Viêm họng xung huyết: Nguyên nhân, triệu chứng và cách chăm sóc

Viêm họng xung huyết là gì?

Viêm họng xung huyết bản chất là hiện tượng các mô liên kết và mao mạch ở niêm mạc thành sau họng, vòm khẩu cái cùng amidan bị kích ứng dữ dội, dẫn tới phản ứng giãn mạch và sung huyết cục bộ. Khi soi vào vòm họng, người bệnh có thể dễ dàng nhận thấy bề mặt niêm mạc chuyển sang màu đỏ tươi hoặc đỏ sẫm, hơi bóng ướt và phù nề nhẹ so với trạng thái hồng hào bình thường.

Tình trạng này thường là phản ứng đầu tiên của đường hô hấp trên trước sự xâm nhập của các mầm bệnh truyền nhiễm hoặc các tác nhân kích ứng vật lý, hóa học từ môi trường sống. Dù phần lớn các trường hợp đều ở mức độ cấp tính và có khả năng tự hồi phục tốt nếu được nâng đỡ thể trạng, viêm họng xung huyết vẫn có thể tiến triển thành viêm họng mủ, viêm họng hạt hoặc lan sang các cơ quan lân cận như thanh quản, phế quản nếu không được kiểm soát đúng cách.

Các nguyên nhân phổ biến gây viêm họng xung huyết

Phần lớn các đợt viêm họng xung huyết xuất phát từ sự tấn công của các loại virus đường hô hấp như adenovirus, rhinovirus, virus cúm hoặc coronavirus. Khi virus xâm nhập, hệ thống miễn dịch huy động máu dồn về vùng hầu họng để phản ứng, làm các mao mạch giãn nở mạnh và tạo nên hình ảnh niêm mạc họng đỏ rực đặc trưng. Bên cạnh virus, vi khuẩn như liên cầu khuẩn nhóm A cũng có thể là tác nhân gây bệnh với mức độ tiến triển nhanh hơn.

Ngoài ra, các yếu tố môi trường đóng vai trò thúc đẩy tình trạng xung huyết niêm mạc. Thời tiết chuyển lạnh đột ngột, độ ẩm không khí thấp, việc sử dụng điều hòa nhiệt độ quá sâu hoặc thường xuyên hít phải khói bụi, hóa chất độc hại, khói thuốc lá đều làm suy yếu lớp màng nhầy bảo vệ cổ họng. Những người có tiền sử trào ngược dạ dày thực quản cũng dễ bị viêm họng xung huyết do axit dịch vị trào ngược gây bỏng rát và tổn thương niêm mạc họng liên tục.

Dấu hiệu và triệu chứng điển hình của bệnh

Biểu hiện rõ nét nhất khi quan sát vòm họng là toàn bộ niêm mạc họng, thành sau họng và hai trụ amidan đỏ ửng, sưng phù, có thể thấy rõ các tia máu nổi ngoằn ngoèo. Người bệnh luôn có cảm giác khô khốc, nóng rát, vướng víu ở cổ họng giống như có dị vật mắc kẹt, đặc biệt đau nhói mỗi khi nuốt nước bọt hoặc thức ăn.

Đi kèm với cảm giác khó chịu tại chỗ, bệnh nhân thường xuất hiện triệu chứng ho khan từng cơn hoặc ho có đờm trong, giọng nói khàn nhẹ do dây thanh âm bị ảnh hưởng gián tiếp. Toàn thân có thể có biểu hiện mệt mỏi, sốt nhẹ hoặc sốt vừa, ớn lạnh, đau mỏi cơ bắp và chán ăn. Một số trường hợp hạch góc hàm hoặc hạch cổ có thể sưng nhẹ và đau khi ấn vào. Khi các triệu chứng này xuất hiện đồng loạt, niêm mạc họng đang ở giai đoạn viêm cấp tính cần được chú ý theo dõi.

Cách chăm sóc và làm dịu niêm mạc họng tại nhà

Trong giai đoạn cấp, việc nghỉ ngơi và hỗ trợ làm dịu niêm mạc họng đóng vai trò then chốt giúp cơ thể tự hồi phục. Người bệnh nên súc họng đều đặn 2 đến 3 lần mỗi ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý 0,9% ấm để làm sạch chất nhầy, sát khuẩn nhẹ và giảm phù nề mô họng. Cần uống đủ nước mỗi ngày, ưu tiên nước ấm, nước canh hoặc các loại nước trái cây giàu vitamin C nhằm bù dịch và nâng cao sức đề kháng.

Chế độ ăn uống nên chuyển sang các món mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo, súp ấm để tránh làm trầy xước niêm mạc đang tổn thương. Người bệnh tuyệt đối tránh đồ ăn cay nóng, thức uống có cồn, nước đá lạnh và tránh tiếp xúc với khói thuốc lá. Giữ ấm vùng cổ ngực, sử dụng máy tạo ẩm trong phòng ngủ nếu thời tiết hanh khô cũng giúp đường hô hấp duy trì độ ẩm tự nhiên, giảm bớt phản xạ ho và cảm giác khô rát khó chịu.

Khi nào người bệnh cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa

Mặc dù đa số trường hợp viêm họng xung huyết diễn tiến lành tính, người bệnh không được chủ quan trước các dấu hiệu bội nhiễm hoặc biến chứng nặng. Cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng để được bác sĩ thăm khám nếu cơn đau họng trở nên dữ dội khiến người bệnh không thể nuốt thức ăn, không uống được nước hoặc chảy nước dãi liên tục.

Những biểu hiện cảnh báo nguy hiểm khác bao gồm sốt cao liên tục trên 38,5 độ C không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường, khó thở, thở rít, khàn tiếng kéo dài trên một tuần hoặc cứng hàm, khó há miệng. Đối với trẻ nhỏ, nếu thấy trẻ quấy khóc không dứt, bỏ bú, thở khò khè hoặc xuất hiện các nốt phát ban trên da, phụ huynh cần đưa trẻ đi cấp cứu kịp thời để loại trừ các biến chứng nguy hiểm như viêm thanh thiệt cấp, áp xe thành sau họng hoặc viêm tai giữa cấp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các loại thuốc xịt họng đặc trị khi chưa có chỉ định chuyên môn. Việc lạm dụng thuốc không đúng nguyên nhân có thể gây ra hiện tượng kháng kháng sinh, tác dụng phụ toàn thân hoặc che lấp các dấu hiệu cảnh báo bệnh lý nguy hiểm hơn tại vùng tai mũi họng.

Tóm tắt

Viêm họng xung huyết phần lớn là tình trạng viêm cấp tính lành tính có thể thuyên giảm nếu được chăm sóc đúng cách và nghỉ ngơi hợp lý. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và chủ động đi khám sẽ giúp quá trình hồi phục diễn ra an toàn, tránh biến chứng hô hấp không mong muốn.