Viêm não Nhật Bản ở người lớn: Hiếm gặp nhưng vô cùng nguy hiểm
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm não Nhật Bản là bệnh nhiễm trùng thần kinh cấp tính do virus gây ra, truyền sang người qua vết đốt của muỗi Culex. Mặc dù trẻ em là nhóm đối tượng phổ biến nhất, viêm não Nhật Bản ở người lớn vẫn ghi nhận rải rác và thường có mức độ nguy hiểm đặc biệt cao. Khi người trưởng thành không có miễn dịch bảo vệ bị nhiễm virus, bệnh có thể tiến triển rất nhanh, dẫn tới tổn thương nhu mô não diện rộng và tỷ lệ tử vong hoặc tàn phế thần kinh nặng nề.
Hiểu rõ mức độ nguy hiểm, nhận diện sớm các biểu hiện cảnh báo và thực hiện nghiêm túc các biện pháp phòng ngừa là điều cần thiết để bảo vệ tính mạng cho bản thân cũng như cộng đồng.
Viêm não Nhật Bản ở người lớn là gì?
Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm cấp tính gây tổn thương chất xám não bộ do virus thuộc chi Flavivirus gây nên. Trong tự nhiên, chim hoang dã và lợn là những ổ chứa mầm bệnh chính, trong khi muỗi Culex tritaeniorhynchus là vật chủ trung gian truyền virus sang người. Đa số các trường hợp nhiễm virus chỉ biểu hiện triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, khi virus xâm nhập vào hàng rào máu não gây thể viêm não thực sự, tình trạng bệnh sẽ diễn tiến vô cùng phức tạp. Ở người lớn, do tâm lý chủ quan nghĩ rằng căn bệnh này chỉ xảy ra ở trẻ nhỏ nên việc phát hiện và tiếp cận y tế thường bị chậm trễ, khiến nguy cơ xảy ra biến chứng thần kinh không thể đảo ngược tăng lên đáng kể.
Nguyên nhân khiến người trưởng thành vẫn có thể mắc viêm não Nhật Bản
Nhiều người trưởng thành cho rằng viêm não Nhật Bản chỉ xảy ra ở trẻ em nên thường chủ quan trong phòng bệnh. Trên thực tế, virus viêm não Nhật Bản có thể tấn công bất kỳ ai chưa có kháng thể bảo vệ đặc hiệu. Người lớn chưa từng tiêm vắc xin trong quá khứ hoặc những người từng tiêm chủng từ nhỏ nhưng không tiêm nhắc lại có thể bị suy giảm miễn dịch nghiêm trọng trước mầm bệnh. Bên cạnh đó, những người chuyển từ khu vực thành thị đến sinh sống, làm việc tại vùng nông thôn, vùng lưu hành dịch nhiều chuồng trại chăn nuôi lợn và chim hoang dã là đối tượng có nguy cơ phơi nhiễm rất cao khi bị muỗi mang virus tấn công.
Mức độ nguy hiểm và biến chứng cấp tính của bệnh
Khi xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương của người trưởng thành, virus gây tổn thương viêm lan tỏa ở nhu mô não, đồi thị và thân não. Tình trạng nhiễm trùng cấp tính có thể dẫn đến phù não dữ dội, tăng áp lực nội sọ và suy hô hấp trung ương đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Bệnh nhân có thể nhanh chóng rơi vào trạng thái lú lẫn, mê sảng, co giật liên tục và hôn mê sâu chỉ sau một vài ngày khởi phát. So với trẻ nhỏ, người lớn khi phát bệnh thể nặng thường có nguy cơ tử vong cao hoặc phải can thiệp thở máy và hồi sức tích cực kéo dài.
Nguy cơ di chứng thần kinh kéo dài sau giai đoạn nguy kịch
Khoảng một phần ba đến một nửa số bệnh nhân sống sót sau đợt viêm não cấp tính phải đối mặt với những di chứng thần kinh và tâm thần mạn tính. Các di chứng thường gặp bao gồm liệt nửa người, rối loạn vận động, run tay chân giống hội chứng Parkinson, mất khả năng ngôn ngữ hoặc suy giảm nhận thức nghiêm trọng. Một số người bệnh xuất hiện các cơn động kinh thứ phát kéo dài suốt đời, thay đổi tính cách hoặc rối loạn cảm xúc trầm cảm. Quá trình phục hồi chức năng sau viêm não Nhật Bản đòi hỏi thời gian điều trị kiên trì cùng sự chăm sóc y tế chuyên biệt, tạo gánh nặng lớn cho gia đình và xã hội.
Các phương pháp phòng bệnh chủ động cho người lớn
Biện pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả hàng đầu hiện nay là tiêm vắc xin phòng viêm não Nhật Bản theo đúng phác đồ được tư vấn bởi cán bộ y tế. Người lớn chưa tiêm phòng hoặc thuộc nhóm có nguy cơ cao cần chủ động kiểm tra tiền sử tiêm chủng để tiêm bổ sung. Đồng thời, việc cắt đứt trung gian truyền bệnh đóng vai trò vô cùng thiết yếu. Mỗi gia đình cần tích cực diệt muỗi, loại bỏ lăng quăng bọ gậy, dọn dẹp các dụng cụ chứa nước ứ đọng quanh nhà. Khi ngủ luôn phải mắc màn kể cả ban ngày, sử dụng kem chống muỗi, mặc quần áo dài tay khi ra đồng ruộng hoặc tiếp xúc với khu vực chuồng trại gia súc vào lúc chạng vạng tối.
Lưu ý an toàn
Viêm não Nhật Bản là bệnh cấp cứu y khoa truyền nhiễm, không có thuốc điều trị đặc hiệu tiêu diệt virus mà chủ yếu dựa vào hồi sức hỗ trợ tích cực tại bệnh viện. Người bệnh và gia đình tuyệt đối không được tự ý mua thuốc hạ sốt quá liều, sử dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng hay chần chừ đưa người bệnh đi khám khi thấy các triệu chứng đau đầu dữ dội, nôn vọt, co giật hoặc rối loạn ý thức. Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.
Tóm tắt
Viêm não Nhật Bản ở người lớn tuy có tỷ lệ mắc thấp hơn so với trẻ em nhưng diễn tiến thường rất nặng nề và để lại nhiều biến chứng thần kinh nghiêm trọng. Chủ động tiêm vắc xin, tiêu diệt muỗi, phòng tránh muỗi đốt và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường để đến bệnh viện kịp thời là giải pháp quan trọng nhất giúp bảo vệ tính mạng và giảm thiểu tối đa nguy cơ di chứng lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người lớn đã từng khỏe mạnh có nguy cơ mắc viêm não Nhật Bản không?
Người lớn vẫn có thể mắc bệnh nếu chưa từng tiêm vắc xin hoặc lượng kháng thể bảo vệ đã suy giảm theo thời gian. Môi trường sống có nhiều muỗi truyền bệnh cũng làm tăng đáng kể nguy cơ lây nhiễm.
Bệnh viêm não Nhật Bản ở người trưởng thành nguy hiểm như thế nào?
Bệnh nhân mắc thể viêm não cấp tính thường phải đối mặt với nguy cơ suy hô hấp, co giật kéo dài, hôn mê sâu và tỷ lệ để lại di chứng thần kinh hoặc tử vong ở mức cao nếu không được hồi sức tích cực kịp thời.
Người lớn có cần tiêm vắc xin phòng viêm não Nhật Bản không?
Người lớn chưa từng tiêm vắc xin hoặc không rõ tiền sử tiêm chủng nên đến cơ sở tiêm chủng để được nhân viên y tế tư vấn phác đồ tiêm ngừa phù hợp nhằm tạo miễn dịch bảo vệ chủ động.
Viêm não Nhật Bản có lây qua đường tiếp xúc hàng ngày không?
Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người qua đường hô hấp hay tiếp xúc sinh hoạt thông thường. Virus chỉ truyền qua vết đốt của muỗi mang mầm bệnh, đặc biệt là muỗi Culex hút máu động vật nhiễm virus rồi đốt người.
Cần làm gì khi nghi ngờ người thân có triệu chứng viêm não cấp?
Nếu xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nôn mửa, cứng cổ, lơ mơ hoặc co giật, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế có chuyên khoa truyền nhiễm hoặc hồi sức cấp cứu.
