tiêm chủng.

Song song với việc tiêm chủng, kiểm soát trung gian truyền bệnh đóng vai trò vô cùng quan trọng. Các gia đình cần thường xuyên vệ sinh môi trường sống, phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh và loại bỏ các dụng cụ chứa nước đọng quanh nhà để triệt tiêu nơi muỗi đẻ trứng. Giữ gìn chuồng trại chăn nuôi cách xa khu nhà ở giúp giảm bớt nguồn muỗi tiếp xúc với con người.

Thói quen sinh hoạt giúp hạn chế nguy cơ muỗi đốt

Để giảm thiểu nguy cơ bị muỗi mang virus tấn công, mọi người cần duy trì thói quen nằm màn khi ngủ, kể cả vào ban ngày. Sử dụng rèm lưới chắn côn trùng ở các cửa sổ, cửa ra vào và dùng bình xịt muỗi, nhang xua muỗi hoặc vợt bắt muỗi trong không gian sinh hoạt gia đình. Khi ra ngoài trời vào sáng sớm hoặc chiều tối, thời điểm muỗi hoạt động mạnh, nên mặc quần áo dài tay sáng màu để che chắn bề mặt da.

Có thể sử dụng các loại kem hoặc dung dịch xoa chống muỗi bôi lên vùng da hở theo hướng dẫn an toàn của nhà sản xuất, đặc biệt là khi đi dã ngoại hoặc làm việc gần đồng ruộng. Đối với trẻ nhỏ, người chăm sóc cần chú ý chọn các sản phẩm chống côn trùng lành tính, phù hợp với lứa tuổi và tránh bôi vào mắt, miệng hay vết thương hở nhằm đảm bảo an toàn tối đa cho trẻ.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y học thường thức và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Khi xuất hiện các dấu hiệu sốt cao kéo dài không rõ nguyên nhân, đau đầu dữ dội, nôn trớ hoặc co giật, người bệnh cần được đưa ngay đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc an thần, thuốc hạ sốt liều cao hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng khoa học.

Tóm tắt

Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm ở hệ thần kinh trung ương nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa. Tiêm vắc xin đầy đủ đúng lịch cùng với việc tích cực diệt muỗi, phòng muỗi đốt là biện pháp bảo vệ hiệu quả nhất cho trẻ em và người lớn. Khi nghi ngờ có dấu hiệu bệnh, việc đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời là yếu tố quyết định để giảm thiểu rủi ro biến chứng.