Những điều bạn cần biết về bệnh viêm kết mạc hạt vùi

Viêm kết mạc hạt vùi là gì?

Viêm kết mạc hạt vùi là bệnh lý viêm nhiễm tại màng kết mạc của mắt do vi khuẩn Chlamydia trachomatis chủng D đến K gây ra. Tình trạng này có thể biểu hiện dưới dạng viêm kết mạc hạt vùi ở người lớn hoặc viêm kết mạc thể vùi ở trẻ sơ sinh lây truyền từ mẹ trong quá trình chuyển dạ.

Điểm đặc trưng nổi bật của bệnh là sự xuất hiện của các nang hột phì đại ở bề mặt kết mạc mi dưới, kèm theo đỏ mắt, cộm xốn và tiết dịch nhầy mủ. Do vi khuẩn Chlamydia là tác nhân ký sinh nội bào và thường tồn tại song hành ở niêm mạc đường sinh dục, bệnh đòi hỏi phác đồ điều trị bằng kháng sinh đường toàn thân kết hợp theo dõi y khoa chặt chẽ. Nếu không được chẩn đoán và can thiệp đúng cách, bệnh có thể kéo dài nhiều tháng, gây thâm nhiễm giác mạc và ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng thị giác của người bệnh.

Nguyên nhân và con đường lây truyền của viêm kết mạc hạt vùi

Tác nhân trực tiếp gây ra viêm kết mạc hạt vùi là vi khuẩn Chlamydia trachomatis, thường thuộc các chủng huyết thanh từ D đến K. Đây cũng chính là tác nhân gây bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến ở đường sinh dục của nam và nữ giới.

Ở người lớn, vi khuẩn xâm nhập vào mắt chủ yếu thông qua việc tiếp xúc trực tiếp ngón tay dính dịch tiết sinh dục nhiễm khuẩn rồi vô tình đưa lên dụi mắt. Ngoài ra, việc dùng chung khăn mặt, mỹ phẩm trang điểm mắt hoặc bơi lội trong các nguồn nước không được khử trùng đạt chuẩn cũng có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm. Đối với trẻ sơ sinh, đường lây chủ yếu diễn ra khi thai nhi đi qua ống đẻ của người mẹ đang bị nhiễm trùng Chlamydia ở cổ tử cung nhưng chưa được điều trị dứt điểm. Do vi khuẩn có khả năng ký sinh nội bào, tình trạng viêm thường kéo dài dai dẳng nếu không có biện pháp can thiệp đặc hiệu.

Dấu hiệu nhận biết điển hình của viêm kết mạc hạt vùi

Triệu chứng của viêm kết mạc hạt vùi ở người lớn thường khởi phát âm thầm hoặc bán cấp ở một mắt, sau đó có thể lan sang mắt còn lại sau vài ngày hoặc vài tuần. Người bệnh thường cảm thấy cộm xốn như có cát trong mắt, ngứa ngáy, sợ ánh sáng và tiết nhiều dịch nhầy mủ làm dính mi mắt vào buổi sáng khi ngủ dậy.

Khi thăm khám trên kính hiển vi sinh hiển vi, bác sĩ nhãn khoa thường phát hiện tình trạng cương tụ mạch máu kết mạc kèm theo sự xuất hiện của rất nhiều nang hạt hay hột nổi gồ lên ở vùng cùng đồ mi dưới và kết mạc mi. Một số trường hợp có thể đi kèm hạch nhỏ trước tai sưng đau nhẹ hoặc có phản ứng thâm nhiễm ở rìa giác mạc. Ở trẻ sơ sinh, bệnh biểu hiện bằng tình trạng phù nề mi mắt, kết mạc đỏ rực và tiết mủ đặc xuất hiện trong vòng 1 đến 2 tuần đầu sau sinh, cần được phân biệt sớm với các nguyên nhân viêm kết mạc sơ sinh nguy hiểm khác.

Nguyên tắc chẩn đoán và hướng xử trí y khoa

Việc chẩn đoán viêm kết mạc hạt vùi đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa thăm khám lâm sàng mắt và các xét nghiệm vi sinh chuyên sâu. Bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ quan sát hình thái hột kết mạc, mức độ cương tụ mạch máu và đánh giá giác mạc để loại trừ viêm kết mạc do virus adeno hoặc dị ứng.

Để xác định chính xác tác nhân Chlamydia trachomatis, mẫu bệnh phẩm quẹt từ kết mạc sẽ được thu thập để làm xét nghiệm khuếch đại gen PCR hoặc nhuộm Giemsa tìm thể vùi trong tế bào biểu mô. Do bệnh liên quan chặt chẽ với nhiễm khuẩn sinh dục, người bệnh thường được khuyến cáo phối hợp khám thêm tại chuyên khoa da liễu hoặc sản phụ khoa để tầm soát các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác. Phương châm xử trí mấu chốt là phải sử dụng kháng sinh đường toàn thân theo phác đồ của bác sĩ, kết hợp vệ sinh mắt hằng ngày bằng nước muối sinh lý vô trùng. Không được dựa vào đơn thuốc cũ hoặc tự ý kéo dài thời gian dùng thuốc.

Biện pháp phòng ngừa và bảo vệ đôi mắt khỏe mạnh

Phòng ngừa viêm kết mạc hạt vùi đòi hỏi các biện pháp bảo vệ toàn diện cả về sức khỏe mắt lẫn sức khỏe sinh sản. Việc giữ gìn vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và từ bỏ thói quen dụi mắt bằng tay bẩn là bước cơ bản giúp hạn chế đưa vi khuẩn vào mắt.

Người dân tuyệt đối không dùng chung khăn mặt, chậu rửa, thuốc nhỏ mắt hoặc đồ trang điểm với người khác. Xây dựng đời sống tình dục lành mạnh, sử dụng bao cao su đúng cách và định kỳ kiểm tra sức khỏe phụ khoa, nam khoa giúp kiểm soát nguồn lây Chlamydia trong cộng đồng. Đối với phụ nữ mang thai, việc khám thai định kỳ và tầm soát sớm các nhiễm trùng đường sinh dục đóng vai trò quyết định trong việc ngăn chặn lây truyền vi khuẩn sang mắt của trẻ sơ sinh khi sinh thường. Khi phát hiện các dấu hiệu cộm xốn, đỏ mắt bất thường kéo dài, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh uống, không lạm dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid và không áp dụng các mẹo dân gian như xông lá trầu không vào mắt. Khi có biểu hiện đỏ mắt, tiết mủ hoặc giảm thị lực, cần đến ngay các bệnh viện mắt uy tín để được thăm khám.

Tóm tắt

Viêm kết mạc hạt vùi là tình trạng nhiễm trùng mắt có thể kiểm soát hiệu quả và hạn chế biến chứng nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng phác đồ y khoa. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa corticoid khi chưa có chỉ định, đồng thời cần chủ động đi khám chuyên khoa mắt và tuân thủ hướng dẫn y tế để bảo vệ thị lực lâu dài.