Cách phân biệt bệnh tay chân miệng và thủy đậu ở trẻ em

Phân biệt tay chân miệng và thủy đậu là gì?

Bệnh tay chân miệng và bệnh thủy đậu đều là các bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus gây ra, có khả năng lây lan nhanh qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dịch tiết đường hô hấp. Hai bệnh này thường bùng phát thành các đợt dịch nhỏ tại trường học và khu dân cư đông đúc, đối tượng chịu ảnh hưởng nhiều nhất là trẻ dưới năm tuổi và trẻ ở lứa tuổi tiểu học do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.

Sự nhầm lẫn giữa hai bệnh lý xuất phát từ việc cả hai đều gây tổn thương dạng nốt đỏ chuyển thành bọng nước trên da kèm theo sốt và cảm giác mệt mỏi. Tuy nhiên, căn nguyên gây bệnh khác nhau dẫn đến cơ chế tổn thương, vị trí xuất hiện tổn thương ưu thế và hướng xử trí có những điểm tách biệt rõ rệt. Nhận biết đúng mặt bệnh ngay từ những ngày đầu giúp gia đình tránh tâm lý hoang mang, không áp dụng sai các biện pháp dân gian phản khoa học và theo dõi sát các diễn biến bất thường.

Tác nhân gây bệnh và phương thức lây truyền

Bệnh tay chân miệng chủ yếu do nhóm Enterovirus đường ruột gây ra, phổ biến nhất là chủng Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71. Bệnh lây lan mạnh qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng, nước bọt hoặc dịch bóng nước của trẻ bệnh. Môi trường nhà trẻ, trường mầm non là nơi rất dễ bùng phát dịch nếu không đảm bảo vệ sinh.

Trong khi đó, bệnh thủy đậu do virus Varicella Zoster gây ra và lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện gần. Ngoài ra, tiếp xúc trực tiếp với dịch bóng nước vỡ ra cũng khiến virus phát tán nhanh chóng. Khả năng lây lan trong không khí của thủy đậu rất cao, đặc biệt ở những người chưa từng tiêm vaccine hoặc chưa từng mắc bệnh trước đây.

Vị trí xuất hiện và hình thái của nốt phát ban bóng nước

Điểm khác biệt rõ ràng nhất giữa hai bệnh nằm ở vị trí phát ban. Ở bệnh tay chân miệng, các nốt ban hồng và bóng nước nhỏ tập trung chủ yếu ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, đầu gối và đặc biệt là bên trong niêm mạc miệng, vòm họng. Bóng nước trong miệng rất dễ loét vỡ tạo thành các vết loét đau rát, khiến trẻ chảy nhiều nước bọt, quấy khóc và từ chối bú hoặc ăn uống.

Ngược lại, phát ban thủy đậu bắt đầu xuất hiện đầu tiên ở vùng thân mình, ngực, lưng hoặc mặt rồi nhanh chóng lan rộng ra toàn thân, bao gồm cả da đầu và các chi. Nốt thủy đậu trải qua nhiều giai đoạn nối tiếp nhau từ dát sẩn đỏ, hình thành bóng nước tròn chứa dịch trong suốt, sau đó chuyển sang đục dần rồi đóng vảy. Trên cùng một vùng da của trẻ mắc thủy đậu, cha mẹ có thể quan sát thấy nhiều lứa nốt ban ở các giai đoạn khác nhau cùng tồn tại.

Triệu chứng toàn thân và mức độ khó chịu ở trẻ

Cảm giác ngứa và biểu hiện toàn thân cũng là căn cứ quan trọng để phân biệt. Trẻ bị thủy đậu thường sốt nhẹ hoặc vừa, mệt mỏi và cảm thấy ngứa ngáy rất dữ dội tại các vùng nổi nốt phỏng. Sự bứt rứt này khiến trẻ thường xuyên gãi cào, dễ dẫn đến trầy xước bề mặt da.

Đối với bệnh tay chân miệng, bóng nước ngoài da thường không gây ngứa nhiều và hiếm khi tự vỡ. Tuy nhiên, vết loét tại niêm mạc họng gây cảm giác đau rát nghiêm trọng, làm trẻ biếng ăn, sợ nuốt thức ăn đặc. Trẻ có thể sốt nhẹ nhưng nếu nhiễm phải chủng virus độc lực cao, trẻ có thể sốt cao liên tục không hạ, giật mình chới với khi thiu thiu ngủ hoặc quấy khóc dai dẳng cả ngày lẫn đêm.

Các biến chứng nguy cơ cần đặc biệt theo dõi

Phần lớn các trường hợp tay chân miệng nhẹ có thể tự hồi phục sau một tuần chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, thể nặng do chủng virus Enterovirus 71 có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm trên hệ thần kinh trung ương và hô hấp tuần hoàn như viêm não, viêm màng não, viêm cơ tim và phù phổi cấp, đòi hỏi phải can thiệp hồi sức tích cực.

Bệnh thủy đậu nhìn chung diễn tiến lành tính nhưng các nốt bóng nước nếu bị cào gãi rách có thể dẫn đến nhiễm trùng da thứ phát do tụ cầu hoặc liên cầu khuẩn, dễ để lại sẹo lõm vĩnh viễn. Những biến chứng nặng hơn dù ít gặp hơn bao gồm viêm phổi do virus thủy đậu, viêm tiểu não hoặc viêm mô tế bào diện rộng.

Nguyên tắc chăm sóc và hỗ trợ phục hồi tại nhà

Nguyên tắc chung khi chăm sóc trẻ là cách ly tại phòng thoáng mát, cho trẻ mặc quần áo rộng rãi mềm mại và cắt ngắn móng tay để hạn chế tối đa việc cào xước da. Giữ gìn vệ sinh cơ thể bằng cách tắm rửa nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, không kiêng nước kiêng gió thái quá gây ứ đọng mồ hôi và nhiễm khuẩn da.

Về chế độ dinh dưỡng, cha mẹ nên chuẩn bị thức ăn mềm, lỏng, để nguội vừa phải để không làm xót vết loét miệng ở trẻ tay chân miệng. Bổ sung nhiều nước, nước ép trái cây và chia nhỏ các bữa ăn trong ngày giúp trẻ hấp thu tốt hơn. Cần theo dõi sát nhiệt độ cơ thể và cho trẻ uống thuốc hạ sốt paracetamol theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế khi cần thiết, không tự ý dùng các thuốc kháng viêm khác.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên môn. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng thuốc kháng virus, kháng sinh hoặc bôi các loại thuốc dân gian không rõ nguồn gốc lên nốt phỏng nước. Khi trẻ có dấu hiệu sốt cao khó hạ, thở mệt, lừ đừ hoặc giật mình chới với, cần đưa trẻ đến ngay bệnh viện gần nhất.

Tóm tắt

Việc phân biệt sớm giữa tay chân miệng và thủy đậu giúp cha mẹ chủ động áp dụng chế độ chăm sóc và cách ly phù hợp cho con. Khi trẻ có biểu hiện nổi bóng nước kèm sốt, gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám chính xác. Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa nhi là biện pháp quan trọng nhất giúp trẻ hồi phục an toàn.